Humanistyka uczy ludzi myślenia

Kolejny list, tym razem czołówki polskiej humanistyki, do Prof. Leny Kolarskiej-Bobińskiej, Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego

My, filolodzy klasyczni i badacze starożytności oraz dziedzin pokrewnych, zatrudnieni w polskich uczelniach i instytucjach badawczych, pragniemy wyrazić solidarność z autorami i sygnatariuszami listu w obronie filozofii, który w ostatnich dniach został opublikowany w prasie i wśród opinii publicznej wywołał duży oddźwięk. Nie bez powodu zjednoczył przedstawicieli humanistyki o bardzo różnych poglądach politycznych i reprezentujących różne dziedziny nauk humanistycznych.

Wśród reform nauki i szkolnictwa wyższego wprowadzanych ostatnio – przeróżnie ocenianych, jednak z pewnością doniosłych w skutkach – jedno posunięcie nas zabolało i mocno uderzyło. To wprowadzenie odpłatności za drugi kierunek studiów. Obecnie przyjęte regulacje nie tylko nie pomagają w wyborze naszych kierunków studiów, ale wręcz wybór ten uniemożliwiają nawet studentom z wysoką średnią ocen. A studia filologiczne przez wielu studentów – nie tylko humanistów – były dotąd często wybierane jako uzupełnienie wiedzy.

Na całym świecie nowocześni adepci humanistyki dążą dziś do zdobycia wszechstronnego wykształcenia w duchu interdyscyplinarnym, a filolodzy klasyczni i badacze starożytności wspierają te aspiracje, rozumiejąc lepiej niż ktokolwiek inny, że są one zgodne z klasycznym modelem wszechstronnej formacji humanistycznej, który ugruntował się w cywilizacji polskiej i zachodniej jako model kształcenia elit intelektualnych. 

Na całym świecie nowocześni adepci humanistyki dążą dziś do zdobycia wszechstronnego wykształcenia w duchu interdyscyplinarnym, a filolodzy klasyczni i badacze starożytności wspierają te aspiracje, rozumiejąc lepiej niż ktokolwiek inny, że są one zgodne z klasycznym modelem wszechstronnej formacji humanistycznej, który ugruntował się w cywilizacji polskiej i zachodniej jako model kształcenia elit intelektualnych. Dlatego zwracamy się do Pani Minister o stworzenie takiej sytuacji prawnej, która umożliwi bezpłatne studiowanie na studiach stacjonarnych jako drugiego kierunku filologii klasycznej, filozofii (wspieramy apel kolegów) oraz innych kierunków z zakresu ściśle pojętej humanistyki, takich jak historia, archeologia, kulturoznawstwo czy historia sztuki.

Wśród najlepszych studentów kierunków humanistycznych na polskich uczelniach po 1989 roku rozpowszechnił się taki model edukacji, który zakładał łączenie studiów humanistycznych z innymi studiami – często pokrewnymi, czasem zupełnie odmiennymi. To zjawisko trzeba ocenić pozytywnie, ponieważ realizujący się w ten sposób studenci zyskiwali kompetencje predestynujące ich do odgrywania ważnej roli w nauce i w polskim społeczeństwie. Kierunki studiów z zakresu ścisłej humanistyki są szczególnie atrakcyjne jako uzupełnienie edukacji na stopniu wyższym, co dobrze ilustruje rola filologii klasycznej. Wobec ograniczenia w ostatnich latach roli edukacji klasycznej w szkołach średnich – marginalizowania łaciny i nieobecności greki – studiowanie filologii klasycznej jako drugiego kierunku było popularnym sposobem uzupełnienia wykształcenia w zakresie niezbędnym np. historykowi średniowiecza, filologowi polskiemu zainteresowanemu epokami dawnymi, filozofowi o inklinacjach klasycznych, prawnikowi-romaniście, studentom filologii nowożytnych, pragnącym pogłębić swoje kompetencje językoznawcze, historykom nauki, medycyny, sztuki itd., itp. Jak pokazują doświadczenia z tegorocznej rekrutacji – w pierwszym roku, w którym obowiązują nowe przepisy dotyczące odpłatności za drugi kierunek studiów – ten model wszechstronnej edukacji, którego strażnikami są filolodzy klasyczni, został właśnie wręcz unicestwiony.

Stanowczo sprzeciwiamy się wprowadzaniu opinii publicznej w błąd zapewnieniami, że nowe przepisy pozwalają dziesięciu procentom najlepszych studentów studiować drugi kierunek bezpłatnie. Padają nawet stwierdzenia, że świadomie nie korzystają oni z tego prawa. Należy wyjaśnić, że zgodnie z obecnymi przepisami osoba rozpoczynająca drugi kierunek studiów nie wie, czy będzie musiała za niego zapłacić, czy też będzie z opłaty zwolniona. Dopiero uzyskanie odpowiednich wyników na każdym roku studiów – niemożliwych wszak do przewidzenia z góry! – w ramach drugiego kierunku zwalnia z opłaty za dany rok lub rok kolejny. Obecne przepisy są w istocie skonstruowane tak, by skutecznie zniechęcać do podjęcia drugiego kierunku studiów. Powinno być odwrotnie. Pozycja humanistyki jako nauki drugiego wyboru powinna być wzmacniana, a nie zabijana.

Jest jeszcze jeden aspekt. W polskie uczelnie, a szczególnie w kierunki humanistyczne, uderza i będzie coraz mocniej uderzać niż demograficzny. Dzisiejszy system finansowania szkolnictwa wyższego, uzależniający wysokość ministerialnego dofinansowania od liczby studentów, będzie hamował rozwój samej nauki. Procesy demograficzne to rzecz naturalna i równie naturalne wydaje się to, że Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego Rzeczypospolitej Polskiej powinno być zainteresowane stworzeniem takich warunków dla polskiej nauki, które zapewnią jej stały rozwój, niezależnie od sytuacji demograficznej kraju. Humanistyka uczy ludzi myślenia. Rugowanie jej z uczelni w sposób chaotyczny, spowodowany demografią – a ona wszak faluje – przyniesie skutki długofalowe. Najłatwiejszym do przewidzenia będzie, powiedzmy wprost, ogłupienie społeczeństwa.

Humanistyka uczy ludzi myślenia. Rugowanie jej z uczelni w sposób chaotyczny, spowodowany demografią – a ona wszak faluje – przyniesie skutki długofalowe. Najłatwiejszym do przewidzenia będzie, powiedzmy wprost, ogłupienie społeczeństwa.

Dziś, mimo wielu różnic, środowisko polskich humanistów staje w zwartym szeregu. Wspólnym głosem opowiadamy się przeciw przepisom wprowadzającym odpłatność za drugi kierunek studiów. Los naszych dyscyplin w Polsce jest w rękach Pani Minister. Naszego kraju nie stać na to, by w imię doraźnych oszczędności negować model wszechstronnej edukacji humanistycznej.

Zwracamy uwagę, że rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 8 sierpnia 2011 roku umożliwiło bezpłatne studiowanie jako drugiego kierunku studiów kierunków artystycznych, takich jak kompozycja, konserwacja dzieł sztuki czy reżyseria. Trudno zrozumieć, dlaczego kierunki humanistyczne, z pewnością o nie mniejszym znaczeniu dla naszego kraju niż kierunki artystyczne i wymagające nie mniejszej wszechstronności, nie miałyby zasługiwać na podobne potraktowanie.

dr hab. Tadeusz Aleksandrowicz, prof. UŚ, kierownik Katedry Filologii Klasycznej UŚ w Katowicach
prof. dr hab. Włodzimierz Appel, Kierownik Katedry Języka i Cywilizacji Greckiej UMK, filolog klasyczny
prof. dr hab. Krystyna Bartol, UAM, przewodnicząca Komitetu Nauk o Kulturze Antycznej PAN, filolog klasyczny
dr hab. Piotr Bering, prof. UAM, filolog klasyczny
dr hab. Krzysztof Bielawski, UJ, redaktor naczelny Wydawnictwa Homini, filolog klasyczny 
prof. dr hab. Benedetto Bravo, profesor em. UW, historyk starożytności 
dr hab. Dariusz Brodka, prof. UJ, filolog klasyczny 
dr hab. Andrzej Budzisz, prof. KUL, filolog klasyczny 
dr hab. Zbigniew Danek, prof. UŁ, filolog klasyczny 
prof. dr hab. Jerzy Danielewicz, profesor em. UAM, honorowy przewodniczący Komitetu Nauk o Kulturze Antycznej PAN, członek PAU, filolog klasyczny 
prof. dr hab. Edward Dąbrowa, kierownik Zakładu Historii Starożytnej UJ, dyrektor Instytutu Judaistyki UJ, historyk starożytności 
prof. dr hab. Juliusz Domański, profesor em. IFiS PAN i UW, członek PAU, historyk filozofii, filolog klasyczny 
prof. dr hab. Sylwester Dworacki, profesor em. UAM, filolog klasyczny 
prof. dr hab. Maria Dzielska, UJ, historyk starożytności 
ks. dr hab. Tadeusz Gacia, prof. KUL, dyrektor Instytutu Filologii Klasycznej KUL 
prof. dr hab. Zofia Głombiowska, kierownik Katedry Filologii Klasycznej UG 
prof. dr hab. Elżbieta Jastrzębowska, kierownik Zakładu Archeologii Klasycznej UJ 
prof. dr hab. Wiesław Juszczak, profesor em. IS PAN i UW, historyk sztuki 
prof. dr hab. Leszek Kolankiewicz, dyrektor Ośrodka Kultury Polskiej na Sorbonie, kulturoznawca 
prof. dr hab. Marek Kuryłowicz, kierownik Katedry Prawa Rzymskiego UMCS 
prof. dr hab. Włodzimierz Lengauer, UW, historyk starożytności 
dr hab. Mirosław Leszka, prof. UŁ, historyk Bizancjum 
ks. prof. dr hab. Franciszek Longchamps de Bérier, kierownik Katedry Prawa Rzymskiego UJ 
prof. dr hab. Adam Łajtar, UW, archeolog, epigrafik dr hab. Anna Marchewka, prof. UG, filolog klasyczny 
dr hab. Przemysław Marciniak, prof. UŚ, filolog klasyczny 
dr hab. Gościwit Malinowski, prof. UWr., prezes Polskiego Towarzystwa Filologicznego, dyrektor Instytutu Studiów Klasycznych, Śródziemnomorskich i Orientalnych UWr 
prof. dr hab. Mariusz Mielczarek, kierownik Zakładu Archeologii Antycznej UMK 
dr hab. Cyprian Mielczarski, prof. UW, filolog klasyczny 
prof. dr hab. Ireneusz Mikołajczyk, UMK, filolog klasyczny 
prof. dr hab. Barbara Milewska-Waźbińska, UW, filolog klasyczny 
prof. dr hab. Leszek Mrozewicz, UAM, historyk starożytności 
prof. dr hab. Karol Myśliwiec, dyrektor Zakładu Archeologii Śródziemnomorskiej PAN, członek PAN 
dr hab. Krzysztof Narecki, prof. KUL, prorektor KUL, filolog klasyczny 
prof. dr hab. Krzysztof Nawotka, kierownik Zakładu Historii Starożytnej UWr 
dr hab. Przemysław Nehring, prof. UMK, prodziekan Wydziału Filologicznego UMK, filolog klasyczny 
prof. dr hab. Elżbieta Nowicka, UAM, historyk literatury 
dr hab. Danuta Okoń, prof. US, kierownik Zakładu Historii Starożytnej US 
prof. dr hab. Marek Jan Olbrycht, kierownik Zakładu Historii Starożytnej i Orientalistyki UR
prof. dr hab. Ewdoksia Papuci-Władyka, kierownik Zakładu Archeologii Klasycznej UJ 
dr hab. Jakub Pigoń, prof. UWr, redaktor naczelny półrocznika „Eos”, filolog klasyczny 
prof. dr hab. Joanna Rostropowicz, kierownik Katedry Cywilizacji Śródziemnomorskiej UO, filolog klasyczny 
prof. dr hab. Maciej Salamon, kierownik Zakładu Historii Bizancjum UJ 
prof. dr hab. Piotr Skubiszewski, profesor em. UW, członek PAN, historyk sztuki 
dr hab. Ewa Skwara, prof. UAM, filolog klasyczny 
prof. dr hab. Andrzej Sokala, kierownik Katedry Prawa Rzymskiego UMK 
prof. dr hab. Janusz Sondel, profesor em. UJ, prawnik-romanista 
dr hab. Joanna Sowa, prof. UŁ, kierownik Katedry Filologii Klasycznej UŁ 
prof. dr hab. Stanisław Stabryła, profesor em. UJ, przewodniczący Komisji Filologii Klasycznej PAU 
dr hab. Maria Starnawska, prof. AJD, historyk średniowiecza 
ks. prof. dr hab. Marek Starowieyski, profesor em. UW, filolog klasyczny, patrolog, biblista 
prof. dr hab. Jerzy Styka, dyrektor Instytutu Filologii Klasycznej UJ 
prof. dr hab. Marian Szarmach, profesor em. UMK, filolog klasyczny 
dr hab. Teresa Szostek, prof. UWr, filolog klasyczny 
prof. dr hab. Mikołaj Szymański, UW, redaktor naczelny rocznika „Meander” 
prof. dr hab. Joachim Śliwa, profesor em. UJ, archeolog 
prof. dr hab. Stanisław Śnieżewski, UJ, filolog klasyczny 
dr hab. Piotr Urbański, prof. UAM, neolatynista 
prof. dr hab. Elżbieta Wesołowska, dyrektor Instytutu Filologii Klasycznej UAM 
prof. dr hab. Ewa Wipszycka-Bravo, profesor em. UW, historyk starożytności 
prof. dr hab. Krzysztof Tomasz Witczak, UŁ, filolog klasyczny 
prof. dr hab. Jerzy Wojtczak-Szyszkowski, profesor em. UW, filolog klasyczny 
dr hab. Hubert Wolanin, UJ, filolog klasyczny 
dr hab. Teresa Wolińska, prof. UŁ, historyk Bizancjum 
dr hab. Sławomir Wyszomirski, prof. UMK, kierownik Katedry Filologii Klasycznej UMK 
prof. dr hab. Maria Zabłocka, kierownik Katedry Prawa Rzymskiego i Antycznego UW 
prof. dr hab. Jan Zabłocki, kierownik Katedry Prawa Rzymskiego UKSW 
dr hab. Hanna Zalewska-Jura, prof UŁ, filolog klasyczny

Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy.

Chcę otrzymywać powiadomienia o najnowszych tekstach.

Autorzy wszyscy autorzy

A B C D E F G H I J K L M N O P R S T U W Y Z