Malunek celtyckiego boga Sucellusa. Unikatowe odkrycie we wschodniej Francji

W trakcie wykopalisk prowadzonych na terenie gallorzymskiego sanktuarium w Mancey w Burgundii we wschodniej Francji przez archeologów zostało ujawnione pierwsze znane malarskie przedstawienie celtyckiego boga Sucellusa. „Bóg z drewnianym młotem”, jak to inaczej jest nazywany Sucellus, był bóstwem rolnictwa, lasów i urodzaju.

Sucellus z Mancey

.Zidentyfikowane w Burgundii we wschodniej Francji pierwsze znane malarskie przedstawienie celtyckiego boga Sucellusa zostało odkryte na zalesionym obszarze miejscowości Mancey we francuskim departamencie Saony i Loary  położonym w regionie Burgundia-Franche-Comté. Przekopując obszar dawnego gallorzymskiego sanktuarium położonego na tym zalesionym terenie naukowcy natrafili na unikatowe przedstawienie celtyckiego boga Sucellusa.

Ta gallorzymska świątynia położona na zalesionym wzniesieniu, z widokiem na piękne krajobrazy regionu naturalnego Tournugeois, jest poddawana systematycznym badaniom archeologicznym od 2023 roku. Sezon wykopalisk zrealizowany w tym miejscu w 2025 r. ujawnił rozległy gallorzymski kompleks rytualny, który działał w tym miejscu przez prawie pięć wieków, od późnej epoki żelaza do ostatnich wieków Cesarstwa Rzymskiego.  

Blok ołtarzowym z malunkami, na którym to znajdowało się też przedstawienie gallorzymskiego bóstwa Sucellusa, został nazwany przez badaczy jako Monument M3. Zebrane przez naukowców dowody sugerują, że w miejscu tym odbywały się ceremonialne bankiety i elitarne zgromadzenia. Archeolodzy na podłodze świątyni odkryli tysiące pozostałości osteologicznych po ucztach rytualnych (pośród których znajdowały się kości świń, ptaków i ryb), a także naczynia do picia, biżuteria, monety i dary wotywne.

Pierwsze takie odkrycie archeologiczne

.Celtycki bóg Sucellus był jednym z najbardziej rozpowszechnionych i popularnych bóstw w rzymskiej Galii. Z uwagi na to, że bóg ten był najczęściej ukazywany z młotem lub młotkiem o długiej rączce, to inaczej bóstwo to jest nazywane jako „bóg z drewnianym młotem”. Sucellus był też ukazywany często wraz z beczką lub dzbanem wina, co stanowiło symbole płodności, obfitości i wiązało się z ochroną życia na wsi. Sucellus był bóstwem rolnictwa, lasów oraz prosperity.

W odkrytych na terenie całej Galii inskrypcjach i rzeźbach Sucellus najczęściej pojawia się w towarzystwie bogini Nantosuelty – w wierzeniach Galijczyków ta boska para sprawowała pieczę nad dobrobytem i światem przyrody. Chociaż znane są dziesiątki kamiennych rzeźb ukazujących Sucellusa, które zostały odkryte w różnych miejscach we Francji, Niemczech i Luksemburgu, to malowane przedstawienia tego boga są niezwykle rzadkie. Jeśli identyfikacja odkrytego malunku z  ołtarza z Mancey utożsamiona z tym bogiem celtyckim zostanie potwierdzona, może to zapewnić wyjątkowy wgląd w kulturę wizualną i celtycki kult religijny w okresie rzymskim.

.Archeolodzy uważają, że gallorzymskie sanktuarium zajmowało powierzchnię około jednego hektara i obejmowało dwie świątynie, miejsca spotkań oraz ogólną przestrzeń przeznaczoną na rytualne posiłki i składanie ofiar. Tysiące artefaktów odnalezionych na tym terenie sugerują, że miejsce to przyciągało rzesze odwiedzających i mogło pełnić rolę ważnego regionalnego ośrodka kultowego. Nawet po zawaleniu się świątyń pod koniec IV wieku n.e. ludzie nadal odwiedzali to święte wzgórze, pozostawiając wśród ruin monety, figurki i ofiary.

Marcin Jarzębski