Jak powstają układy planetarne?

Astronomowie odkryli dwie planety formujące się w dysku wokół młodej gwiazdy o nazwie WISPIT 2, obserwacje te mogą pomóc lepiej zrozumieć, jak powstają układy planetarne.

.W ramach nowego badania, naukowcy pod kierownictwem Chloe Lawlor z University of Galway, zaobserwowali dwie planety formujące się w dysku wokół młodej gwiazdy, która została oznaczona jako WISPIT 2. Po początkowym wykryciu jednej z nich, astronomowie wykorzystali teleskopy należące do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO), aby potwierdzić obecność kolejnej. Obserwacje oraz unikalna struktura dysku wokół gwiazdy wskazują, że ten układ planetarny może przypominać młody Układ Słoneczny. Badanie zostało opublikowane w czasopiśmie „The Astrophysical Journal Letters”.

„WISPIT 2 to najlepszy jak dotąd wgląd w naszą własną przeszłość. Układ ten jest dopiero drugim znanym przypadkiem, po PDS 70, w którym bezpośrednio zaobserwowano dwie planety w trakcie formowania się wokół swojej gwiazdy macierzystej. W przeciwieństwie do PDS 70, WISPIT 2 posiada jednak bardzo rozległy dysk planetotwórczy z wyraźnymi przerwami i pierścieniami. Te struktury sugerują, że obecnie formują się tam kolejne światy, które zapewne też wykryjemy” – mówi Chloe Lawlor z University of Galway.

.Dzięki tego rodzaju obserwacjom astronomowie mogą lepiej zrozumieć, jak powstają młode układy planetarne, a następnie rozwijają się w dojrzałe, takie jak nasz. Pierwsza nowo narodzona planeta, nazwana WISPIT 2b, została wykryta w 2025 roku, ma masę niemal pięciokrotnie większą od Jowisza i krąży wokół gwiazdy w odległości około 60 razy większej niż odległość między Ziemią a Słońcem.

Po zidentyfikowaniu dodatkowego obiektu w pobliżu gwiazdy pomiary wykonane za pomocą Very Large Telescope (VLT) oraz VLT Interferometer (VLTI) należących do ESO potwierdziły jego planetarny charakter. Drugi świat, oznaczony jako WISPIT 2c, znajduje się cztery razy bliżej gwiazdy i jest dwukrotnie masywniejsza od WISPIT 2b. Obie planety są gazowymi olbrzymami, podobnie jak ma to miejsce w Układzie Słonecznym.

Aby potwierdzić istnienie WISPIT 2c, naukowcy wykorzystali instrument SPHERE umieszczony na Very Large Telescope, który uchwycił obraz obiektu. Następnie użyto urządzenia GRAVITY+ będącego częścią VLT Interferometer aby potwierdzić, że może być to rzeczywiście planeta.

.Jak opisują astronomowie, obie planety w układzie WISPIT 2 znajdują się w wyraźnych przerwach w dysku pyłu i gazu otaczającym młodą gwiazdę. Luki te są wynikiem rozwoju planet, cząstki w dysku gromadzą się, a grawitacja przyciąga kolejną materię, aż powstaje zalążek planety. Pozostały materiał wokół każdej przerwy tworzy charakterystyczne pierścienie pyłu w dysku. Oprócz przerw, w których znaleziono dwie planety, w dysku WISPIT 2 znajduje się co najmniej jedna mniejsza przerwa położona dalej.

„Podejrzewamy, że może tam być jeszcze trzecia planeta wyżłabiająca tę przerwę. Potencjalnie o masie Saturna, ponieważ luka jest znacznie węższa i płytsza” – podsumowuje Chloe Lawlor.

Emil Gołoś