Prehistoryczne gady morskie i ich niezwykłe interakcje. Skamieniałość uchwyciła moment ataku sprzed 160 mln lat

Prehistoryczne gady morskie rządziły oceanami w czasach dinozaurów. Naukowcy opisali wyjątkową skamieniałość, która może przedstawiać atak pliozaura na ichtiozaura i dostarcza rzadkiego wglądu w interakcje między tymi stworzeniami.

Prehistoryczne gady morskie i ślady dramatycznej interakcji

W ramach nowego badania naukowcy Caleb Gordon i Daniel Brinkman z Yale University oraz Giovanni Serafini z University of Modena and Reggio Emilia przyjrzeli się bliżej skamieniałemu kręgowi ichtiozaura przebitemu odłamanym czubkiem zęba plezjozaura, odnalezionemu w pobliżu Peterborough w Anglii, należącemu do zbiorów Peabody Museum of Archaeology and Ethnology. Analizy pozwoliły lepiej zrozumieć interakcje między prehistorycznymi gadami morskimi. Badanie zostało opublikowane w czasopiśmie „Bulletin of the Peabody Museum of Natural History”.

Jak opisują paleontolodzy, około 160 milionów lat temu, w epoce dinozaurów, gigantyczne gady morskie rządziły oceanami. Odkryta skamielina przedstawia scenę, w której jedno z takich stworzeń – ichtiozaur, ogromne zwierzę przypominające kształtem delfina, które pływało niezwykle szybko i polowało na ofiary takie jak amonity i kałamarnice – zostało zaatakowane od dołu przez pliozaura, jeszcze większego gada wyposażonego w sztyletowate zęby o długości 13 centymetrów. Drapieżnik zacisnął szczęki z taką siłą podczas walki, że czubek jednego z jego zębów odłamał się i utkwił pośrodku kręgu ichtiozaura, którego ciało opadło w kawałkach na dno oceanu, gdzie pliozaur dokończył posiłek.

„Kiedy po raz pierwszy zobaczyłem tę skamieniałość, pomyślałem, że to efekt ataku z zasadzki. Na ofiarę działały tu ogromne siły. Ten ząb, osadzony w szczęce wielkiego zwierzęcia, przebił się przez najsłabszą i najbardziej kruchą część kręgu, jego sam środek, z taką siłą, że czubek zęba się odłamał” – mówi Caleb Gordon z Yale University.

Ząb pliozaura utkwił w kręgu ichtiozaura

Ta skamieniałość nie przedstawia jedynie chwili polowania, jest także rzadkim przykładem interakcji między prehistorycznymi zwierzętami. Naukowcy skłaniają się ku teorii ataku z zasadzki, ale istnieje również możliwość, że pliozaur żerował na już martwym zwierzęciu.

„Tym, co od razu przykuwa uwagę, jest fakt, że ząb przebijał kręg dokładnie w jego centrum” – twierdzi Giovanni Serafini z University of Modena and Reggio Emilia.

Rzadki zapis zachowań prehistorycznych gadów morskich

Paleontolodzy potwierdzili, że ofiarą był ichtiozaur i że ugryzienie musiało mieć miejsce tuż nad ogonem. Odkrycie to ma duże znaczenie dla zrozumienia morskiego życia obszarów dzisiejszej Europy w późnej jurze.

„To niezwykłe zobaczyć ząb przebijający kręg. Taka skamieniałość uchwyciła niezwykły moment interakcji między dwoma zwierzętami. Są one niezwykle rzadkie w zapisie kopalnym” – podkreśla Caleb Gordon.

Naukowcy przypuszczali wcześniej, na podstawie pośrednich dowodów, że ichtiozaury prawdopodobnie padały ofiarą pliozaurów, a dzięki skamieniałości mają obecnie na to dowód.

Zapomniana skamieniałość odkryta na nowo

Badacze natrafili na skamieniałość znajdującą się w zbiorach Peabody Museum of Archaeology and Ethnology w 2024 roku. Nie była ona dotychczas dobrze opisana. Następnie przeanalizowali archiwa działu paleontologii kręgowców, aby dowiedzieć się więcej o tym, jak została pozyskana i skąd pochodziła. Prześledzenie złożonej historii okazu oraz ustalenie miejsca jego znalezienia miały kluczowe znaczenie dla identyfikacji dwóch zwierząt.

Badania archiwalne wykazały, że skamieniałość musiała zostać pozyskana przez O.C. Marsha, pierwszego profesora paleontologii na Uniwersytecie Yale i założyciela Peabody Museum of Archaeology and Ethnology, pomiędzy 1863 a 1899 rokiem. Najprawdopodobniej została ona znaleziona około 1888 roku przez farmera Alfreda Nicholsona Leedsa w osadach Oxford Clay, które znajdowały się na obszarze posiadanej przez niego ziemi, w pobliżu Peterborough w Anglii. Odnalezione listy między Leedsem a Marshem pokazały, jak wyglądała paleontologia w początkowych latach rozwoju tej dziedziny.

Choć skamieniałość została pozyskana najprawdopodobniej w 1888 roku, nie została skatalogowana aż do 1927 roku, a następnie przez wiele dekad przeleżała w magazynach muzeum. Oryginalna etykieta wskazywała jedynie, że okaz pochodzi z Europy i został przekazany przez O.C. Marsha.

„Ten okaz pokazuje, jak bardzo badania oparte na kolekcjach zależą od historii ich odkrycia. Aby ustalić, do jakiego zwierzęcia należał ten okaz, musieliśmy wiedzieć, kiedy i gdzie został znaleziony. W tym celu przeszukiwaliśmy stare etykiety, mapy majątków ziemskich i XIX-wieczne listy zapisane ledwie czytelnym pismem odręcznym. Musieliśmy dowiedzieć się więcej o ludziach, którzy wcześniej mieli do czynienia z tym okazem, oraz o relacjach zawodowych, jakie ich łączyły” – podsumowuje Caleb Gordon.

Emil Gołoś