Dlaczego w Montpellier psy przychodzą do kościoła św. Rocha?

Każdego roku 16 sierpnia psy wraz ze swoimi opiekunami wypełniają XIX-wieczny kościół św. Rocha w historycznym centrum Montpellier. Pojawiają się chihuahua, labradory, charty afgańskie i przedstawiciele wielu innych ras, a niekiedy również koty lub króliki. Zwierzęta uczestniczą w specjalnie im poświęconej mszy, po której arcybiskup udziela im błogosławieństwa. U źródeł tego niezwykłego zwyczaju znajduje się opowieść o średniowiecznym pielgrzymie, chorej Europie i psie niosącym chleb człowiekowi oczekującemu na śmierć.

Kim był św. Roch z Montpellier

Dokładne daty życia św. Rocha pozostają przedmiotem sporów historyków. Według tradycji przyszedł na świat około 1350 roku w Montpellier, w bogatej rodzinie mieszczańskiej lub szlacheckiej. Po śmierci rodziców rozdał odziedziczony majątek ubogim, przywdział strój pielgrzyma i wyruszył do Rzymu. Podróżował przez ziemie pustoszone przez kolejne fale dżumy, pomagając ludziom, od których z obawy przed zakażeniem odwracała się większość społeczeństwa.

Roch zatrzymywał się w miastach dotkniętych epidemią, pielęgnował chorych i modlił się za nich. Hagiograficzne przekazy przypisują mu także uzdrowienia, do których miało dochodzić za sprawą czynionego przez niego znaku krzyża. Jego pielgrzymka nie była więc wyłącznie podróżą do świętych miejsc, lecz drogą służby ludziom znajdującym się na granicy życia i śmierci.

W okolicach włoskiej Piacenzy Roch sam miał zarazić się dżumą. Nie chcąc narażać innych, opuścił miasto i schronił się w lesie, gdzie spodziewał się umrzeć w samotności. Według tradycji odnalazł go pies należący do miejscowego możnowładcy, który każdego dnia przynosił choremu kawałek chleba. W niektórych wersjach opowieści zwierzę również lizało rany pielgrzyma, a jego zachowanie doprowadziło właściciela do kryjówki Rocha.

Święty odzyskał zdrowie, ale po powrocie w rodzinne strony miał zostać uznany za szpiega i osadzony w więzieniu. Nie ujawnił swojej tożsamości i zmarł po kilku latach uwięzienia, prawdopodobnie pod koniec lat siedemdziesiątych XIV wieku. Jego liturgiczne wspomnienie obchodzone jest 16 sierpnia, w dniu uznawanym tradycyjnie za datę śmierci Rocha.

Opowieść o psie przynoszącym chleb stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych motywów chrześcijańskiej ikonografii. Święty Roch przedstawiany jest w stroju pielgrzyma, z laską, raną na nodze i stojącym u jego boku psem. Został patronem chorych na choroby zakaźne, pielgrzymów, lekarzy, aptekarzy, więźniów, a z czasem także psów i innych zwierząt domowych.

Dlaczego zwierzęta przychodzą do kościoła św. Rocha

Montpellier uważa Rocha za jednego ze swoich najważniejszych patronów. Jak powiedział archiprezbiter Yannick Casajus w rozmowie z „Le Figaro”, jest on „najbardziej znanym na świecie mieszkańcem Montpellier”, którego figury i kaplice można znaleźć w niemal każdym chrześcijańskim kraju. Jego kult rozwijał się szczególnie szybko wszędzie tam, gdzie ludzie szukali opieki podczas epidemii.

Wzniesione w XIX wieku sanktuarium św. Rocha znajduje się w samym sercu starego Montpellier. Przechowywane są w nim relikwie i pamiątki związane z patronem miasta, a znajdujące się w świątyni obrazy przedstawiają najważniejsze epizody jego życia. Szerokie schody przed kościołem stają się każdego 16 sierpnia miejscem błogosławieństwa miasta, pielgrzymów i towarzyszących im zwierząt.

Tradycja błogosławienia w tym dniu zwierząt gospodarskich, stad i koni jest znacznie starsza niż współczesna ceremonia w Montpellier. Ochrona zwierząt miała ogromne znaczenie w świecie, w którym epidemia niszcząca bydło lub konie mogła pozbawić całą rodzinę środków do życia. Podobne zwyczaje były znane również w Polsce. Do ich historii nawiązuje organizowane w Ciechanowcu święto chleba, podczas którego przypomniano, że zwierzęta tradycyjnie święcono właśnie 16 sierpnia, prosząc o ochronę gospodarstwa przed chorobami i nieszczęściami.

W Montpellier zwyczaj obejmujący zwierzęta domowe utrwalił się prawdopodobnie po II wojnie światowej. Jego bezpośrednim uzasadnieniem stała się historia psa, który nie opuścił cierpiącego człowieka i przynosił mu pożywienie. Zwierzę, będące zwykle symbolem wierności, w opowieści o św. Rochu staje się również narzędziem miłosierdzia.

Podczas opisywanej przez „Le Figaro” uroczystości w rozgrzanej nawie świątyni zgromadziło się kilkuset wiernych oraz dziesiątki psów. Po zakończeniu mszy arcybiskup Montpellier Norbert Turini pobłogosławił zwierzęta szerokim gestem. „Uszanowały nawet ciszę” – zauważył hierarcha w relacji opublikowanej przez „Le Figaro”.

Chleb dla wiernych i procesja ulicami Montpellier

Jednym z najważniejszych elementów uroczystości jest rozdawanie małych bochenków chleba. Gest odsyła bezpośrednio do średniowiecznej opowieści o psie, który każdego dnia przynosił pożywienie choremu Rochowi. Chleb nie jest w tej historii wyłącznie pokarmem. Staje się znakiem opieki pojawiającej się w chwili, w której człowiek pozostał bezbronny i opuszczony.

Po mszy i błogosławieństwie z kościoła św. Rocha wyrusza procesja z relikwiami patrona miasta. Jej uczestnicy przechodzą ulicami historycznego centrum do katedry św. Piotra, gdzie odprawiana jest uroczysta msza. Obrzędom religijnym towarzyszą grupy w historycznych strojach, chorągwie i nawiązania do tradycji miast południowej Francji oraz północnych Włoch, przez które miał niegdyś wędrować Roch.

Współczesna ceremonia w Montpellier nie jest zatem jedynie malowniczym elementem lokalnego folkloru. Łączy średniowieczną pamięć o epidemiach, chrześcijańskie wezwanie do opieki nad chorymi oraz współczesne doświadczenie bliskości człowieka i zwierzęcia. Najważniejszym bohaterem pozostaje św. Roch, ale sens uroczystości zawiera się również w zachowaniu psa, który według przekazywanej przez stulecia opowieści zobaczył cierpiącego i do niego powrócił.

Dzięki temu każdego 16 sierpnia historia zatacza w Montpellier symboliczny krąg. Wierni przynoszą do kościoła zwierzęta, ponieważ przed wiekami to zwierzę miało przynieść chleb umierającemu człowiekowi. Błogosławieństwo staje się wyrazem wdzięczności za wierność.

Karolina Jaszowiecka