Bruno RETAILLEAU chce zmienić emerytury we Francji. Jego program odmieni wybory w 2027 roku?

Bruno Retailleau proponuje Francuzom odejście na emeryturę od 63. roku życia, pełną stawkę emerytury bez wymaganej liczby kwartałów składkowych od 65. roku życia oraz stopniowe wprowadzenie oszczędzania kapitałowego dla młodszych pokoleń. Przed wyborami prezydenckimi we Francji w 2027 roku jest to zarazem propozycja gospodarcza i próba odebrania inicjatywy Édouardowi Philippe’owi, którego własne wystąpienie o emeryturach zostało przesunięte. Najważniejsze pytanie dotyczy jednak rachunku: skąd mają się wziąć zapowiadane przez Retailleau oszczędności, jeśli część jego propozycji pozwalałaby niektórym Francuzom kończyć pracę wcześniej?

.Bruno Retailleau postanowił wejść w sam środek sporu, którego Emmanuel Macron nie zdołał zamknąć. We wtorek 22 września 2026 r. przedstawił w telewizji LCI zarys własnej reformy emerytur: próg odejścia od 63 lat, automatyczne uzyskanie pełnej stawki świadczenia w wieku 65 lat oraz stopniowe wprowadzenie części kapitałowej dla młodych pracowników. Jak relacjonuje „Le Journal du Dimanche”, kandydat Republikanów obiecuje przy tym 40 mld euro skumulowanych oszczędności w ciągu pięciu lat, ale nie opublikował jeszcze szczegółowego bilansu pokazującego, które zmiany te oszczędności przyniosą.

Moment ogłoszenia jest politycznie istotny, ponieważ Édouard Philippe, jeden z głównych rywali Retailleau po stronie centrum i umiarkowanej prawicy, przełożył prezentację swojego projektu emerytalnego. Obaj zabiegają o wyborców, którzy uznają reformę państwa za konieczną, lecz pamiętają protesty wywołane zmianami z 2023 r.; równocześnie Marine Le Pen przedstawia konkurencyjną obietnicę powrotu do wieku 62 lat. Emerytury stają się więc przed wyborami prezydenckimi we Francji w 2027 roku sprawdzianem tego, kto potrafi połączyć wiarygodność finansową z poczuciem sprawiedliwości społecznej.

Emerytura od 63 lat i pełna stawka od 65. Co właściwie proponuje Retailleau?

W propozycji Retailleau pojawiają się dwie liczby, których nie należy ze sobą utożsamiać. Pierwsza, 63 lata, oznaczałaby zasadniczo najwcześniejszy wiek rozpoczęcia pobierania emerytury, z możliwością wyjątków dla zawodów szczególnie obciążających zdrowie; druga, 65 lat, oznaczałaby wiek automatycznego uzyskania pełnej stawki emerytury nawet bez zebrania wszystkich wymaganych kwartałów ubezpieczenia. Kandydat zapowiada ponadto obniżenie świadczenia o 7 proc. za każdy rok wcześniejszego odejścia względem wieku uprawniającego do pełnej stawki, jednak nie przedstawił dotąd kompletnych reguł określających współdziałanie tej redukcji z uprawnieniami osób, które już zebrały wymagany staż.

To rozróżnienie jest potrzebne również do zrozumienia obecnych zasad. Według francuskiego serwisu administracji publicznej minimalny wiek emerytalny zależy dziś od daty urodzenia: dla osób urodzonych od stycznia 1969 r. wynosi 64 lata, natomiast dla wcześniejszych roczników obowiązują inne progi, uwzględniające przyjęte w 2026 r. zawieszenie części reformy z 2023 r. Pełną stawkę można uzyskać przed ukończeniem 67 lat po zebraniu wymaganej liczby kwartałów ubezpieczenia; w wieku 67 lat znika wymóg tej liczby kwartałów dla uzyskania pełnej stawki, choć sama wysokość emerytury nadal zależy między innymi od długości przebiegu ubezpieczenia. Propozycja Retailleau nie sprowadza się więc do prostego hasła „praca do 65 lat”, a jej skutki byłyby odmienne dla osób rozpoczynających pracę wcześnie, dla osób z przerwami w zatrudnieniu i dla młodszych roczników.

Francuskich emerytur nie da się już odłożyć do następnej kadencji

Z czerwcowego raportu Conseil d’orientation des retraites, francuskiej Rady ds. Emerytur, wynika, że w 2025 r. cały system emerytalny miał deficyt szacowany na 5,1 mld euro, a przy utrzymaniu obowiązujących przepisów niedobór ma wynieść 6,8 mld euro w 2030 r. Jednocześnie wydatki emerytalne stanowiły w 2025 r. 14,1 proc. PKB i według podstawowego scenariusza Rady mają pozostać blisko tego poziomu do 2045 r.; pogarszający się bilans nie oznacza zatem, że już teraz każdy rok przynosi gwałtowny skok udziału emerytur w gospodarce. Rada wskazuje także na znaczenie demografii i przyjmuje w scenariuszu centralnym współczynnik dzietności 1,45 dziecka na kobietę od 2028 r., podkreślając jednocześnie niepewność długoterminowych przewidywań.

W tym świetle zapowiedź 40 mld euro oszczędności w ciągu pięciu lat należy traktować jako deklarację kandydata, a nie potwierdzony przez niezależną instytucję wynik symulacji jego programu. Potrzebne są odpowiedzi na kilka pytań: które roczniki objąłby wiek 63 lat, jak dokładnie liczona byłaby siedmioprocentowa redukcja, ilu ludzi skorzystałoby z automatycznej pełnej stawki w wieku 65 lat i w jakim tempie obie zmiany zaczęłyby wpływać na wydatki. Średnia arytmetyczna obietnicy, 8 mld euro rocznie, pokazuje skalę zamierzenia, lecz nie zastępuje rocznego harmonogramu skutków reformy ani obliczenia kosztów jej wprowadzenia.

Kapitałowa część emerytury ma także zatrzymać francuski kapitał we Francji

Najbardziej dalekosiężna część propozycji dotyczy osób dopiero wchodzących na rynek pracy. Retailleau chce, by z czasem od 25 do 30 proc. ich przyszłych emerytur pochodziło z oszczędności inwestowanych na rynku, obok dotychczasowego systemu repartycyjnego, w którym składki pracujących finansują świadczenia obecnych emerytów. Uzasadnia to jednocześnie interesem przyszłych emerytów i potrzebą finansowania francuskich przedsiębiorstw z krajowego kapitału, zamiast pozostawiania ich w coraz większym stopniu zagranicznym funduszom. Nie podał jednak jeszcze wysokości nowych wpłat, zasad zarządzania pieniędzmi ani odpowiedzi na pytanie, kto ponosiłby ryzyko słabszych wyników inwestycji.

Francja zna już dobrowolne plany oszczędzania emerytalnego PER, w tym rozwiązania indywidualne i pracownicze, dlatego istotą nowej propozycji byłaby skala i relacja oszczędzania do obowiązkowego systemu. Jeżeli część dotychczasowych składek zostałaby przekierowana na konta inwestycyjne, powstałoby pytanie o finansowanie bieżących emerytur w okresie przejściowym; jeżeli przyszli pracownicy mieliby wpłacać dodatkowe pieniądze, należałoby powiedzieć, kto pokryje ich koszt i jak zabezpieczyć osoby o niskich dochodach. Są to pytania wynikające z konstrukcji dwóch modeli finansowania, a nie przesądzenie, że kandydat wybrał już któryś z nich.

Retailleau chce wyprzedzić Philippe’a i odróżnić się od Le Pen

Wejście w szczegóły emerytalne daje Retailleau możliwość pokazania się jako kandydat z programem obejmującym więcej niż bezpieczeństwo i imigrację. Odróżnia go też od Édouarda Philippe’a, który zapowiada reformę, lecz nie przedstawił jeszcze jej pełnych parametrów, a po przesunięciu telewizyjnego wystąpienia musi dopiero odzyskać inicjatywę. „Wszystko co Najważniejsze” opisywało już, jak plan tej prezentacji zderzył się z kalendarzem Emmanuela Macrona; teraz konkurent z Republikanów próbuje wykorzystać powstałą przestrzeń. Więcej o tym starciu pisaliśmy w analizie „Édouard Philippe nie może wyjść z cienia Emmanuela Macrona”.

Marine Le Pen proponuje inny kierunek: powrót podstawowego wieku emerytalnego do 62 lat, a dla części osób wcześnie rozpoczynających pracę możliwość odejścia w wieku 60 lat. Jean-Luc Mélenchon również broni powrotu do 60 lat, choć jego propozycje wynikają z odmiennych założeń politycznych i finansowych; na tym tle Retailleau próbuje przedstawić własny kompromis między niższym progiem odejścia, zmianą wieku pełnej stawki i silniejszym oszczędzaniem. Stawką jest przekonanie wyborców, że program można zarówno uchwalić, jak i sfinansować, ponieważ zwycięstwo w wyborach prezydenckich nie daje jeszcze automatycznie większości potrzebnej do przeprowadzenia reformy.

Wybory prezydenckie we Francji 2027 rozstrzygną również spór o pokolenia

Debata o wieku emerytalnym zwykle skupia się na osobach zbliżających się do końca pracy, tymczasem propozycja Retailleau wprost obejmuje również tych, którzy dopiero ją zaczynają. Starsi wyborcy będą pytali, czy obietnica pełnej stawki w wieku 65 lat rzeczywiście poprawi ich sytuację, a młodsi, czy za kilkadziesiąt lat otrzymają stabilne świadczenie i czy oczekiwane zyski z inwestycji zrównoważą ryzyko rynku. Pracownicy zawodów fizycznych będą z kolei oczekiwali jasnej definicji uciążliwości pracy, zamiast ogólnej zapowiedzi konsultacji ze związkami i pracodawcami.

Na siedem miesięcy przed głosowaniem Retailleau zyskał więc temat, który pozwala mu wyjść poza dotychczasowy profil kandydata porządku i kontroli granic. Najnowsze sondaże przedwyborcze stanowić będą element odpowiedzi na pytanie, czy mu się to uda. Zarazem Bruno Retailleau sam wyznaczył sobie trudny test wiarygodności: musi pokazać szczegółową symulację 40 mld euro oszczędności, zasady przejścia do systemu kapitałowego oraz sposób potraktowania roczników, których życie zawodowe właśnie dobiega końca. Dopiero po przedstawieniu tych danych będzie można ocenić, czy nowy program stanowi spójną odpowiedź na potrzeby francuskiego systemu emerytalnego, czy przede wszystkim otwiera kolejną rundę kampanijnej rywalizacji z Philippem i Le Pen.

Arkadiusz Jordan
Paryż