Zmiana czasu do końca istnienia Unii Europejskiej. Nowy harmonogram

Za tydzień, w nocy z 24 na 25 października, wracamy do czasu zimowego. Przesuwając wskazówki zegarów z godz. 3.00 na 2.00, pośpimy godzinę dłużej. Decyzja o utrzymaniu lub zniesieniu zmian czasu w UE nie jest rozstrzygnięta. Ukazał się jednak nowy harmonogram z datami zmian do 2031 r. 

Zmiana czasu z letniego na zimowy i odwrotnie została wprowadzona po raz pierwszy ponad 100 lat temu

W całej Unii Europejskiej na czas zimowy przechodzi się w ostatnią niedzielę października, a do czasu letniego wraca się w ostatnią niedzielę marca. Wspólną we wszystkich państwach członkowskich datę i czas rozpoczęcia oraz zakończenia okresu stosowania czasu letniego wyznacza dyrektywa obowiązująca od 2001 r. 

Z kolei konkretne daty rozpoczynające i kończące okres letni określa Komunikat Komisji Europejskiej. Najnowszy taki dokument, z marca br., określa harmonogram zmian na lata 2027-2031. 

W Polsce zmianę czasu reguluje rozporządzenie prezesa Rady Ministrów w sprawie wprowadzenia i odwołania czasu letniego środkowoeuropejskiego na lata 2022-2026.

Zmiana czasu z letniego na zimowy i odwrotnie została wprowadzona po raz pierwszy ponad 100 lat temu, aby efektywniej wykorzystywać światło słoneczne. Obecnie straciła ona jednak swoje pierwotne znaczenie, ponieważ nie przyczynia się już do zasadniczej oszczędności w zużyciu energii elektrycznej. 

Natomiast, jak wynika z badań naukowych, niekorzystnie wpływa na funkcjonowanie naszego organizmu z uwagi na zaburzenia związków pomiędzy czasem słonecznym, zegarowym i biologicznym człowieka. 

Z kolei w wymiarze ekonomicznym zmiany czasu to głównie koszty. Szczególnie zauważalne są one w systemach logistycznych – tam, gdzie wykorzystywany jest system pracy zmianowej czy w systemach elektronicznych prowadzących transakcje finansowe w wymiarze globalnym.

Dlatego też od kilku lat w Unii Europejskiej toczy się dyskusja na temat zasadności i sensowności zmiany czasu.

W 2018 r. pojawiła się szansa na odejście od przestawiania zegarków co pół roku. Komisja Europejska zaproponowała zniesienie zmiany czasu. Propozycję tę poparł Parlament Europejski, ale sprawa utknęła w Radzie UE. Po raz ostatni Rada UE zajmowała się kwestią w 2019 r. Trudności wiązały się z tym, że kraje muszą porozumieć się między sobą i skoordynować, przy którym czasie – letnim czy zimowym – chcą zostać. Ostateczne rozstrzygnięcie wciąż nie zapadło.

Przeprowadzone wówczas przez Komisję Europejską konsultacje publiczne wśród Europejczyków wykazały, że 84 proc. respondentów opowiedziało się za zniesieniem zmian czasu. Zebrano w nich 4,6 mln odpowiedzi (największą liczbę w historii).

Osiem lat później zapowiedzi konkretnych zmian legislacyjnych nie widać. Do sprawy powróciła polska prezydencja w pierwszej połowie 2025 r. Przeprowadziła rozmowy techniczne z państwami członkowskimi, aby wybadać, czy są szanse na porozumienie. Większość stolic powtórzyła wówczas swoje stanowisko sprzed sześciu lat zwracając uwagę na brak oceny skutków, którą powinna była przeprowadzić KE. 

Czas zimowy potrwa do niedzieli 28 marca 2027 r. 

Zmieniająca się dostępność światła słonecznego stanowi coraz słabszy argument w przypadku sektora logistycznego

W wymiarze ekonomicznym zmiany czasu to głównie koszty. Szczególnie zauważalne są one w systemach logistycznych – tam, gdzie wykorzystywany jest system pracy zmianowej czy w systemach elektronicznych prowadzących transakcje finansowe w wymiarze globalnym.

Wyliczając negatywne logistyczne skutki zmian czasu dr Piotr Sosnowski z Katedry Logistyki na Wydziale Zarządzania Uniwersytetu Łódzkiego, wymienił możliwość wystąpienia różnic czasu między współpracującymi przedsiębiorstwami zlokalizowanymi w różnych krajach.

„Nagle może okazać się, że w jednym z nich pojawiła się dodatkowa godzina lub, co gorsza, godzina »zniknęła« z kalendarza. Oznacza to konieczność weryfikacji kontraktów i harmonogramów. Jest to szczególnie kłopotliwe w sytuacji, kiedy zmiana czasu następuje w różnych terminach w różnych krajach. Tak jest np. przy współpracy między UE i USA. Szczególnym (występującym sporadycznie) przypadkiem jest sytuacja, kiedy zmiana czasu oznacza zmianę i inny okres niż godzina – np. o 30 minut w niektórych regionach Australii” – wyjaśniał badacz, cytowany przez UŁ.

W jego ocenie zmieniająca się dostępność światła słonecznego stanowi coraz słabszy argument w przypadku sektora logistycznego. „Centra dystrybucyjne funkcjonujące 24/7 nie odczują korzyści ze zmiany czasu. Jest wręcz przeciwnie. Takie przesunięcia skracają lub wydłużają czas dostępny na uzgodnienie dostawy oraz czas na samą dostawę. Ma to szczególne znaczenie, jeśli realizacja dostaw i wysyłek stanowi wąskie gardło działalności. Wtedy bowiem zwiększa się ryzyko sytuacji, kiedy nie będzie możliwa realizacja wysyłki lub przyjęcie dostawy, ponieważ przewoźnik »nie zmieścił się« w okienku czasowym” – wskazał. 

Zmiana czasu zakłóca funkcjonowanie naszego zegara biologicznego i może mieć poważne, a nawet groźne skutki dla naszego zdrowia – oceniła psycholog zdrowia prof. Marta Jackowska z Wydziału Psychologii w Sopocie Uniwersytetu SWPS. 

Jej zdaniem zmiana czasu to szkodliwy relikt przeszłości, który nie daje korzyści ekonomicznych, a może mieć negatywne konsekwencje zdrowotne.

W Polsce na czas zimowy przestawimy się w tym roku w nocy z 24 na 25 października, tj. w ostatnią niedzielę miesiąca. Zmiana ta jest dla nas łagodniejsza niż przejście na czas letni, nadal jednak nie wpływa dobrze na nasze zdrowie.

Teoretycznie zyskujemy jaśniejsze poranki, ale szybciej robi się ciemno popołudniami. W efekcie wiele osób budzi się i wraca z pracy po ciemku, a kiedy dostępne jest światło dzienne, przebywa wewnątrz budynków. Tymczasem ekspozycja na dzienne światło jest kluczowym regulatorem naszego zegara biologicznego. 

„Zegar biologiczny wyznacza nam rytm snu i czuwania, wpływa na trawienie, temperaturę ciała, a nawet nastrój. Działa w ścisłym związku z dostępem do światła. Zmiana czasu jest więc zakłóceniem funkcjonowania naszego zegara biologicznego, spowodowanym manipulacją dostępem do światła” – wyjaśniła prof. Marta Jackowska, psycholog zdrowia z Wydziału Psychologii w Sopocie Uniwersytetu SWPS.

PAP/MB