Moneta Olafa Świętego w skarbie wikingów. Wyjątkowe odkrycie w Norwegii

Wśród około 5,5 tys. srebrnych monet ze skarbu odkrytego w Norwegii archeolodzy rozpoznali rzadki egzemplarz wybity za panowania Olafa Świętego. To piąta znana moneta tego typu i druga znaleziona na terenie kraju. Od 20 listopada będzie można ją oglądać w Muzeum Historycznym w Oslo.

Inskrypcja ujawniła imię króla

Monetę zidentyfikowała Anne Skogsfjord, archeolog z Muzeum Historii Kultury Uniwersytetu w Oslo, podczas katalogowania skarbu z Mørstad. Początkowo zaliczono ją do monet angielskiego króla Ethelreda II. Dopiero odczytanie napisu „ONLAF R+ NORMANORV”, oznaczającego „Olaf, król Norwegów”, pozwoliło ustalić, na czyje polecenie została wybita.

„To był wyjątkowy moment. Zrozumiałam, że to, co znaleźliśmy, to skarb narodowy” – powiedziała Skogsfjord.

Numizmat pochodzi z lat 1024–1028, czyli z ostatniego okresu panowania Olafa Haraldssona, późniejszego świętego i patrona Norwegii. Na jego przedniej stronie widnieje profil władcy w stożkowatym hełmie bojowym. Na odwrocie umieszczono podwójny krzyż oraz chrześcijańską inskrypcję. Jak informują władze regionu Innlandet, znane są trzy typy monet Olafa, nawiązujące do wzorów anglosaskich.

Piąty znany egzemplarz tego typu

Według norweskich instytucji do naszych czasów przetrwało niespełna 20 monet Olafa Haraldssona. Większość znaleziono poza Norwegią. Egzemplarz z Mørstad należy do szczególnie rzadkiego typu, którego wcześniej znano zaledwie cztery sztuki. Jedną odkryto w 1924 roku podczas prac przy ruinach kościoła w Stein, w regionie Ringerike. Trzy pozostałe znajdują się w Szwecji.

Nowe znalezisko jest zatem drugim odkrytym w Norwegii egzemplarzem tego konkretnego typu. Muzeum Historii Kultury podkreśla, że moneta zachowała się na tyle dobrze, by można było badać szczegóły jej przedstawień.

Na obu stronach dostrzeżono niewielkie nacięcia. Jak wyjaśnia Science Norway, w ten sposób sprawdzano jakość srebra podczas transakcji. Badacze przypuszczają, że przed zakopaniem moneta pozostawała w obiegu przez około 20–25 lat i mogła wielokrotnie zmieniać właściciela.

Moneta miała umacniać władzę chrześcijańskiego monarchy

Prof. Svein H. Gullbekk, numizmatyk z Uniwersytetu w Oslo, interpretuje umieszczone na monecie symbole jako część polityki Olafa. Władca wykorzystywał własne emisje do uprawomocnienia chrześcijaństwa oraz przedstawienia siebie jako chrześcijańskiego monarchy o pozycji porównywalnej z innymi królami Europy. Jego ocenę przytacza Riksantikvaren, norweski urząd ochrony dziedzictwa kulturowego.

Znaczenie takich emisji wyjaśnia również Jon Anders Risvaag, numizmatyk z Norweskiego Uniwersytetu Nauki i Technologii, cytowany przez Science Norway. Monety Olafa Haraldssona i jego poprzednika Olafa Tryggvasona powstawały w niewielkich ilościach i służyły przede wszystkim demonstrowaniu królewskiej pozycji. Produkcja norweskich monet rozwinęła się na większą skalę dopiero za Haralda Hardrady.

Gullbekk dopuszcza nawet możliwość, że znaleziony egzemplarz przechodził przez ręce samego Olafa. Pozostaje to przypuszczeniem, związanym z prawdopodobnym osobistym zaangażowaniem króla i jego otoczenia w przygotowanie emisji.

Olaf Święty i chrystianizacja Norwegii

Olaf Haraldsson panował w latach 1015–1028. Jak opisują historycy w Store norske leksikon, uczestniczył w umacnianiu norweskiego królestwa i organizacji Kościoła. Chrześcijaństwo było znane w Norwegii już wcześniej, jednak za jego rządów stało się jedyną dozwoloną religią. Ważnym etapem tego procesu było zgromadzenie w Moster w 1024 roku, wiązane z ustanowieniem chrześcijańskiego porządku prawnego.

Rządy Olafa zakończyły się dwa lata przed jego śmiercią. W 1030 roku powrócił do Norwegii i 29 lipca zginął w bitwie pod Stiklestad. W następnym roku został uznany za świętego. Jego kult rozprzestrzenił się w Europie Północnej, a Nidaros, dzisiejsze Trondheim, stało się ważnym ośrodkiem pielgrzymkowym.

Skarb z Mørstad trafi na wystawę w Oslo

Skarb odkryli 10 kwietnia 2026 roku poszukiwacze z wykrywaczami metali Vegard Sørlie i Rune Sætre. Znalezisko pochodzi z okolic Rena w regionie Innlandet, we wschodniej Norwegii. Jest największym skarbem monet z epoki wikingów odkrytym na terenie tego kraju.

Zgodnie z informacją Muzeum Historycznego w Oslo monety zakopano około 1046 lub 1047 roku, za panowania Haralda Hardrady. W zbiorze znajdują się numizmaty z Anglii, Świętego Cesarstwa Rzymskiego i innych części Europy. Historical Museum informuje również o monetach z państwa pierwszych Piastów.

Dokumentowanie, konserwacja i katalogowanie całego znaleziska potrwają jeszcze ponad rok. Muzeum zdecydowało jednak o wcześniejszym udostępnieniu części zabytków. Wystawa będzie otwarta od 20 listopada 2026 do 28 marca 2027 roku. Obok monety Olafa Świętego znajdą się na niej również monety jego przyrodniego brata, Haralda Hardrady.

PAP/MB