
Wrocławski Szermierz. 122 lata historii, legend i studenckich żartów
26 listopada 1904 roku przed gmachem Uniwersytetu Wrocławskiego stanęła fontanna z postacią nagiego młodzieńca trzymającego szpadę. Dzieło Hugona Lederera przetrwało dwie wojny światowe, zmiany granic i ustrojów, stając się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta – pisze Jolanta PAWNIK
.Marmurowy Szermierz stoi, opierając ciężar ciała na jednej nodze, z lewą ręką wspartą na biodrze. W prawej dłoni trzyma szpadę o charakterystycznej, wygiętej głowni. Pod nim znajdują się dwie siedzące postacie nagich kobiet, które podtrzymują czaszę fontanny. Cztery dekoracyjne maski pełnią funkcję wylotów wody, spływającej do okrągłego basenu wykonanego z różowego marmuru. Nawiązująca do legendy o Neptunie fontanna Szermierza jest jednym z największych obiektów tego typu w Polsce. Jej basen ma średnicę 20 metrów, a figura mierzy ponad 5 metrów wysokości.
Fontanna, usytuowana naprzeciwko głównego wejścia do monumentalnego gmachu wrocławskiej uczelni, od początku budziła zainteresowanie, a Szermierz stał się nieodłącznym elementem życia studenckiego i jednym z najczęściej fotografowanych wrocławskich obiektów.
Przegrał wszystko oprócz szpady
.Najbardziej znana legenda związana z Szermierzem opowiada o młodym człowieku, który przybył do Wrocławia na studia i bardzo szybko dał się ponieść urokom studenckiego życia. Podczas jednej z zakrapianych alkoholem zabaw zasiadł do gry w karty. Nie miał jednak szczęścia i przegrał pieniądze, a kiedy zabrakło mu gotówki, stawiał kolejne części garderoby. W końcu został zupełnie nagi. Współuczestnicy gry pozostawili mu jedynie szpadę, symbol honoru, odwagi i przynależności do świata ludzi wykształconych.
Według jednej z wersji hazardzistą z legendy miał być sam Hugo Lederer, który w młodości kształcił się we wrocławskiej pracowni rzeźbiarskiej Christiana Behrensa. Inna wersja mówi z kolei o anonimowym żaku, który po rozpoczęciu studiów tak niefortunnie świętował przyjęcie na uczelnię, że stracił cały dobytek. Choć nie ma żadnych dowodów, które potwierdzałyby którąś z tych historii, miejska legenda trzyma się mocno i jest przekazywana kolejnym pokoleniom studentów.
Szermierz w centrum studenckiego życia
.Szermierz jest wdzięcznym obiektem studenckich dowcipów. Pomnik wielokrotnie przebierano, zakładając mu czapki, szaliki czy bieliznę. W 2009 roku młodzi żartownisie obrócili figurę o 180 stopni i ubrali ją w bokserki oraz czerwoną czapkę. Nie wszystkie wybryki były jednak nieszkodliwe. Fontanna bywała uszkadzana, a jej elementy wymagały napraw i konserwacji.
Szczególnym zainteresowaniem wandali „cieszy się” zwłaszcza szpada, którą Szermierz trzyma w dłoni. Według informacji wrocławskiego Zarządu Dróg i Utrzymania Miasta tylko od 2016 roku do początku 2023 kradziono ją aż 45 razy, a złodziei nie odstraszał nawet zamontowany w tym miejscu monitoring.
Hugo Lederer. Artysta, którego dzieła stanęły w wielu miastach Europy
.Twórca wrocławskiego Szermierza, Hugo Lederer, urodził się 16 listopada 1871 roku w Znojmie, na terenie dzisiejszych Czech. Drogę do wielkiej kariery artystycznej rozpoczął od nauki w szkole zawodowej o profilu ceramicznym. Następnie zdobywał doświadczenie w pracowniach rzeźbiarskich w Erfurcie i Dreźnie, a w latach 1894–1895 we Wrocławiu pod kierunkiem Christiana Behrensa, związanego ze Śląskim Muzeum Sztuk Pięknych.
W 1895 roku przeniósł się do Berlina, gdzie rozpoczął samodzielną działalność. Międzynarodowe uznanie przyniósł mu monumentalny pomnik Ottona von Bismarcka w Hamburgu, odsłonięty w 1906 roku. W 1911 roku odsłonięto jego konny pomnik cesarza Fryderyka III w Akwizgranie. W 1923 roku otrzymał prestiżowy pruski order Pour le Mérite za zasługi dla nauki i sztuki.
Wśród jego dzieł znajduje się również berlińska Fontanna Płodności, której projekt pierwotnie przygotował na konkurs na monumentalną fontannę w Buenos Aires. Lederer zmarł w Berlinie 1 sierpnia 1940 roku, pozostawiając prace w wielu europejskich miastach. Wrocławski Szermierz należy dziś do najbardziej rozpoznawalnych dzieł tego artysty.
Szermierz ma swoich bliźniaków
.Choć wrocławska fontanna jest jedyna w swoim rodzaju, Lederer wykonał kilka wersji rzeźby przedstawiającej nagiego młodzieńca ze szpadą.
Najbardziej znany odpowiednik znajduje się na dziedzińcu Zamku Czocha na Dolnym Śląsku. W przeciwieństwie do wrocławskiego Szermierza ten nie stanowi części fontanny, ale stoi na prostym kamiennym postumencie. Inny odlew znajduje się w Leverkusen w Niemczech, na terenie obiektu sportowego związanego z firmą Bayer.
Szczególnie ciekawa jest historia miniatury, która trafiła do zbiorów Muzeum Miejskiego Wrocławia. Według relacji, które są przytaczane w lokalnych opracowaniach, w latach 70. XX wieku niewielką rzeźbę przyniesiono do sklepu antykwarycznego przy Placu Kościuszki. Zauważył ją jeden z pracowników muzeum, dzięki czemu ostatecznie znalazła się w miejskiej kolekcji. Przez lata przechowywano ją w gabinecie dyrektora muzeum. Choć jest znacznie mniejsza od postaci stojącej przed uniwersytetem, stanowi interesujące świadectwo pracy artysty i popularności stworzonego przez niego wzoru.
Szpada na aukcji i wielki remont
.W ciągu ponad stu dwudziestu lat istnienia fontanna przechodziła liczne naprawy i zabiegi konserwatorskie. Jedne z większych prac przeprowadzono w 1986 roku, a kolejne między innymi w 2015 roku, kiedy odnowiono figurę, marmurową nieckę i pozostałe elementy wodotrysku. Szczególnie gruntowna renowacja odbyła się w 2023 roku. Konserwatorzy zajęli się zarówno kamienną konstrukcją fontanny, jak i brązową postacią Szermierza. Prace objęły między innymi oczyszczenie powierzchni, zabezpieczenie materiałów oraz naprawę elementów wymagających interwencji.
20 czerwca 2023 roku odnowiony pomnik został uroczyście odsłonięty. Podczas wydarzenia rektor Uniwersytetu Wrocławskiego, profesor Robert Olkiewicz, otrzymał jedną ze szpad przygotowanych jako wyposażenie pomnika, a na rzeźbie umieszczono jej plastikową imitację. W styczniu 2024 roku Uniwersytet Wrocławski wystawił tę szpadę na aukcję Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy, reklamując ją jako najczęściej kradzioną broń białą w Polsce.
Każdego lata monumentalny bohater wrocławskiej fontanny staje się główną postacią pokazów świetlnych, które przyciągają tłumy widzów. Szermierz jest także znakiem rozpoznawczym Wydawnictwa Uniwersytetu Wrocławskiego.





