„Salome” Richarda Straussa w Teatrze Wielkim w Warszawie

Trauma, przemoc i próba odzyskania własnego głosu wyznaczają kierunek, w którym Claus Guth odczytuje „Salome” Richarda Straussa. Warszawska premiera odbędzie się 22 listopada 2026 roku w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej. W partii tytułowej wystąpi Monika Radecka, a jako Jochanaan – Tomasz Konieczny. Orkiestrę poprowadzi Yoel Gamzou.
Salome Richarda Straussa. Skandal zapisany w partyturze
.Kiedy 9 grudnia 1905 roku w drezdeńskiej Semperoper odbyła się prapremiera „Salome”, publiczność otrzymała dzieło przekraczające zarówno granice obyczajowej przyzwoitości, jak i przyzwyczajenia muzyczne. Strauss sięgnął po dramat Oscara Wilde’a, w którym biblijna historia została przekształcona w opowieść o pożądaniu, odrzuceniu i przemocy. Wielka orkiestra, dysonansowe napięcia i wymagająca partia tytułowa nadały tej historii siłę, której nie sposób sprowadzić do skandalizującej fabuły. Salome, córka Herodiady i pasierbica Heroda, pragnie Jochanaana – uwięzionego proroka Jana Chrzciciela. Kiedy spotyka się z odrzuceniem, wykorzystuje zainteresowanie Heroda. W zamian za „Taniec siedmiu zasłon” żąda głowy więźnia. Pocałunek złożony na martwych ustach Jochanaana stanowi przerażające spełnienie jej pragnienia. W finale dzieła Herod rozkazuje zabić Salome.
W tej jednoaktowej operze zmysłowość nieustannie sąsiaduje z grozą. Muzyka potęguje sprzeczność między fascynacją bohaterką a odrazą wobec jej czynu. Pozostawia też przestrzeń dla pytania, do którego wracają kolejni reżyserzy: skąd bierze się jej okrucieństwo?
Claus Guth i pęknięcia w mieszczańskim porządku
.Warszawska inscenizacja, przygotowana w koprodukcji z Teatro Real w Madrycie, kieruje uwagę ku psychice Salome. Jak zapowiada Opera Narodowa, Guth odczytuje dzieło w kontekście fascynacji tą postacią na przełomie XIX i XX wieku oraz hipokryzji wiktoriańskiego społeczeństwa. W centrum stawia próbę znalezienia własnego głosu przez bohaterkę podporządkowaną cudzym pragnieniom.
Taki punkt wyjścia zmienia znaczenie opowieści o femme fatale. Kobieta, której uroda miała prowadzić mężczyzn ku zgubie, sama okazuje się uwikłana w relacje władzy. Uwaga przesuwa się ku otoczeniu Salome: dorosłym, którzy wyznaczają reguły, oceniają jej zachowanie i roszczą sobie prawa do jej ciała. Za deklarowaną moralnością można wówczas dostrzec przyzwolenie na krzywdę. Psychologiczna interpretacja komplikuje ocenę bohaterki. Pozwala pytać o źródła przemocy, zachowując świadomość grozy jej czynów. Właśnie napięcie między współczuciem a odpowiedzialnością może być najważniejszym sprawdzianem takiego odczytania „Salome”.
„Taniec siedmiu zasłon” i pamięć krzywdy
.Kierunek poszukiwań Gutha dobrze pokazuje jego nowojorska realizacja „Salome” z 2025 roku. Recenzent „Financial Times” opisywał scenografię Étienne’a Plussa jako wnętrze mrocznej wiktoriańskiej rezydencji. Szczególne znaczenie przypisał scenie tańca: pojawiało się w niej siedem wcieleń Salome w różnym wieku, a kolejne obrazy odsłaniały sugestię przemocy seksualnej doświadczanej przez bohaterkę. Słynny numer operowy stawał się powrotem do jej przeszłości.
Ten zabieg pozwala spojrzeć inaczej na pozorną władzę Salome nad Herodem. Bohaterka potrafi wymusić spełnienie życzenia, lecz posługuje się mechanizmem, w którym jej ciało jest przedmiotem transakcji. Pytanie o zwycięstwo nad oprawcą splata się więc z pytaniem o możliwość wyjścia poza ustanowione przez niego reguły. Guth otrzymał w 2025 roku International Opera Award w kategorii reżyseria. Organizatorzy nagrody wskazywali, że jury szczególnie doceniło jego „Salome” w Metropolitan Opera. Warszawska premiera pozwoli polskiej publiczności skonfrontować się z interpretacją twórcy, dla którego dzieło Straussa pozostaje przestrzenią badania przemocy i jej następstw.
Monika Radecka i Tomasz Konieczny w obsadzie
.Tytułową bohaterkę zaśpiewa Monika Radecka, a Jochanaana – Tomasz Konieczny. W obsadzie premierowej znaleźli się również Gerhard Siegel jako Herod, Nadine Lehner jako Herodiada, Granit Musliu jako Narraboth oraz Magdalena Pluta jako Paź Herodiady.
Przedstawienie poprowadzi Yoel Gamzou. Będzie to jego pierwsza premiera na stanowisku dyrektora muzycznego Teatru Wielkiego – Opery Narodowej. Za scenografię odpowiada Étienne Pluss, za kostiumy Ursula Kudrna, za choreografię Sommer Ulrickson, za światła Olaf Freese, a za projekcje Roland Horvath.
Kiedy zobaczyć „Salome” w Teatrze Wielkim?
.Premiera odbędzie się w niedzielę 22 listopada 2026 roku o godz. 18.00 w Sali Moniuszki. Kolejne przedstawienia zaplanowano na 26 i 28 listopada oraz 8 i 11 grudnia o godz. 19.00, a także 13 grudnia o godz. 18.00. Spektakl trwa około godziny i 50 minut, bez przerwy. Opera zostanie wykonana po niemiecku, z polskimi i angielskimi napisami.
Premierze towarzyszy wystawa Mirosława Bałki „SALOME/S”, otwarta 18 listopada w Galerii Opera i dostępna do 10 stycznia 2027 roku. Artysta podejmuje tę samą historię za pomocą języka sztuk wizualnych, proponując kolejne spotkanie z opowieścią, którą Wilde i Strauss uczynili jednym z najbardziej niepokojących obrazów ludzkiego pożądania.
Jarosław Kowalski / PAP


