Kim był Andrzej LEPPER?

Piętnaście lat temu, 5 sierpnia 2011 r., zmarł Andrzej Lepper – założyciel i lider Samoobrony, wicepremier oraz minister rolnictwa, a zarazem jedna z najbardziej rozpoznawalnych i kontrowersyjnych postaci polskiego życia publicznego po 1989 r. Choć oficjalnie nie zakwestionowano ustaleń prokuratury, zgodnie z którymi polityk popełnił samobójstwo, okoliczności jego śmierci nadal są przedmiotem spekulacji.

Śmierć Andrzeja Leppera

.Andrzej Lepper został znaleziony martwy w piątek 5 sierpnia 2011 r. w warszawskiej siedzibie Samoobrony. Powieszonego w łazience polityka znalazł około godz. 16.20 jego zięć. Sznur był przymocowany do worka bokserskiego. W siedzibie partii nie znaleziono listu pożegnalnego. Oględziny przeprowadzone z udziałem biegłych z zakresu medycyny sądowej nie wykazały na ciele zmarłego żadnych obrażeń poza bruzdą wisielczą. Podczas sekcji zwłok, przeprowadzonej dopiero po weekendzie, również nie stwierdzono obrażeń, które wskazywałyby na udział osób trzecich – informowała wówczas prokuratura.

Według ustaleń śledczych śmierć Andrzeja Leppera nastąpiła 5 sierpnia między godz. 8.30 a 12. Ostatni raz widziano go żywego o godz. 8.30. Prokuratura informowała również, że prawdopodobną przyczyną samobójstwa mogły być problemy finansowe. Według ówczesnych doniesień medialnych w gabinecie polityka znaleziono dokumenty świadczące o jego znacznych długach, w tym liczne wezwania do zapłaty. Prokuratura ujawniła także, że pętlę wykonano ze sznura od snopowiązałki. Pozostałą część sznura znaleziono w koszu na śmieci w pokoju.

Śmierć lidera Samoobrony wywołała poruszenie wśród polityków wszystkich ugrupowań. Niektórzy z jego dawnych współpracowników deklarowali, że nie wierzą w samobójstwo. Ówczesny szef Krajowego Związku Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych Władysław Serafin mówił, że w ostatnim okresie życia Andrzeja Leppera nastąpił „ogromny natłok negatywnych zdarzeń”. Wymieniał chorobę syna polityka, trudności w gospodarstwie oraz groźbę więzienia.

Teorie dotyczące śmierci lidera Samoobrony

.W kolejnych miesiącach i latach prokuratura nie poczyniła ustaleń, które podważałyby tezę o samobójstwie bez udziału osób trzecich. W przestrzeni publicznej regularnie pojawiały się jednak hipotezy sugerujące, że śmierć Andrzeja Leppera mogła mieć inne przyczyny. Jedną z takich wersji przedstawił Patryk Vega w filmie „Polityka”. Zgodnie z pokazanym w nim scenariuszem do zamkniętego od wewnątrz gabinetu polityka miał wejść przez okno człowiek korzystający z rusztowań ustawionych przy ścianie budynku, a następnie „pomóc” Lepperowi się powiesić.

Już niedługo po śmierci przewodniczącego Samoobrony prokuratura informowała jednak, że chociaż przy budynku rzeczywiście znajdowały się rusztowania, nie można było z nich wejść przez otwarte okno do siedziby partii. Z kolei zatrzymany obraz na ekranie telewizora po godz. 13 – kiedy Lepper prawdopodobnie już nie żył – mogła spowodować awaria odbiornika, który miał często psuć się właśnie w ten sposób. Oficjalną wersję mogły potwierdzać relacje niektórych osób, które spotkały się z Andrzejem Lepperem niedługo przed jego śmiercią. Były premier Leszek Miller opowiadał na początku 2025 r. w podcaście „Alfabet Millera”, że widział się z nim mniej więcej miesiąc wcześniej i lider Samoobrony znajdował się w złym stanie psychicznym.

Jesienią 2025 r. prezes PiS Jarosław Kaczyński powiedział podczas jednego ze spotkań, że Andrzej Lepper „nie odebrał sobie życia”. Jego zdaniem były lider Samoobrony mógł zostać zamordowany przez osoby ze swojego środowiska politycznego. Powodem miała być rzekoma chęć ujawnienia przez Leppera informacji dotyczących końcowego okresu rządów PiS w latach 2005–2007. Krótko po śmierci polityka podobną hipotezę przedstawił Tomasz Sakiewicz, który ujawnił, że Andrzej Lepper niedługo przed śmiercią chciał spotkać się z Jarosławem Kaczyńskim. Nie można jednak wykluczyć, że rozpowszechnianie takich teorii było odpowiedzią na zarzuty kierowane pod adresem samego prezesa PiS. O przyczynienie się do śmierci Andrzeja Leppera oskarżył go w 2025 r. między innymi Sławomir Mentzen.

Afera gruntowa i polityczny upadek Andrzeja Leppera

.Polityczny upadek Andrzeja Leppera nastąpił po wybuchu afery gruntowej latem 2007 r. Jarosław Kaczyński, będący wówczas premierem, usunął go z rządu w związku z podejrzeniami, że lider Samoobrony mógł być jednym z uczestników afery. Samoobrona wystąpiła następnie z koalicji, co doprowadziło do przedterminowych wyborów parlamentarnych. Ugrupowanie Andrzeja Leppera nie przekroczyło w nich pięcioprocentowego progu i wypadło z Sejmu.

Dzień przed śmiercią polityka, 4 sierpnia 2011 r., przewodniczący sejmowej komisji śledczej badającej domniemane naciski na służby – Andrzej Czuma z PO – przedstawił projekt raportu końcowego. Wynikało z niego, że rządzący w latach 2005–2007 politycy PiS nie naruszyli prawa w związku z aferą gruntową. Pośrednio mogło to oznaczać, że podejrzenia korupcyjne wobec Andrzeja Leppera miały uzasadnienie – przynajmniej w taki sposób mogła odebrać raport opinia publiczna. Istotą afery gruntowej była przeprowadzona przez Centralne Biuro Antykorupcyjne operacja kontrolowanego wręczenia łapówki dwóm osobom oskarżonym o powoływanie się na wpływy w kierowanym przez Andrzeja Leppera Ministerstwie Rolnictwa. Osoby te oferowały podstawionemu agentowi CBA odrolnienie ziemi w gminie Mrągowo w zamian za łapówkę.

Operacja nie przebiegła zgodnie z planem CBA. Jak początkowo przyjęła prokuratura, Lepper został uprzedzony o akcji i odwołał zaplanowane spotkania. Przewodniczący Samoobrony wielokrotnie przekonywał, że działanie CBA było wymierzoną w niego prowokacją. Formalnie nigdy nie postawiono mu zarzutów w związku z aferą gruntową. Ewentualne przyjęcie przez komisję raportu zgodnego z wnioskami Andrzeja Czumy – ostatecznie dokument został częściowo zmodyfikowany – mogło jednak utrudnić Lepperowi powrót do polityki. Lider Samoobrony rozważał go w związku z wyborami parlamentarnymi zaplanowanymi na jesień 2011 r.

Od rolniczych protestów do Sejmu

.Andrzej Lepper przez lata pozostawał jedną z najbardziej znanych, ale zarazem najbardziej kontrowersyjnych postaci polskiego życia publicznego. Podkreślano, że był człowiekiem, który samodzielnie zbudował swoją pozycję, szybko się uczył i konsekwentnie wspinał po kolejnych szczeblach kariery politycznej. Działalność publiczna, przez wiele lat prowadzona pod skierowanym do polityków głównego nurtu hasłem „oni już byli”, zaprowadziła go na stanowiska wicepremiera i ministra rolnictwa. Jednocześnie należał do polityków najczęściej zasiadających na sali sądowej.

Andrzej Lepper urodził się 13 czerwca 1954 r. w Stowięcinie, w województwie zachodniopomorskim. Ukończył Państwowe Technikum Rolnicze w Sypniewie. W młodości zawodowo uprawiał boks. Karierę zawodową rozpoczął w Stacji Hodowli Roślin w Górzynie. Pełnił następnie funkcje kierownicze w Państwowym Gospodarstwie Rolnym w Rzechcinie oraz Państwowym Ośrodku Hodowli Zarodowej w Kusicach. Od 1980 r. prowadził w Zielnowie gospodarstwo rolne specjalizujące się w hodowli zwierząt. Rozpoznawalność zdobył jako lider protestów rolników sprzeciwiających się gwałtownemu wzrostowi kosztów kredytów w okresie transformacji gospodarczej przełomu lat 1989 i 1990. Autor planu transformacji Leszek Balcerowicz stał się na wiele lat jednym z głównych politycznych przeciwników Leppera, a hasło „Balcerowicz musi odejść” – jednym z najczęściej przez niego powtarzanych.

Założony w 1991 r. między innymi przez Andrzeja Leppera Związek Zawodowy Rolnictwa „Samoobrona” zasłynął z blokowania dróg oraz okupowania budynków rządowych, przede wszystkim siedziby Ministerstwa Rolnictwa. Działania wykraczające poza granice prawa od początku stały się znakiem firmowym Leppera. Był prekursorem metod stosowanych obecnie między innymi przez Grzegorza Brauna.

Procesy i pierwsze kampanie wyborcze

.W 1994 r. Andrzej Lepper został oskarżony o podżeganie do użycia siły wobec zarządcy gospodarstwa ogrodniczego w Kobylnicy Słupskiej. Zwolennicy lidera Samoobrony wychłostali zarządcę i ogolili mu głowę. Sąd skazał Leppera na półtora roku pozbawienia wolności w zawieszeniu na trzy lata. W 1997 r. Sąd Rejonowy w Lublinie uznał go za winnego znieważenia naczelnych organów państwa. Orzeczenie zostało utrzymane przez sąd drugiej instancji. Polityk otrzymał karę roku pozbawienia wolności w zawieszeniu na dwa lata oraz 3 tys. zł grzywny. O Andrzeju Lepperze ponownie zrobiło się głośno w 1999 r., kiedy miał zostać przesłuchany w Łodzi w sprawie znieważenia rządu i byłego wicepremiera Janusza Tomaszewskiego. Po kolejnym niestawieniu się przed sądem wydano za nim list gończy. Lider Samoobrony został zatrzymany na przejściu granicznym.

Równocześnie próbował wejść do głównego nurtu polityki. Bez powodzenia startował w wyborach prezydenckich: w 1995 r. uzyskał 1,32 proc. głosów, a pięć lat później – 3,05 proc. Przełom nastąpił w wyborach parlamentarnych we wrześniu 2001 r. Samoobrona zdobyła wówczas 10,2 proc. głosów, wyprzedzając Polskie Stronnictwo Ludowe, które tradycyjnie odwoływało się do wiejskiego elektoratu.

„Wersal się skończył”

.Andrzej Lepper został posłem na Sejm IV kadencji. – Wersal się skończył w dniu, kiedy Samoobrona weszła do Sejmu – wołał z mównicy parlamentarnej. W nowym Sejmie objął stanowisko wicemarszałka. Sprawował je jednak tylko przez miesiąc. Został odwołany po tym, jak publicznie nazwał ówczesnego ministra spraw zagranicznych Włodzimierza Cimoszewicza z SLD „kanalią”. Do historii polskiego parlamentaryzmu przeszło wystąpienie Andrzeja Leppera podczas debaty nad jego odwołaniem 29 listopada 2001 r. Lider Samoobrony oskarżył o przyjmowanie łapówek – podając konkretne daty, miejsca i kwoty – czterech czołowych polityków: Włodzimierza Cimoszewicza, ówczesnego ministra obrony narodowej Jerzego Szmajdzińskiego z SLD, a także Donalda Tuska i Pawła Piskorskiego z PO.

Pięć lat później Lepper został za te oskarżenia prawomocnie skazany na rok i trzy miesiące pozbawienia wolności w zawieszeniu na pięć lat oraz 20 tys. zł grzywny. Rzekome informacje o korupcji okazały się fantazjami Bogdana Gasińskiego.

Andrzej Lepper wicepremierem i ministrem rolnictwa

.W 2005 r. Andrzej Lepper po raz kolejny kandydował w wyborach prezydenckich. Zajął trzecie miejsce, zdobywając 15,11 proc. głosów. W drugiej turze poparł kandydata PiS Lecha Kaczyńskiego. Zdaniem wielu komentatorów decyzja lidera Samoobrony przyczyniła się do zwycięstwa Lecha Kaczyńskiego nad Donaldem Tuskiem.

W odbywających się niemal równocześnie wyborach parlamentarnych Samoobrona ponownie zdobyła mandaty poselskie. Pod koniec października 2005 r. Andrzej Lepper, tym razem głosami posłów PiS, ponownie został wybrany na wicemarszałka Sejmu. W maju 2006 r. mniejszościowy rząd PiS kierowany przez Kazimierza Marcinkiewicza uzyskał formalne wsparcie Samoobrony i Ligi Polskich Rodzin. Liderzy obu ugrupowań – Andrzej Lepper i Roman Giertych – zostali wicepremierami. Lepper objął jednocześnie stanowisko ministra rolnictwa. Jego kariera rządowa była burzliwa. We wrześniu 2006 r. został odwołany przez Jarosława Kaczyńskiego, który od lipca stał na czele rządu. Oficjalnym powodem było „warcholstwo”. Po miesiącu Lepper powrócił jednak na oba stanowiska, gdy PiS nie zdołało przeciągnąć na swoją stronę wystarczająco licznej grupy posłów Samoobrony.

Negocjacje Adama Lipińskiego z PiS z posłanką Samoobrony Renatą Beger, nagrane ukrytą kamerą, ujawnili dziennikarze TVN Andrzej Morozowski i Tomasz Sekielski.

Seksafera w Samoobronie

.W grudniu 2006 r. „Gazeta Wyborcza” opublikowała artykuł „Praca za seks”, który zapoczątkował tak zwaną seksaferę w Samoobronie. Materiał opierał się na relacji Anety Krawczyk, byłej radnej partii w sejmiku województwa łódzkiego oraz byłej dyrektor biura poselskiego Stanisława Łyżwińskiego. Kobieta twierdziła między innymi, że otrzymała pracę w partii w zamian za usługi seksualne świadczone Andrzejowi Lepperowi i Stanisławowi Łyżwińskiemu. Przeprowadzone 8 lutego 2007 r. badanie DNA wykazało, że Lepper nie był ojcem najmłodszego dziecka Anety Krawczyk, wbrew jej wcześniejszym twierdzeniom. Dwa zarzuty stawiane liderowi Samoobrony dotyczyły wydarzeń z lat 2001–2002. Został oskarżony o żądanie i przyjmowanie, w związku z pełnioną funkcją publiczną, korzyści osobistych o charakterze seksualnym od Anety Krawczyk, a także o próbę doprowadzenia w 2002 r. innej kobiety związanej z Samoobroną do obcowania płciowego.

W 2010 r. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim skazał Andrzeja Leppera na dwa lata i trzy miesiące pozbawienia wolności, a Stanisława Łyżwińskiego na pięć lat więzienia. Sąd Apelacyjny uchylił następnie wyrok dotyczący Leppera i skierował jego sprawę do ponownego rozpoznania. Na początku lipca 2007 r. lider Samoobrony został definitywnie odwołany ze stanowisk wicepremiera i ministra rolnictwa w związku z aferą gruntową.

Ostatnie lata działalności politycznej

.Po wypadnięciu Samoobrony z Sejmu Andrzej Lepper bez powodzenia próbował utrzymać się na scenie politycznej. W 2008 r. kandydował w wyborach uzupełniających do Senatu w okręgu krośnieńskim. Uzyskał ponad 3 tys. głosów, czyli 4,1 proc., i zajął czwarte miejsce spośród dwunastu kandydatów. Opublikował także kilka książek, między innymi „Każdy kij ma dwa końce” z 2001 r., „Listę Leppera” z 2002 r. oraz „Czas barbarzyńców” z 2005 r. Wystąpił również w dwóch filmach: komedii Jerzego Gruzy „Gulczas, a jak myślisz?” oraz obrazie Mariana Eherta „Kto rządzi w Auschwitz”. W obu produkcjach zagrał samego siebie.

Jarosław Kowalski / PAP