Ewolucja nie jest przypadkiem. Nowa interpretacja podważa dotychczasowy paradygmat

W rozmowie opublikowanej przez European Scientist francuski biofizyk Vincent Fleury formułuje tezę, która uderza w jedno z najbardziej utrwalonych przekonań współczesnej nauki. Ewolucja – w jego ujęciu – nie jest wyłącznie wynikiem przypadku i selekcji, lecz procesem w znacznym stopniu ukierunkowanym przez prawa fizyki. To przesunięcie akcentów – od przypadku ku konieczności – autor nazywa wprost zmianą paradygmatu.

Od przypadku do konieczności

Punktem wyjścia jest pytanie fundamentalne: czy pojawienie się człowieka jest zdarzeniem losowym, czy też wynika z głębszych mechanizmów rządzących materią żywą. Vincent Fleury przypomina, że klasyczna teoria ewolucji pozostawia szeroką przestrzeń przypadkowi, który następnie jest korygowany przez selekcję naturalną.

Jego praca proponuje odwrócenie tej logiki. Organizmy – jako byty materialne – podlegają prawom fizyki, a te, jak wskazuje badacz, mogą narzucać kierunek rozwoju form biologicznych. 

Mechanika życia zamiast losowości

Sedno argumentacji opiera się na procesie podziału komórkowego. Z jednej strony mamy rosnącą masę, z drugiej – mechanizm jej dzielenia, który działa jak system fizycznych napięć i kurczenia. To napięcie między wzrostem a podziałem, powtarzane i skalowane, prowadzi – według Fleury’ego – do określonego typu organizacji.

W tym ujęciu rozwój nie jest dowolny. Przeciwnie – podąża określoną ścieżką, która sprzyja powstawaniu struktur takich jak duży mózg, skręcona ku przodowi głowa i cofnięta żuchwa. 

Eksperyment, który zmienia perspektywę

Najbardziej uderzającym elementem badań są obserwacje eksperymentalne. Jak opisuje Fleury, izolowane głowy zarodków potrafią spontanicznie wykonywać ruchy odpowiadające kierunkowi ewolucji – skręcając się i rozszerzając w powtarzalnych cyklach.

Zjawisko to, zestawione z modelem teoretycznym, ma stanowić dowód na istnienie mechanizmu, który nie wymaga precyzyjnego „dostrajania” parametrów. Wbrew intuicji – jak podkreśla badacz – to nie powstanie człowieka wymaga szczególnych warunków, lecz raczej jego brak. 

Zmiana paradygmatu

Konsekwencją tych obserwacji jest głęboka zmiana sposobu myślenia o ewolucji. Fleury wskazuje, że proces tworzenia organizmów jest znacznie bardziej uporządkowany i ograniczony, niż dotąd sądzono. Natura nie „próbuje wszystkiego”, lecz działa według określonych schematów.

Opisuje to jako trzystopniowy proces: od podziałów komórkowych, przez deformację struktur, aż po formowanie złożonych kształtów, które w skrajnym przypadku prowadzą do postaci ludzkiej. 

Rola przypadku pozostaje – ale zmienia znaczenie

Przypadek nie znika całkowicie. Fleury przypisuje mu rolę „szumu”, który umożliwia przechodzenie między kolejnymi etapami rozwoju. Jednak nie on wyznacza kierunek. Ten – według autora – jest wpisany w same prawa fizyki.

To przesunięcie znaczenia przypadku ma konsekwencje dla całej teorii ewolucji. Selekcja naturalna pozostaje mechanizmem wyboru, ale nie definiuje już przestrzeni możliwych form.

Nauka jako proces odkrywania porządku

Wywiad pokazuje także, jak powstawała ta koncepcja. To efekt ponad dwóch dekad badań, w których kluczową rolę odegrały zarówno rozwój technologii obserwacyjnych, jak i przypadkowe odkrycia – serendypia.

Fleury podkreśla, że momenty przełomowe pojawiały się często niespodziewanie, gdy obserwacje eksperymentalne zaczynały odpowiadać na pytania, których wcześniej nie dało się rozstrzygnąć.

Granice i konsekwencje

Autor zaznacza jednocześnie, że jego praca nie zastępuje teorii ewolucji, lecz ją uzupełnia. Pozwala lepiej zrozumieć, jakie formy są możliwe, ale nie rozstrzyga, które z nich zostaną wybrane przez środowisko.

W tym sensie fizyka określa repertuar możliwości, a selekcja naturalna – ich realizację.

Wywiad z Vincentem Fleury w European Scientist nie pomija także kwestii etycznych. Eksperymenty, które doprowadziły do tych wniosków, budziły kontrowersje i wymagały szczegółowej kontroli. To pokazuje, że przesuwanie granic wiedzy naukowej wiąże się nie tylko z przełomami intelektualnymi, lecz także z napięciami natury moralnej.

Arkadiusz Jordan