Fale upałów w Europie. Trzykrotnie wzrosło ryzyko dla zdrowia
Ryzyko dla zdrowia związane z falami upałów w Europie wzrosło w ostatniej dekadzie aż trzykrotnie w porównaniu do lat 90. XX wieku – wynika z raportu Lancet Countdown. Dane obejmujące 53 kraje regionu WHO pokazują wyraźne pogorszenie warunków zdrowotnych pod wpływem zmian klimatu.
Trzykrotny wzrost ryzyka i rosnąca liczba zgonów
Raport przygotowany przez 65 naukowców z 46 uczelni i instytucji ONZ analizuje 43 wskaźniki dotyczące zdrowia i klimatu.
W latach 2015–2024 w niemal wszystkich regionach Europy odnotowano wzrost liczby zgonów przypisywanych upałom w porównaniu z okresem 1991–2000. W 2024 roku liczba ta została oszacowana na 63 tysiące osób.
Jednocześnie liczba dziennych ostrzeżeń zdrowotnych o ekstremalnym upale wzrosła o 318 proc.
Ekspozycja na upały rośnie w całej populacji
Narażenie na upały wśród niemowląt i osób starszych zwiększyło się o 254 proc. – z 460 mln do 1,17 mld osobodni w latach 2015–2024.
Średnia roczna liczba godzin, w których umiarkowana aktywność fizyczna była niebezpieczna z powodu temperatury, wzrosła o 60 godzin, czyli o 88 proc.
Nowe i powracające choroby zakaźne
Zmiany klimatu sprzyjają rozszerzaniu zasięgu chorób zakaźnych.
Zdolność transmisji wirusa dengi wzrosła o 297 proc. w latach 2015–2024 w porównaniu z okresem 1981–2010. W 2025 roku odnotowano 1112 przypadków zakażeń wirusem Zachodniego Nilu, powyżej średniej z ostatniej dekady.
Coraz częściej pojawiają się także ogniska wirusów chikungunya i Zika.
Wzrost zagrożeń związanych z bakteriami Vibrio
Wzrost temperatury morza rozszerzył obszary sprzyjające bakteriom Vibrio.
Długość wybrzeża Morza Bałtyckiego i północnej Europy z odpowiednimi warunkami zwiększyła się o 50 proc. w ostatniej dekadzie.
Infekcje mogą mieć charakter żołądkowo-jelitowy, prowadzić do zakażeń ran, a nawet do sepsy.
Dłuższy sezon alergiczny i presja na bezpieczeństwo żywności
Zmiany klimatu wydłużyły okres pylenia o jeden do dwóch tygodni, zwiększając narażenie osób z alergiami i astmą.
W 2023 roku ponad 1 milion dodatkowych osób w Europie doświadczyło umiarkowanej lub poważnej niepewności żywnościowej w porównaniu ze średnią z lat 1981–2010.
Zjawisko to wiąże się z falami upałów i suszami, które wpływają na wzrost cen żywności.
Nierówności społeczne a skutki zmian klimatu
Gospodarstwa domowe o niskich dochodach są o 10,9 punktów procentowych bardziej narażone na niepewność żywnościową niż gospodarstwa o średnich dochodach.
Szczególnie zagrożone są osoby starsze, osoby z chorobami przewlekłymi oraz pracujący na zewnątrz, w tym robotnicy budowlani i rolni.
Mieszkańcy biedniejszych regionów częściej doświadczają ryzyka pożarów i mają ograniczony dostęp do terenów zielonych.
Zgony związane ze spalaniem biomasy w gospodarstwach domowych wzrosły o 4 proc. w 2022 roku w porównaniu z rokiem 2000.
Zanieczyszczenie powietrza i polityka klimatyczna
Dane z raportu Lancet Countdown wskazują na systemowe pogorszenie warunków zdrowotnych w Europie pod wpływem zmian klimatu. Skala zjawiska obejmuje zarówno wzrost liczby zgonów, jak i rozszerzenie zagrożeń epidemiologicznych oraz pogłębianie nierówności społecznych.
Ryzyko zdrowotne związane z falami upałów w Europie wzrosło trzykrotnie. Raport Lancet Countdown wskazuje na 63 tys. zgonów rocznie i rosnące zagrożenia klimatyczne.
Autorzy raportu zwracają uwagę, że mimo rosnącej liczby dowodów naukowych zaangażowanie polityków, korporacji i mediów w temat zmian klimatu maleje.
Jednocześnie ryzyko przekroczenia celu Porozumienia paryskiego ograniczającego globalne ocieplenie do 1,5°C wynosi obecnie 70 proc.
PAP/AJ
