Jak powstaje cienka atmosfera chroniąca Księżyc?

Analiza próbek przywiezionych podczas misji Apollo pozwoliła naukowcom lepiej wyjaśnić, jak powstaje atmosfera Księżyca. Badanie pokazało również, jak powierzchnia Srebrnego Globu ogranicza utratę materiału pod wpływem wiatru słonecznego.
Jak powstaje atmosfera Księżyca?
.Cienka atmosfera Księżyca, zwana egzosferą, od dawna stanowi zagadkę dla naukowców. Astronomowie zakładają, że dwa główne procesy tworzą tę mglistą otoczkę gazową – maleńkie meteoroidy uderzające w powierzchnię Srebrnego Globu i cząsteczki wiatru słonecznego bombardujące księżycową glebę. Jednak nowe badania przeprowadzone na próbkach naturalnego satelity Ziemi, przywiezionych w ramach misji Apollo, ujawniły, że jego własne cechy powierzchniowe zapewniają zaskakującą ochronę przed erozją spowodowaną wiatrem słonecznym.
Naukowcy z University of Bern i TU Wien przeprowadzili pierwsze bezpośrednie pomiary wiatru słonecznego wyrzucającego atomy i cząsteczki podczas uderzania w księżycową glebę – proces znany jako rozpylanie (zjawisko, w którym mikroskopijne cząstki materiału stałego są wyrzucane z jego powierzchni po tym, jak sam materiał jest bombardowany przez energetyczne cząstki plazmy lub gazu). W przeciwieństwie do poprzednich badań, które opierały się na ziemskich zamiennikach, naukowcy wykorzystali pył księżycowy zebrany w czasie misji Apollo 16 i zbombardowali go jonami wodoru i helu poruszającymi się z prędkościami charakterystycznymi dla wiatru słonecznego. Badanie zostało opublikowane w czasopiśmie Communications Earth & Environment.
Badacze odkryli, że rozpylanie spowodowane wiatrem słonecznym było mniejsze, niż zakładały wcześniejsze modele egzosfery Księżyca. Zdaniem astronomów redukcja ta wynika z dwóch kluczowych czynników, których poprzednie założenia nie doceniały – chropowatości powierzchni i porowatej, puszystej natury księżycowej gleby.
Powierzchnia Srebrnego Globu chroni przed wiatrem słonecznym
.Powierzchnia Księżyca nie jest gładka, lecz niezwykle szorstka i porowata na poziomie mikroskopijnym. Ta tekstura, jak wskazują naukowcy, działa jak naturalna tarcza chroniąca przed bombardowaniem wiatrem słonecznym. Kiedy jony uderzają w poszarpany, wypełniony kraterami krajobraz, wiele z nich zostaje uwięzionych w małych zagłębieniach lub uderza w powierzchnię pod kątem, który zmniejsza ich siłę erozyjną.
Wysoka porowatość regolitu księżycowego dodatkowo zmniejsza wydajność rozpylania, a połączone efekty chropowatości i porowatości sprawiają, że szybkość erozji jest w dużej mierze niezależna od kąta padania wiatru słonecznego. Oznacza to, że efekt ochronny działa na większości powierzchni Księżyca, niezależnie od szerokości geograficznej.
Astronomowie stworzyli trójwymiarowe symulacje komputerowe struktury powierzchni Księżyca, uwzględniające przestrzenie między ziarnami pyłu. Ujawniły one, że naturalna „puszystość” Księżyca znacznie zmniejsza liczbę atomów wyrzucanych w wyniku uderzeń wiatru słonecznego.
Mikrometeoroidy głównym źródłem egzosfery
.Odkrycia zmieniają rozumienie przez naukowców tego, w jaki sposób Księżyc traci materiał w przestrzeni kosmicznej. Badanie wskazuje również, że rozpylanie gleby Srebrnego Globu jest dziesięciokrotnie mniejsze, niż wskazywały poprzednie szacunki. Sugeruje to, że dominującym źródłem egzosfery Księżyca są raczej uderzenia mikrometeoroidów niż rozpylanie spowodowane wiatrem słonecznym. Małe kosmiczne skały, które nieustannie bombardują powierzchnię Srebrnego Globu, mogą odgrywać główną rolę w powstawaniu tej cienkiej atmosfery.
Zrozumienie, w jaki sposób wiatr słoneczny oddziałuje z pozbawionymi powietrza powierzchniami ciał niebieskich, jest ważne dla przyszłych misji, w tym programu NASA Artemis i misji BepiColombo Europejskiej Agencji Kosmicznej na Merkurego. Jeśli chodzi o atmosferę Księżyca, badanie pomaga wyjaśnić, dlaczego wcześniejsze obserwacje kosmiczne nie były zgodne z przewidywaniami teoretycznymi. Powierzchnia Srebrnego Globu chroni się sama, ale potrzebne były odpowiednie narzędzia i prawdziwe próbki księżycowe, aby potwierdzić, w jaki sposób to się odbywa.
Emil Gołoś


