Kim jest Benjamin NETANJAHU? Życiorys, władza i strategia Izraela

Benjamin Netanjahu jest najdłużej urzędującym premierem Izraela i przywódcą Likudu, który wielokrotnie wracał do władzy po politycznych kryzysach. Po wyborach 27 października 2026 roku jego obóz prowadził w porannych częściowych wynikach, lecz ostateczny podział mandatów pozostawał otwarty. Powołanie kolejnego gabinetu pod jego kierownictwem zależy od pełnych rezultatów i uzyskania parlamentarnego poparcia. Jest jednym z przywódców współczesnego świata.

.Netanjahu budzi skrajne emocje zarówno w swoim kraju, jak i za granicą. Dla zwolenników jest charyzmatycznym przywódcą i gwarantem bezpieczeństwa, dla przeciwników politykiem pogłębiającym podziały społeczne i dążącym do podporządkowania sobie instytucji państwowych. Jego decyzje wpływają na sytuację na Bliskim Wschodzie, relacje Izraela ze Stanami Zjednoczonymi oraz politykę światową.

Kim jest Benjamin Netanjahu i skąd wywodzi się jego rodzina

Benjamin Netanjahu urodził się 21 października 1949 r. w Tel Awiwie. Jego ojciec, urodzony w Warszawie Bensyjon Netanjahu, był działaczem nacjonalistycznego nurtu syjonizmu, z którego tradycji wywodzi się współczesna izraelska prawica. Część młodości przyszły premier spędził w Stanach Zjednoczonych, gdzie jego ojciec pracował jako wykładowca.

W wieku 18 lat Netanjahu wrócił do Izraela, aby odbyć służbę wojskową. Przez pięć lat służył w Sajeret Matkal, elitarnej jednostce specjalnej izraelskiej armii. Następnie wyjechał na studia do Stanów Zjednoczonych, jednak po wybuchu wojny Jom Kipur w 1973 r. ponownie przyjechał do kraju, by walczyć jako rezerwista.

Jednym z najważniejszych wydarzeń w jego życiu była śmierć starszego brata Jonatana, który w 1976 r. dowodził operacją odbicia zakładników przetrzymywanych na lotnisku w Entebbe w Ugandzie. Jonatan był jedynym izraelskim żołnierzem poległym podczas tej operacji i stał się bohaterem narodowym. Benjamin Netanjahu założył następnie instytut jego imienia, zajmujący się problematyką terroryzmu, i organizował międzynarodowe konferencje, które przyniosły mu rozpoznawalność oraz kontakty w kręgach politycznych.

Kariera polityczna i kolejne powroty na urząd premiera

W 1982 r. Netanjahu został zastępcą szefa izraelskiej misji dyplomatycznej w Waszyngtonie, a dwa lata później ambasadorem przy Organizacji Narodów Zjednoczonych. Płynna angielszczyzna, zdolności oratorskie i swoboda przed kamerami pomogły mu stać się rozpoznawalnym rzecznikiem Izraela w amerykańskich mediach. W 1988 r. wrócił do kraju i został posłem prawicowego Likudu, a w 1993 r. stanął na czele partii.

Na początku lat 90. lewicowy rząd Icchaka Rabina prowadził negocjacje z Organizacją Wyzwolenia Palestyny, które doprowadziły do utworzenia Autonomii Palestyńskiej w 1994 r. Proces pokojowy głęboko dzielił izraelskie społeczeństwo, a kraj doświadczał zamachów terrorystycznych. Netanjahu stał się jednym z najważniejszych przeciwników porozumień, przekonując, że ustępstwa wobec Palestyńczyków zagrażają bezpieczeństwu państwa.

Po zamordowaniu Rabina przez żydowskiego ekstremistę Netanjahu wygrał wybory w 1996 r. W wieku 46 lat został najmłodszym premierem w historii Izraela i pierwszym szefem rządu urodzonym już po powstaniu niepodległego państwa. Jego pierwsza kadencja zakończyła się trzy lata później, gdy przegrał wybory z lewicą.

W kolejnych latach kierował resortem spraw zagranicznych, a następnie resortem finansów. Na drugim z tych stanowisk przeprowadził liberalne reformy gospodarcze, a polityka wolnorynkowa stała się jednym z filarów jego programu. W 2009 r. powrócił na urząd premiera i pozostawał na nim przez kolejnych 12 lat.

W 2021 r. został odsunięty od władzy, lecz półtora roku później ponownie stanął na czele rządu. Utworzony w 2022 r. gabinet opierał się na współpracy Likudu z ugrupowaniami skrajnie prawicowymi i ultraortodoksyjnymi. Kolejne powroty po wyborczych porażkach i kryzysach utrwaliły jego opinię polityka wyjątkowo skutecznego w walce o władzę.

W powyborczym wystąpieniu Netanjahu zapowiedział starania o utworzenie prawicowego rządu. Pierwsze miejsce Likudu ani przewaga jego obozu w częściowym liczeniu nie przesądzają jednak o powołaniu gabinetu. Aktualne dane i możliwe scenariusze przedstawiamy w tekście o negocjacjach koalicyjnych w Izraelu.

Bezpieczeństwo Izraela i sposób kierowania Likudem

Od lat 90. Netanjahu przedstawia Iran i jego program nuklearny jako jedno z największych zagrożeń dla Izraela. Powstrzymanie Teheranu uczynił priorytetem polityki zagranicznej i strategii wojskowej swojego państwa. W obecnej kampanii uzyskał też oficjalne poparcie Donalda Trumpa, który podkreślał znaczenie współpracy obu przywódców wobec Iranu. Więcej o tej deklaracji piszemy w materiale o poparciu prezydenta USA dla Netanjahu.

Z biegiem lat stanowisko Netanjahu wobec Palestyńczyków stawało się coraz bardziej nieprzejednane. Premier wyklucza obecnie powstanie państwa palestyńskiego, a twardą politykę w tej sprawie łączy z przekazem o konieczności ochrony Izraela przed zagrożeniami. Spory o bezpieczeństwo i relacje z Palestyńczykami pozostają jedną z głównych osi podziałów między jego zwolennikami a przeciwnikami.

Pod jego przywództwem zmienił się również sam Likud, który z ugrupowania o silnych instytucjach wewnętrznych przekształcił się w partię zdominowaną przez jednego polityka. Netanjahu marginalizował potencjalnych następców i umacniał kontrolę nad ugrupowaniem. Od 2009 r. Likud nie opublikował nawet tradycyjnego programu wyborczego.

Proces karny i spory o niezależność instytucji

Podejrzenia dotyczące korupcji towarzyszyły Netanjahu już podczas pierwszej kadencji. W 1999 r. badano sprawę obciążania kancelarii premiera prywatnymi wydatkami i przyjmowania prezentów. Nie doprowadziła ona jednak do postawienia mu zarzutów.

W 2020 r. Netanjahu został pierwszym urzędującym premierem Izraela sądzonym w procesie karnym. Oskarżenia dotyczą między innymi przyjmowania kosztownych prezentów oraz oferowania korzyści w zamian za przychylne relacje medialne. Premier zaprzecza zarzutom i nazywa postępowanie „polowaniem na czarownice”.

Od początku kariery na stanowisku szefa rządu oskarżano go również o próby podporządkowania sobie niezależnych instytucji. Już w 1997 r. jego gabinet znalazł się w centrum skandalu dotyczącego nominacji prokuratora generalnego, za którą miały stać polityczne interesy koalicjantów. W ostatnich latach masowe protesty wywołały forsowane przez jego rząd zmiany w sądownictwie, postrzegane przez krytyków jako próba osłabienia niezależności wymiaru sprawiedliwości i ograniczenia mechanizmów kontroli władzy.

Dlaczego Netanjahu jest nazywany politycznym magikiem

Na pozycję Netanjahu składają się zdolność budowania koalicji, umiejętność przetrwania kryzysów oraz staranne kontrolowanie publicznego wizerunku. Już w 1993 r., gdy szantażowano go ujawnieniem kompromitującego nagrania, sam wystąpił w telewizji i przyznał się do romansu pozamałżeńskiego. Przez kolejne dekady konsekwentnie budował obraz przywódcy, którego doświadczenie ma zapewniać Izraelowi bezpieczeństwo.

Atak Hamasu z 7 października 2023 r. podważył jeden z najważniejszych filarów tego wizerunku. Polityk przedstawiający się jako gwarant bezpieczeństwa musiał zmierzyć się z oskarżeniami o zaniedbania, które umożliwiły największy atak terrorystyczny w historii kraju. Odpowiedzialność za tę katastrofę stała się jednym z najważniejszych tematów sporu o jego dalsze przywództwo.

Po wyborach 27 października 2026 roku Netanjahu zapowiedział starania o powołanie prawicowego rządu, a Eisenkot wezwał go do odejścia z polityki. Ostateczny podział mandatów i możliwość uzyskania poparcia dla gabinetu pozostają otwarte do zakończenia liczenia oraz rozmów między partiami. Pełny kontekst przedstawiamy w kompendium „Wybory w Izraelu 2026”.

Sebastian Nizio/PAP