ONZ musi odrodzić się jako bardziej odporna i skuteczna organizacja

Ład międzynarodowy przechodzi okres wielkiej niestabilności. Wolny i otwarty porządek międzynarodowy oparty na rządach prawa, który wspólnie rozwijaliśmy, stoi dziś w obliczu poważnych wyzwań na wielu frontach. W warunkach zmieniającego się układu sił i nasilającej się rywalizacji geopolitycznej każdego dnia na całym świecie giną niewinni cywile – twierdzi Sanae TAKAICHI

.„Stabilna epoka po zakończeniu zimnej wojny” należy już do przeszłości. Przepływ dóbr ulega zahamowaniu, ludzie na całym świecie zmagają się z wysokimi kosztami życia, realizacja celów rozwojowych nie przebiega zgodnie z planem, a w różnych częściach świata pojawiają się problemy związane z prawami człowieka.

Czy w tych okolicznościach Organizacja Narodów Zjednoczonych, osiemdziesiąt lat po swoim powstaniu, nie wywiązuje się ze swojej roli w zapewnianiu pokoju i stabilności na świecie? Takie obawy słyszymy także dzisiaj.

Pomimo tych obaw Organizacja Narodów Zjednoczonych nigdy nie była tak ważna jak dziś dla zapewnienia światu pokoju i stabilności oraz umożliwienia społeczności międzynarodowej przezwyciężania nowych wyzwań i osiągania dobrobytu. Japonia będzie nadal wypełniać swoje znaczące zobowiązania wobec Organizacji Narodów Zjednoczonych. Jestem tu dziś, aby wyrazić tę determinację.

W tym roku przypada 70. rocznica przystąpienia Japonii do Organizacji Narodów Zjednoczonych. W tym jubileuszowym roku chciałabym najpierw omówić sposób, w jaki Japonia, ramię w ramię z ONZ, mierzy się z wyzwaniami stojącymi przed społecznością międzynarodową. Następnie chciałabym wspólnie z Państwem wykorzystać tę okazję, aby ponownie zastanowić się nad rolą Organizacji Narodów Zjednoczonych w społeczności międzynarodowej.

Najpierw zwróćmy uwagę na narastające napięcia międzynarodowe.

Sytuacja na Bliskim Wschodzie staje się coraz bardziej napięta, a swobodna i bezpieczna żegluga przez Cieśninę Ormuz, będącą międzynarodowym dobrem publicznym, jest coraz bardziej zagrożona. Japonia, we współpracy ze społecznością międzynarodową, nadal podejmuje wysiłki dyplomatyczne zmierzające do jak najszybszej deeskalacji sytuacji na całym Bliskim Wschodzie.

Ponadto obawy dotyczące dostaw paliw, produktów chemicznych i środków medycznych wywierają znaczący wpływ na życie ludzi i funkcjonowanie przedsiębiorstw. W związku z zakłóceniami w dostawach nawozów rośnie ryzyko kryzysu żywnościowego, szczególnie dotkliwie odczuwanego w Afryce i Azji.

Od wielu lat prowadzimy dynamiczny handel na wolnych i otwartych akwenach rozciągających się od Oceanu Spokojnego po Ocean Indyjski, wspólnie budując silny i dostatni region. To samo dotyczy Oceanu Atlantyckiego i Morza Śródziemnego. Chcemy rozszerzyć ten model również na Afrykę, tak aby stała się ona główną arterią wzrostu i dobrobytu. Właśnie w tym celu dokładnie dziesięć lat temu były premier ABE Shinzo przedstawił koncepcję „Wolnego i Otwartego Indo-Pacyfiku” – FOIP – podczas Tokijskiej Międzynarodowej Konferencji na rzecz Rozwoju Afryki, TICAD, zorganizowanej w Kenii.

Jednak wskutek niedawnego nasilenia napięć geopolitycznych wolny handel został utrudniony, a stabilne dostawy energii i łańcuchy dostaw w ogóle zostały zakłócone.

W tej sytuacji w maju tego roku ogłosiłam „Zaktualizowaną koncepcję Wolnego i Otwartego Indo-Pacyfiku”. Podkreśliłam w niej, że kluczowe jest, aby państwa posiadały zdolność do samodzielnego decydowania o swojej przyszłości oraz odporność w wymiarze gospodarczym, społecznym i bezpieczeństwa.

.Japonia przywiązuje szczególną wagę do trzech filarów, które ucieleśniają tę ideę.

Po pierwsze, Japonia działa na rzecz wzmocnienia odporności łańcuchów dostaw energii i surowców krytycznych.

Dla globalnego bezpieczeństwa energetycznego kluczowe znaczenie ma zapewnienie wolnego i przejrzystego handlu energią, międzynarodowa koordynacja w zakresie wzmacniania zapasów ropy naftowej oraz pogłębianie współpracy między państwami produkującymi i konsumującymi energię. Japonia uruchomiła także inicjatywę „Partnership On Wide Energy and Resources Resilience Asia” – POWERR Asia – której celem jest zwiększenie odporności dostaw energii i surowców w Azji. Promujemy współpracę m.in. w zakresie rozwoju możliwości magazynowania oraz zapewniania finansowania.

Ponadto Japonia opracowuje obecnie kompleksowy plan współpracy mający na celu wzmocnienie odporności gospodarczej i energetycznej państw Zatoki Perskiej na Bliskim Wschodzie. W ramach tej inicjatywy będziemy dążyć do dalszego pogłębiania współpracy między regionem Azji i Pacyfiku, w tym Japonią, a państwami Zatoki, aby zapewnić stabilne globalne dostawy energii.

Jednocześnie w społeczności międzynarodowej rosną obawy dotyczące arbitralnych ograniczeń eksportowych. Japonia proponuje wizję wzmocnienia łańcuchów dostaw, która obejmuje nie tylko rozwój alternatywnych źródeł zaopatrzenia, lecz także zwiększenie zdolności państw do reagowania na zakłócenia dostaw, szczególnie w dziedzinie minerałów krytycznych.

Jednym z przykładów jest inicjatywa „Resilient and Inclusive Supply-chain Enhancement”, czyli partnerstwo RISE. W jej ramach współpracujemy z państwami produkującymi minerały krytyczne, aby umożliwić im odgrywanie większej roli w wydobyciu, rafinacji i przetwarzaniu tych surowców. W czerwcu utworzyliśmy w ramach Grupy Banku Światowego inicjatywę „RISE+” i zadeklarowaliśmy wkład w wysokości 20 mln dolarów, przeznaczony na rozwój infrastruktury niezbędnej do produkcji minerałów krytycznych.

Po drugie, Japonia angażuje się we wzmacnianie współpracy na rzecz pokoju i stabilności.

Od zakończenia II wojny światowej Japonia konsekwentnie i z najwyższą powagą podejmuje działania na rzecz rozbrojenia jądrowego i nierozprzestrzeniania broni jądrowej. W samym centrum naszego dążenia do „świata bez broni jądrowej” znajduje się szczery apel hibakusha: katastrofalne konsekwencje użycia broni jądrowej nigdy nie mogą się powtórzyć.

Misją Japonii, jako jedynego kraju, który doświadczył bombardowań atomowych podczas wojny, jest przewodzenie wysiłkom społeczności międzynarodowej na rzecz „świata bez broni jądrowej”. Japonia zdecydowanie apeluje o solidarność społeczności międzynarodowej w celu utrzymania i wzmocnienia systemu Układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej – NPT – którego stronami są zarówno państwa posiadające broń jądrową, jak i państwa jej nieposiadające. Japonia będzie także wytrwale podejmować realistyczne i praktyczne działania, w tym na rzecz zwiększania przejrzystości sił nuklearnych oraz pogłębiania wiedzy o rzeczywistych skutkach bombardowań atomowych. Sytuacja na Ukrainie oraz sytuacja związana z Koreą Północną przypomniały światu o rosnącym ryzyku i zagrożeniu stwarzanym przez broń jądrową. Istnieją również obawy dotyczące proliferacji technologii nuklearnych i rakietowych wskutek zacieśniającej się współpracy wojskowej między Rosją a Koreą Północną. Bezpieczeństwo Indo-Pacyfiku i bezpieczeństwo obszaru euroatlantyckiego są ze sobą nierozerwalnie związane.

.Rozwój północnokoreańskich programów nuklearnych i rakietowych, a także wykorzystywanie przez Koreę Północną złośliwej aktywności cybernetycznej, w tym kradzieży kryptowalut jako źródła finansowania, stanowią wyraźne naruszenie odpowiednich rezolucji Rady Bezpieczeństwa i poważne zagrożenie dla międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa. Pełne wdrożenie rezolucji Rady Bezpieczeństwa, zgodnie z zasadą całkowitej denuklearyzacji Korei Północnej, jest niezbędne.

Ponadto kwestia uprowadzeń dokonywanych przez Koreę Północną pozostaje nierozwiązanym problemem, w którym stawką jest ludzkie życie. Uprowadzeni nadal są pozbawieni wolności, a ich rodziny wciąż cierpią. Jest to kwestia budząca poważne zaniepokojenie nie tylko Japonii, lecz całej społeczności międzynarodowej. Ponieważ zarówno uprowadzeni, jak i ich rodziny starzeją się, problem ten musi zostać rozwiązany natychmiast.

Dla dobra przyszłości zarówno Japonii, jak i Korei Północnej jestem gotów podjąć dialog i konkretne działania na rzecz ustanowienia wzajemnie korzystnych relacji zgodnie z japońsko-północnokoreańską Deklaracją z Pjongjangu.

Po trzecie, Japonia będzie nadal przyczyniać się do utrzymania i rozwoju wolnego i otwartego porządku międzynarodowego opartego na rządach prawa.

Wszelkie próby jednostronnej zmiany status quo przy użyciu siły lub przymusu są sprzeczne z zasadami zapisanymi w Karcie Narodów Zjednoczonych i nie mogą być tolerowane w żadnym miejscu na świecie.

Agresja Rosji przeciwko Ukrainie jest najbardziej oczywistym przykładem. Stały członek Rady Bezpieczeństwa, ponoszący szczególną odpowiedzialność za międzynarodowy pokój i bezpieczeństwo, dopuścił się aktu agresji przeciwko innemu państwu, a następnie zawetował rezolucje Rady Bezpieczeństwa dotyczące własnych działań. W obecnej sytuacji trzeba powiedzieć, że Rada Bezpieczeństwa nie funkcjonuje skutecznie na rzecz pokoju międzynarodowego.

Od zakończenia II wojny światowej Japonia, jako państwo miłujące pokój, przywiązuje wielką wagę do rządów prawa w rozwiązywaniu wszelkich sporów. Dowodem na to jest konsekwentne wspieranie przez Japonię różnych międzynarodowych organów sądowych oraz delegowanie do nich sędziów, m.in. do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, Międzynarodowego Trybunału Karnego i Międzynarodowego Trybunału Prawa Morza.

W marcu tego roku utworzyliśmy w rządzie Japonii jednostkę ds. mediacji pokojowej. Japonia będzie odgrywać bardziej aktywną rolę w pokojowym rozwiązywaniu sporów.

Ponadto porządek morski oparty na rządach prawa jest obecnie poważnie podważany w Cieśninie Ormuz. Zapewnienie wszystkim jednostkom swobodnej i bezpiecznej żeglugi przez Cieśninę Ormuz, bez dodatkowych kosztów, tak jak miało to miejsce dotychczas, jest niezwykle ważne nie tylko dla bezpieczeństwa Bliskiego Wschodu, ale również dla stabilności całej gospodarki światowej. Podobnie niezbędne jest zapewnienie stabilności w cieśninie Bab al-Mandab. Japonia będzie nadal ściśle współpracować z odpowiednimi państwami i Międzynarodową Organizacją Morską na rzecz utrzymania porządku morskiego na Bliskim Wschodzie.

.Następnie chciałabym przedstawić działania i zobowiązania Japonii wobec Organizacji Narodów Zjednoczonych oraz multilateralizmu.

Od czasu przystąpienia do Organizacji Narodów Zjednoczonych w 1956 roku Japonia podejmowała zdecydowane działania w odpowiedzi na globalne wyzwania, takie jak eliminacja ubóstwa, rozwój gospodarczy i społeczny, wzmacnianie pozycji kobiet, zmiany klimatu oraz zdrowie globalne. Czyniliśmy to poprzez oficjalną pomoc rozwojową – ODA – udzielaną dwustronnie lub za pośrednictwem organizacji międzynarodowych, pogłębiając solidarność z Globalnym Południem.

Do tej pory Japonia przekazała krajom i regionom rozwijającym się ponad 670 mld dolarów oficjalnej pomocy rozwojowej oraz wysłała prawie 60 tys. wolontariuszy Japan Overseas Cooperation Volunteers do 99 państw. Ponadto Japonia promuje inicjatywy zmierzające do osiągnięcia powszechnego dostępu do opieki zdrowotnej – UHC – na całym świecie.

Od 1993 roku Japonia współorganizuje wraz z Organizacją Narodów Zjednoczonych konferencję TICAD. TICAD stała się platformą służącą uwzględnianiu głosu Afryki w Celach Zrównoważonego Rozwoju, a także miejscem, w którym Japonia po raz pierwszy przedstawiła koncepcję FOIP. Afryka dysponuje dynamiczną, młodą populacją i ogromnym potencjałem gospodarczym. Japonia będzie nadal rozwijać swoją politykę wobec Afryki, aby Japonia i Afryka wspólnie stawały się bardziej odporne i zamożne. Będziemy na przykład wspierać rozwój przemysłu, tworzenie miejsc pracy i zwiększanie wzajemnych połączeń na kontynencie afrykańskim.

Ponadto w przyszłym roku będę gospodarzem spotkania przywódców państw wysp Pacyfiku – PALM – w Jokohamie, które Japonia organizuje wspólnie z regionem wysp Pacyfiku od 1997 roku. Japonia zamierza dalej pogłębiać współpracę z państwami wyspiarskimi Pacyfiku oraz wspierać stabilność i dobrobyt regionu, między innymi poprzez wspólne mierzenie się z takimi wyzwaniami jak bezpieczeństwo morskie i zmiany klimatu.

W tym roku na świecie, w tym w Japonii, doszło do kilku katastrof naturalnych na dużą skalę, które spowodowały ogromne szkody. Klęski żywiołowe stają się coraz poważniejsze i częstsze. Japonia dąży do tego, aby stać się światowym liderem w zakresie ograniczania ryzyka katastrof. Aby dzielić się japońską wiedzą i technologią w tej dziedzinie oraz wnosić wkład w globalne wysiłki, podczas rekonstrukcji mojego gabinetu w ubiegłym tygodniu powołałam nowego ministra stanu ds. międzynarodowej współpracy w zakresie ograniczania ryzyka katastrof. Ja sama, jako minister spraw wewnętrznych i komunikacji w 2015 roku, uczestniczyłam w Światowej Konferencji ONZ poświęconej ograniczaniu ryzyka katastrof, podczas której przyjęto Ramy z Sendai dotyczące ograniczania ryzyka katastrof. Promowanie tych ram pozostaje jednym z naszych najważniejszych priorytetów. To właśnie w Sendai Japonia będzie gospodarzem Azjatycko-Pacyficznej Konferencji Ministerialnej ds. Ograniczania Ryzyka Katastrof w październiku przyszłego roku.

Aby chronić życie obecnych i przyszłych pokoleń, wszystkie państwa muszą podjąć poważne działania przeciwko globalnemu ociepleniu. Uważam, że działania klimatyczne i wzrost gospodarczy mogą iść ze sobą w parze.

Japonia rozwija działania w ramach Zielonej Transformacji – GX – z zamiarem osiągnięcia zerowej emisji netto do 2050 roku poprzez wykorzystanie japońskich zdolności technologicznych. Obejmują one tworzenie podstaw produkcji i technologii takich materiałów jak zielona stal, wykorzystywanie najbardziej wydajnych na świecie elektrowni gazowych oraz upowszechnianie energooszczędnych centrów danych.

Wzmocnimy te działania, aby zwiększyć odporność struktury podaży i popytu na energię, oraz zdecydowanie będziemy rozwijać pakiet polityk na rzecz szerokiej odporności energetycznej i surowcowej poprzez Zieloną Transformację – POWERR GX. Japonia będzie również wnosić wkład w globalne działania klimatyczne, między innymi poprzez inicjatywy związane z GX, takie jak Asia Zero Emission Community – AZEC – które jednocześnie wspierają dekarbonizację, bezpieczeństwo energetyczne i wzrost gospodarczy.

W przyszłym roku Japonia będzie gospodarzem Światowej Wystawy Ogrodniczej 2027 w Jokohamie – targów przemysłowych prezentujących zielone technologie i podejście do zrównoważonego rozwoju. Mamy szczerą nadzieję, że wielu z Państwa przyjedzie i weźmie udział w tej wystawie.

Istnieją także wyzwania wynikające z innowacji technologicznych. Rozwój sztucznej inteligencji daje ludzkości ogromne możliwości, ale niesie także wyzwania, w tym dotyczące bezpieczeństwa narodowego. Pilnie potrzebujemy również działań przeciwdziałających rozpowszechnianiu informacji nieopartych na faktach oraz propagandy. Japonia podjęła inicjatywę utworzenia „Hiroshima AI Process”, ustanawiając pierwsze na świecie międzynarodowe zasady i kodeks postępowania dotyczący generatywnej sztucznej inteligencji. Równolegle Japonia współpracuje z partnerami o podobnych poglądach oraz państwami Globalnego Południa nad wspólnym tworzeniem ekosystemu „bezpiecznej, zabezpieczonej i godnej zaufania AI”, a także będzie wzmacniać współpracę w zakresie bezpieczeństwa, aby odpowiadać na zagrożenia związane z wysoce zaawansowanymi modelami AI nowej generacji. Aby przyspieszyć te działania, zamierzamy przy najbliższej możliwej okazji zorganizować w Japonii szczyt poświęcony sztucznej inteligencji.

Od zakończenia II wojny światowej Japonia zbudowała swój dzisiejszy pokój i dobrobyt dzięki niestrudzonym wysiłkom naszych poprzedników oraz dobrej woli wielu państw. W toku tych działań sama Japonia konsekwentnie postępowała w duchu multilateralizmu, mierząc się z wyzwaniami stojącymi przed społecznością międzynarodową.

Wyzwania te nie mogą jednak zostać rozwiązane przez żadne państwo działające samodzielnie. Dziś, bardziej niż kiedykolwiek wcześniej, musimy wysoko unieść flagę Organizacji Narodów Zjednoczonych, a pod tym sztandarem państwa członkowskie powinny zmobilizować wspólną siłę całej organizacji do wypracowywania nowych zasad i budowania ram współpracy. Jestem przekonana, że Organizacja Narodów Zjednoczonych jest jedyną organizacją zdolną przejąć ster na skalę globalną.

Również dlatego reforma Organizacji Narodów Zjednoczonych jest niezbędna. ONZ jest „statkiem”, a odpowiedzialność za to, czym zostanie wypełniony, spoczywa na nas – państwach członkowskich. Zamiast ubolewać nad instytucjonalnym zmęczeniem Organizacji Narodów Zjednoczonych, państwa członkowskie powinny zjednoczyć się, zdecydowanie przeprowadzić reformę ONZ i przekształcić ją w organizację bardziej odporną i skuteczną. Idźmy naprzód, wykorzystując osiągnięcia obecnego Sekretarza Generalnego António Guterresa.

Jednocześnie Karta Narodów Zjednoczonych, która liczy już 81 lat, również powinna zostać poddana przeglądowi. Jeśli chodzi o tak zwane klauzule dotyczące „państw nieprzyjacielskich”, w 2005 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję dotyczącą usunięcia z Karty Narodów Zjednoczonych odniesień do „państw nieprzyjacielskich”, wyrażając w ten sposób wolę szefów państw i rządów wszystkich państw członkowskich. Zgodnie z tą rezolucją klauzule te muszą zostać usunięte. Chciałabym zdecydowanie podkreślić to stanowisko, ponieważ Japonia jest dumna ze swojego znaczącego wkładu w działania Organizacji Narodów Zjednoczonych w ciągu ostatnich 70 lat.

Ponadto sprawą najwyższej wagi i pilności jest reforma Rady Bezpieczeństwa. Obecna struktura Rady Bezpieczeństwa, której zadaniem jest utrzymywanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, odzwierciedla sytuację międzynarodową z 1945 roku. Musimy bez zwłoki przekształcić ją w strukturę rzeczywiście odzwierciedlającą współczesne realia społeczności międzynarodowej. W tym celu niezbędne jest zwiększenie liczby zarówno stałych, jak i niestałych członków, aby zapewnić Radzie Bezpieczeństwa legitymację i reprezentatywność. Większość państw członkowskich popiera rozszerzenie obu kategorii.

Japonia jest zdecydowana wypełnić swoją poważną odpowiedzialność w procesie tych reform ONZ.

W ciągu 70 lat od przystąpienia do Organizacji Narodów Zjednoczonych Japonia konsekwentnie przyczyniała się do pokoju i dobrobytu społeczności międzynarodowej jako państwo miłujące pokój, prowadząc politykę ukierunkowaną wyłącznie na obronę. Pracowaliśmy także ramię w ramię z Organizacją Narodów Zjednoczonych nad dwoma niezbędnymi zadaniami: tworzeniem zasad i instytucji oraz udzielaniem pomocy bezpośrednio w terenie. Ta polityka pozostanie niezmieniona także w przyszłości. W świetle tej historii Japonia czuje odpowiedzialność za ochronę ideałów Organizacji Narodów Zjednoczonych jako naszego światła nadziei i za przekazanie tego światła przyszłym pokoleniom.

.W tym celu, odnawiając swoje zaangażowanie na rzecz Organizacji Narodów Zjednoczonych i multilateralizmu, Japonia będzie nadal konsekwentnie podejmować działania. Dziś, gdy świat pogrążony jest w niepokoju, sama Organizacja Narodów Zjednoczonych musi odrodzić się jako „bardziej odporna i skuteczna Organizacja Narodów Zjednoczonych” oraz odzyskać zaufanie społeczności międzynarodowej. Wspólnie z taką, bardziej odporną i skuteczną ONZ Japonia jest zdecydowana budować pokój i dobrobyt poprzez zwiększanie odporności i pomyślności Indo-Pacyfiku oraz całej społeczności międzynarodowej.

Sanae Takaichi
Tekst przemówienia na Zgromadzeniu Ogólnym Organizacji Narodów Zjednoczonych, 23 września 2026 r.