Kim jest Mohammed bin SALMAN? Życiorys, władza i transformacja Arabii Saudyjskiej
Mohammed bin Salman to saudyjski polityk i następca tronu Arabii Saudyjskiej, który odgrywa kluczową rolę w przekształcaniu jednego z najważniejszych państw Bliskiego Wschodu. Jest jednym z najbardziej wpływowych przywódców współczesnego świata, a jego decyzje wpływają na rynek energii, układ sił w regionie oraz relacje między największymi mocarstwami. Saudyjski książę jest coraz ważniejszą postacią dla negocjacji pokojowych pomiędzy Iranem a USA. Wykorzystując swój status i rozmawiając z obydwoma stronami konfliktu, Mohammed bin Salman staje się jednym z najważniejszych dyplomatów Bliskiego Wschodu.
Mohammed bin Salman – życiorys
Mohammed bin Salman urodził się 31 sierpnia 1985 roku w Rijadzie. Jego działalność publiczna związana jest z systemem władzy Arabii Saudyjskiej.
„Mohammed bin Salman jest prawdziwym synem pustyni, pochodzącym z prestiżowej rodziny. Jego dziadek ze strony ojca, Abd al-Aziz ibn Su’ud (znany także jako Ibn Saud), założył najnowsze królestwo saudyjskie po trzydziestu latach walk plemiennych. Matka Mohammeda bin Salmana pochodzi ze znanego plemienia Ajman, które słynie z nieustępliwego sprzeciwu wobec Ibn Sauda. „Nic dziwnego, że odziedziczył najlepsze wartości beduińskie po ojcu i matce” – mówi minister handlu Majid al-Qasabi, który zna Mohammeda bin Salmana od czasów jego młodości. Minister wyjaśnił, że wartości te to „autentyczność, lojalność i hojność. Taki właśnie jest Mohammed bin Salman” – pisze laureatka Pulitzera Karen Elliott House w książce „The Man Who Would Be King: Mohammed bin Salman and the Transformation of Saudi Arabia”, której fragment opublikowano w Polsce we „Wszystko co Najważniejsze”.
W krótkim czasie Mohammed bin Salman stał się jedną z najważniejszych postaci politycznych kraju i regionu.
Kariera polityczna
Kariera Mohammeda bin Salmana rozwijała się dynamicznie, prowadząc go do objęcia kluczowej roli w strukturze władzy państwowej.
Jako następca tronu posiada realny wpływ na decyzje strategiczne Arabii Saudyjskiej.
Poglądy i styl rządzenia
Styl rządzenia Mohammeda bin Salmana opiera się na silnym przywództwie oraz ambicji modernizacji państwa. Jego polityka łączy elementy reform gospodarczych z utrzymaniem kontroli nad systemem władzy.
„Wiele osób, które mają do czynienia z księciem, mówi o jego pewności siebie i braku pretensjonalności. Jared Kushner, który współpracował z MBS podczas pierwszej kadencji administracji Trumpa w zakresie naprawy stosunków między Katarem a Arabią Saudyjską oraz na rzecz nawiązania stosunków dyplomatycznych między królestwem a Izraelem, nazywa go dumnym saudyjskim nacjonalistą. „Zabrał mnie na pustynię, gdzie zatrzymaliśmy się w namiotach z piętnastoosobową grupą jego przyjaciół. Żartowali i droczyli się z nim. Traktowali księcia jak jednego ze swoich” – zdradza. Izraelski Amerykanin, który spędza dużo czasu na Bliskim Wschodzie, wspomina popołudnie spędzone z młodym MBS w Abu Zabi kilka lat przed objęciem tronu przez jego ojca. On również był pod wrażeniem braku pretensjonalności księcia. „Był ubrany w saudyjski strój narodowy i uważnie słuchał innych, co rzadko się zdarza członkom rodziny królewskiej” – mówi. Ponadto wielu saudyjskich książąt, na przykład miliarder Al-Walid ibn Talal, stara się zaimponować obcokrajowcom swoją zachodnią elegancją, zauważa. Ale nie MBS. „Jest pełen szacunku, ale nie ma w nim nic uległego czy pokornego” – zauważa Karen Elliott House.
Mohammed bin Salman na tle innych przywódców świata
Na tle liderów takich jak Recep Tayyip Erdoğan czy Benjamin Netanyahu Mohammed bin Salman reprezentuje model przywództwa skoncentrowany na transformacji państwa przy jednoczesnym zachowaniu silnej władzy centralnej.
„Jego determinacja, by odgrywać niezależną i asertywną rolę na arenie międzynarodowej, stawiając „Arabię Saudyjską na pierwszym miejscu”, nieuchronnie wpłynie na Stany Zjednoczone i bezpieczeństwo gospodarcze świata w nadchodzących dziesięcioleciach” – ocenia Karen Elliott House.
Rosnące znaczenie Mohammeda bin Salmana nie wynika już wyłącznie z zasobów energetycznych Arabii Saudyjskiej ani z jej tradycyjnego sojuszu ze Stanami Zjednoczonymi. Następca tronu próbuje budować pozycję przywódcy, który może współpracować z Waszyngtonem, a jednocześnie utrzymywać relacje z Chinami, rozmawiać z Iranem i tworzyć nowe mechanizmy bezpieczeństwa z udziałem Turcji oraz Pakistanu. Nie odrzuca amerykańskich gwarancji, lecz stara się, aby nie były one jedyną podstawą bezpieczeństwa królestwa.
Szczególne znaczenie mają jego relacje z Donaldem Trumpem. Arabia Saudyjska oferuje Stanom Zjednoczonym inwestycje, kontrakty zbrojeniowe, współpracę energetyczną oraz możliwość wpływania na konflikty, których Waszyngton nie jest w stanie rozwiązać samodzielnie. MBS wykorzystuje te zasoby, aby uzyskać większą swobodę w prowadzeniu polityki regionalnej, ale nie dąży do zerwania strategicznej współpracy z Ameryką.
Najtrudniejszym elementem tej polityki pozostaje Iran. Rijad chce ograniczenia irańskich wpływów i zdolności Teheranu do działania poprzez organizacje zbrojne w Jemenie, Libanie, Iraku i Syrii, lecz jednocześnie obawia się niekontrolowanej wojny, która mogłaby zagrozić saudyjskim miastom, rafineriom i szlakom eksportowym. Wydarzenia 2026 r. pokazały, że MBS może opowiadać się za twardym odstraszaniem Iranu, a zarazem nakłaniać partnerów do powściągliwości, gdy dalsza eskalacja zaczyna uderzać w bezpieczeństwo samego królestwa.
Arabia Saudyjska posiada także wpływ na przyszłość stosunków Izraela ze światem arabskim. Przystąpienie Rijadu do Porozumień Abrahamowych byłoby dla Izraela i Stanów Zjednoczonych sukcesem o znaczeniu historycznym, dlatego MBS może uzależniać normalizację od warunków dotyczących bezpieczeństwa królestwa oraz przyszłości Palestyńczyków. Jego pozycję wzmacnia również zdolność do pośredniczenia w sprawach Syrii i prowadzenia rozmów z państwami, których interesy pozostają ze sobą sprzeczne.
Mohammed bin Salman nie stał się władcą Bliskiego Wschodu, ale coraz częściej okazuje się przywódcą, którego nie można pominąć przy poszukiwaniu regionalnych porozumień. Szerzej o tym, jak Mohammed bin Salman zmienia układ sił na Bliskim Wschodzie, piszemy w osobnej analizie poświęconej relacjom Arabii Saudyjskiej ze Stanami Zjednoczonymi, Iranem i Izraelem.
Znaczenie dla świata
Znaczenie Mohammeda bin Salmana wynika z roli Arabii Saudyjskiej jako jednego z kluczowych państw w globalnym systemie energetycznym i politycznym.
Arabia Saudyjska jest czymś więcej niż tylko kolejną monarchią arabską. Znajdują się tu dwa najświętsze miejsca islamu. Ponadto królestwo posiada prawie 20 proc. potwierdzonych światowych zasobów ropy naftowej. Oba te fakty zapewniają państwu ogromny wpływ i znaczenie.
Decyzje Mohammeda bin Salmana mają bezpośredni wpływ na gospodarkę światową oraz stabilność regionu.
Przykładem jego działań dyplomatycznych jest nowa umowa, podpisana 7 sierpnia. Arabia Saudyjska, Pakistan i Turcja podpisały w Mekce wspólną umowę obronną, której celem – jak poinformowało MSZ Pakistanu – jest pogłębienie współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa w obliczu zaostrzonych napięć militarnych i konfliktów na Bliskim Wschodzie. Dokument podpisali następca tronu i premier Arabii Saudyjskiej książę Mohammed bin Salman, premier Pakistanu Shehbaz Sharif oraz prezydent Turcji Recep Tayyip Erdoğan.
Mohammed bin Salman a Europa / Polska
Relacje Arabii Saudyjskiej z Europą są ważnym elementem polityki międzynarodowej. Z perspektywy Polski mają znaczenie w kontekście gospodarki i bezpieczeństwa energetycznego.
Mohammed bin Salman wziął udział 16 października 2024 r. w pierwszym w historii szczycie Unii Europejskiej z przywódcami krajów Zatoki Perskiej. UE za sprawą tego wydarzenia chce docenić wzrost roli na arenie globalnej partnerów z Bliskiego Wschodu.
W 2018 r. zachodni świat potępił księcia koronnego Muhammada ibn Salmana za zabójstwo amerykańskiego dziennikarza Dżamala Chaszukdżiego w konsulacie generalnym Arabii Saudyjskiej w Stambule. Amerykański wywiad w przeciągu kilku lat śledztwa ustalił, iż niewątpliwie saudyjski książę zatwierdził tę operację. Pozostawiło to pewne rysy w relacjach UE-Arabia Saudyjska, ale w miarę jak kraje Unii Europejskiej potrzebowały nowych dostawców surowców energetycznych – co uległo szczególnemu nasileniu zwłaszcza po pełnowymiarowej inwazji Rosji na Ukrainę – to zachodni przywódcy złagodzili swoje stanowisko.
Mohammed bin Salman dziś
Mohammed bin Salman pozostaje centralną postacią polityki Arabii Saudyjskiej, a jego działania mają bezpośredni wpływ na dynamikę Bliskiego Wschodu oraz globalną gospodarkę, szczególnie w obszarze energii.
„Zmiany społeczne i kulturowe, które MBS wprowadza za pomocą swojej ambitnej, a wręcz monumentalnej Wizji 2030, z każdym rokiem stają się coraz bardziej odczuwalne. Żadne państwo nie przeszło tak dramatycznych zmian w tak krótkim czasie. To, co kiedyś było sennym społeczeństwem przypominającym niemy film, w którym niedołężni starcy nic nie mówią i nic nie robią, teraz jest jak produkcja IMAX wyświetlana w przyspieszonym tempie. Saudyjczycy, którzy kiedyś skupiali się wyłącznie na życiu w zaświatach, dziś koncentrują się na tu i teraz” – pisze Karen Elliott House.
Dlaczego warto obserwować Mohammeda bin Salmana
Mohammed bin Salman jest jednym z najważniejszych architektów zmian zachodzących na Bliskim Wschodzie. Jego decyzje mają wpływ na przyszłość regionu oraz globalnej polityki.
Sebastian Nizio
