Niewielki krzyż sprzed tysiąca lat. Zaskakujące odkrycie w Brandenburgii

W trakcie badań archeologicznych prowadzonych w Brandenburgii w Niemczech Wschodnich przez archeologów został odkryty wykonany z brązu, niewielkich rozmiarów krzyż – który jeśli chodzi o formę przypomina dosyć celtycki krzyż typu krótkiego.

Celtycki krzyż sprzed tysiąca lat

.Odsłonięty w zachodniej częściej Brandenburgii chrześcijański artefakt został przez naukowców opisany jako przełomowe i niezwykłe odkrycie. Fakt ten wynika z tego, że zabytek ten może zmienić nasze dotychczasowe rozumienie historii tego w jaki sposób rozprzestrzeniło się chrześcijaństwo na terenach zachodniej Słowiańszczyzny w postaci Połabia, którego tereny stanowią obecnie część północno-wschodnich Niemczech. Naukowcy datowali to znalezisko na X lub początek XI wieku.

Innym aspektem wyróżniającym to znalezisko jest to, że zaskakująco dobrze wpisuje się ono w odkrytą już cztery dekady temu formę odlewniczą. Sam wykonany z brązu kołowy krzyż został ujawniony w powiecie Havelland w zachodniej Brandenburgii przez zajmującą się ochroną dziedzictwa historycznego i kulturowego wolontariusz Juliannę Rangnow. Odsłonięty przez nią zabytek następnie został przekazany w ręce ekspertów z Brandenburskiego Krajowego Urzędu ds. Ochrony Zabytków i Państwowym Muzeum Archeologicznym Brandenburgii (BLDAM).

W trakcie analizy przeprowadzonej przez naukowców okazało się, że krzyż idealnie pasuje do brązowej formy odlewniczej odkrytej w 1983 roku na terenie dawnego słowiańskiego grodziska w berlińskiej dzielnicy Spandau. Aż do niedawna nie był znany żaden przedmiot wykonany z tej formy odlewniczej.

Forma Spandau, często nazywana przez badaczy „Krzyżem Spandau”, od dawna uważana jest za jeden z najwcześniejszych materialnych dowodów na obecność chrześcijaństwa między Łabą i Odrą już w X i XI wieku. Obiekt ten został zidentyfikowany w pobliżu pozostałości wczesnośredniowiecznego kościoła. Wykazuje on cechy, które wskazują, że stanowił on część serii większej lokalnej produkcji przedmiotów chrześcijańskich w okresie, gdy chrystianizacja najbardziej wysuniętej na Zachód części Słowiańszczyzny dopiero się rozpoczynała.

Szczegółowe pomiary i prace konserwatorskie przeprowadzone w Brandenburskim Krajowym Urzędzie ds. Ochrony Zabytków i Państwowym Muzeum Archeologicznym Brandenburgii (BLDAM) potwierdziły, że krzyż Havelland i forma Spandau stanowią jedną większą całość. Zdaniem archeologów, jest to wyjątkowy przypadek, że obydwa takie przedmioty archeologiczne zostały odkryte w dosyć odległych odstępach czasowych – mowa w końcu tu o kilku dekadach – zostały ze sobą ściśle powiązane po latach.

Oprócz swojej wyjątkowości technicznej natury krzyżyk z zachodniej Brandenburgii ma również duże znaczenie historyczne, ponieważ pochodzi z X wieku, kiedy najbardziej wysunięte na zachód obszary zamieszkiwane przez Słowian – Połabian, Wieletów, Serbołużyczan – podlegały przymusowej chrystianizacji przez Królestwo Wschodniofrankijskie z którego następnie wyrosła I Rzesza Niemiecka.

Znaleziska archeologiczne na terenach dawnego Połabia we wschodnich Niemczech należą do istnej rzadkości. Nie dysponujemy zbyt wieloma zapisami archeologicznymi z tych czasów. Większość dowodów dotyczących pierwszej fali chrystianizacji pochodzi ze źródeł pisanych, które opisywały opór społeczności zachodniosłowiańskich przed chrystianizacją i przyjęciem dominacji niemieckiej. Kulminacja tego oporu miała miejsce podczas powstania Słowian Połabskich z 983 r., kiedy to lokalne grupy odrzuciły władzę wschodniofrankijską i przez ponad sto lat tłumiły instytucje chrześcijańskie.

.Krzyżyk wskazuje, że chrześcijaństwo rozprzestrzeniało się na obszarze Połabia w X wieku już szerzej – i bardziej lokalnie – niż wcześniej zakładano. Matthias Wemhoff zauważa, że istnienie formy odlewniczej sugeruje produkcję seryjną krzyży, prawdopodobnie służącą mobilnej populacji i szerszemu rynkowi regionalnemu na długo przed powstaniem Słowian Połabskich.

Marcin Jarzębski