Portrety fajumskie. To jedne z najcenniejszych zabytków malarskich starożytnego świata 

Portrety fajumskie to jedne z najsłynniejszych znalezisk archeologicznych dokonanych w Egipcie. Początek badań archeologicznych nad tymi zabytkami starożytnej egipskiej sztuki miał miejsce pod koniec XIX wieku. Do tej pory zostało odkrytych przynajmniej ponad 900 takich niezwykłych funeralnych obrazów, z czego jedne z ostatnich takich odkryć miało miejsce pod koniec 2022 r. w rejonie dolnoegipskiej oazy Fajum.

Greko-rzymskie portrety fajumskie

.Podczas jednego z ostatnich sezonów wykopalisk archeologicznych w słynnej oazie Fajum w północnym Egipcie w grudniu 2022 r. archeolodzy doprowadzili do kolejnego sensacyjnego odkrycia sprzed wieków. Fajum jest znane głównie z niezwykle dobrze zachowanych i mających realistyczny charakter portretów trumiennych, które były umieszczane przy egipskich mumiach w okresie, gdy Egipt stanowił część Imperium Rzymskiego. Dokonane wówczas znaleziska archeologiczne wiązały się właśnie z tymi niezwykle pięknymi przykładami starożytnej sztuki.

W odsłoniętym cztery lata temu wielkim budynku pogrzebowym sprzed 2300 lat naukowcy natrafili na cały szereg nowych portretów mumijnych, które poszerzają pokaźny już na ten moment zbiór pięknych i kunsztownie wykonanych portretów fajumskich liczących 2 tys. lat. Dzieła te zostały wykonane w późnych dekadach I wieku p.n.e. oraz we wczesnych dekadach I wieku n.e. – czyli w czasach, kiedy kraina faraonów nad Nilem wchodziła w skład Imperium Romanum.

Zgodnie z szacunkami archeologów do tej pory zostało odkrytych przynajmniej ponad 900 tego typu wykonywanych na drewnie greko-rzymskich pogrzebowych obrazów trumiennych, przedstawiających zmarłych. Portrety te są określane jako greko-rzymskie, ponieważ z jednej strony zostały one wykonane właśnie w okresie gdy Egipt właśnie stanowił część Imperium Rzymskiego, a z drugiej strony z powodu tego, że wówczas ten starożytny kraj znajdował się pod silnym oddziaływaniem kultury greckiej.

.Greckie potężne wpływy kulturowe w Egipcie trwały od IV wieku p.n.e., kiedy to Egipt został podbity przez jednego z największych wodzów starożytnego świata w postaci Aleksandra Wielkiego, a następnie stanowił rdzeń państwa rządzonego przez dynastię Ptolemeuszy, wywodzącą się od jednego z dowódców Aleksandra Macedońskiego – Ptolemeusza I Sotera. Do wpływów kulturowych to zjawisko się nie ograniczało, ponieważ nastąpił wówczas napływ pewnej liczby greckich osadników. I tak przykładowo tereny dzisiejszego Fajum były zamieszkiwane zgodnie z szacunkami naukowców przez około 30 proc. Greków, natomiast resztę populacji stanowili rdzenni Egipcjanie. Greczynką z pochodzenia była również słynna Kleopatra.

.Dlatego też obrazy mumijne z Fajum ukazują nie tylko starożytnych Egipcjan, ale również Greków, czy Rzymian. Jak informuje portal „Greek Reporter” to ostatnie wielkie odkrycie archeologiczne z Fajum z grudnia 2022 r. miało tym bardziej znaczący i unikatowy charakter, że to było pierwsze takie odkrycie dokonane w tym miejscu od przeszło 110 lat. Te niezwykłe przykłady starożytnego malarstwo wydobyto dokładnie na terenie stanowiska archeologicznego Garza, które znajduje się w wiosce o tej samej nazwie. Prace archeologiczne w tym miejscu są prowadzone od 2016 r.

.Oaza Fajum znajduje się w muhafazie Fajum w na Pustyni Libijskiej w północnym Egipcie. Leży ona w odległości 60 kilometrów na południe od stolicy Egiptu Kairu. Jest to jedno z najbardziej niezwykłych i cennych miejsc w Egipcie – kraju, który może poszczycić się tym, iż znajduje się na podium listy krajów z największą liczbą znalezisk i zabytków archeologicznych.

Marcin Jarzębski