Rocznice najważniejsze [7-13 września]
Przypominamy o najważniejszych rocznicach przypadających od 7 do 13 września – wydarzeniach, które kształtowały dzieje Polski i Europy, a także o postaciach ważnych dla polityki, kultury, nauki i życia społecznego.
7 września – Westerplatte i początek Tour de Pologne
Dzień 7 września przypomina o kilku wydarzeniach, które zapisały się zarówno w historii Rzeczypospolitej, jak i polskiego sportu. W 1764 r. Stanisław August Poniatowski został wybrany na króla Polski. Pół wieku później zakończyły się walki pod Borodino, które otworzyły Napoleonowi drogę do Moskwy, a w starciu po jego stronie uczestniczyły również polskie oddziały.
Szczególne miejsce w kalendarzu zajmuje 7 września 1928 r. – tego dnia rozpoczęła się pierwsza edycja Tour de Pologne, jednego z najstarszych i najważniejszych polskich wyścigów kolarskich. Jedenaście lat później data ta nabrała jednak zupełnie innego znaczenia. 7 września 1939 r., w siódmym dniu niemieckiej agresji na Polskę, po bohaterskiej obronie skapitulowała załoga Westerplatte. Tego samego dnia rozpoczynała się obrona Wizny, która przeszła do historii jako „polskie Termopile”.
8 września – Orsza, Warszawa i Ryszard Siwiec
W dniu 8 września 1514 r. wojska polsko-litewskie dowodzone przez hetmana wielkiego litewskiego Konstantego Ostrogskiego odniosły wielkie zwycięstwo nad armią moskiewską w bitwie pod Orszą. Starcie stało się jednym z najbardziej spektakularnych sukcesów militarnych państwa Jagiellonów w rywalizacji z rosnącym w siłę Wielkim Księstwem Moskiewskim.
Tego dnia w 1581 r. rozpoczęło się również oblężenie Pskowa podczas wojny Stefana Batorego z państwem Iwana Groźnego. W 1831 r., po dwudniowym szturmie wojsk rosyjskich dowodzonych przez Iwana Paskiewicza, padła Warszawa, co w praktyce przesądziło o klęsce powstania listopadowego.
8 września 1939 r. rozpoczęło się oblężenie Warszawy przez Wehrmacht. W 1968 r. na Stadionie Dziesięciolecia Ryszard Siwiec dokonał samospalenia w proteście przeciwko udziałowi wojsk Układu Warszawskiego w inwazji na Czechosłowację. Z kolei 8 września 2022 r. zmarła królowa Elżbieta II, najdłużej panująca monarchini w historii Wielkiej Brytanii.
9 września – bitwa nad Bzurą i de Gaulle w Polsce
W dniu 9 września 1939 r. Armia „Poznań” dowodzona przez gen. Tadeusza Kutrzebę rozpoczęła uderzenie znad Bzury. Tak rozpoczęła się największa bitwa kampanii polskiej 1939 r. Tego samego dnia wojska niemieckie zajęły Poznań, a podczas bombardowania Lublina zginął poeta Józef Czechowicz.
9 września 1967 r. podczas wizyty w Polsce prezydent Francji Charles de Gaulle wypowiedział w Zabrzu słynne słowa o „najbardziej śląskim” i zarazem „najbardziej polskim” mieście. W czasie tygodniowej podróży odwiedził także Westerplatte oraz były niemiecki obóz koncentracyjny Auschwitz.
Do ważnych rocznic przypadających tego dnia należy również wpisanie w 1978 r. Kopalni Soli „Wieliczka” na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, utworzenie w 1993 r. Biebrzańskiego Parku Narodowego oraz powołanie w 1996 r. Rady Języka Polskiego.
10 września – Wizna, Wańkowicz i rodzina Ulmów
Dzień 10 września szczególnie mocno wiąże się z polską historią wojskową i kulturą. Tego dnia w 1939 r. zakończyła się bohaterska obrona odcinka Wizna. Dowodzący polskimi żołnierzami kpt. Władysław Raginis, który wcześniej zobowiązał się, że nie odda żywy bronionych pozycji, popełnił samobójstwo.
W 1972 r. podczas igrzysk olimpijskich w Monachium reprezentacja Polski w piłce nożnej pokonała w finale Węgry 2:1 i zdobyła złoty medal. Obie bramki dla Polski zdobył Kazimierz Deyna, który został również najlepszym strzelcem turnieju.
Dwa lata później, 10 września 1974 r., zmarł Melchior Wańkowicz – jeden z najwybitniejszych polskich reportażystów, autor monumentalnego dzieła poświęconego bitwie o Monte Cassino. Współczesna historia dopisała do tej daty jeszcze jedno ważne wydarzenie: 10 września 2023 r. w Markowej beatyfikowana została rodzina Ulmów, zamordowana przez Niemców za ukrywanie żydowskich sąsiadów.
11 września – KOR i dzień, który zmienił świat
Dzień 11 września przypomina między innymi o narodzinach i działalności ludzi ważnych dla polskiej kultury, ale w historii politycznej szczególną rolę odgrywają wydarzenia XX i XXI wieku. W 1976 r. Antoni Macierewicz, Piotr Naimski i Wojciech Onyszkiewicz przygotowali wstępną wersję dokumentu prowadzącego do powołania Komitetu Obrony Robotników. KOR stał się później jednym z fundamentów demokratycznej opozycji w PRL.
Najbardziej dramatyczne wydarzenie związane z tą datą nastąpiło jednak w 2001 r. Terroryści Al-Kaidy uprowadzili cztery samoloty pasażerskie i przeprowadzili serię skoordynowanych ataków na Stany Zjednoczone. Dwa samoloty uderzyły w wieże World Trade Center w Nowym Jorku, trzeci w Pentagon, a czwarty rozbił się w Pensylwanii. Zginęło blisko trzy tysiące osób. Zamachy 11 września zasadniczo zmieniły politykę bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych i zapoczątkowały trwającą przez kolejne dekady „wojnę z terroryzmem”.
12 września – Sobieski pod Wiedniem, Lem i Mazowiecki
Dzień 12 września należy do najbardziej znaczących dat w tym kalendarium. W 1683 r. koalicja wojsk dowodzona przez króla Jana III Sobieskiego pokonała armię osmańską oblegającą Wiedeń. Odsiecz wiedeńska, której symbolem stała się szarża polskiej husarii, przeszła do historii jako jeden z największych sukcesów militarnych Rzeczypospolitej.
W 1917 r. Niemcy i Austro-Węgry wyraziły zgodę na utworzenie Rady Regencyjnej, która odegrała istotną rolę w budowaniu polskiej administracji przed odzyskaniem niepodległości. Cztery lata później, 12 września 1921 r., we Lwowie urodził się Stanisław Lem – pisarz, filozof i futurolog, którego „Solaris”, „Cyberiada” czy „Dzienniki gwiazdowe” weszły do światowego kanonu literatury science fiction.
12 września 1989 r. Sejm zatwierdził skład rządu Tadeusza Mazowieckiego, pierwszego niekomunistycznego premiera Polski po II wojnie światowej. Data stała się jednym z symboli końca systemu komunistycznego w Polsce. W 2021 r. w warszawskiej Świątyni Opatrzności Bożej odbyła się natomiast beatyfikacja prymasa Stefana Wyszyńskiego i Matki Elżbiety Róży Czackiej.
13 września – Tuwim i polska droga w kosmos
W dniu 13 września 1894 r. w Łodzi urodził się Julian Tuwim, poeta, satyryk i tłumacz, jeden z najważniejszych twórców polskiego dwudziestolecia międzywojennego oraz współtwórca grupy Skamander. Jego twórczość, od „Kwiatów polskich” po wiersze dla dzieci, pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów polskiego kanonu literackiego.
Data 13 września przypomina również dramatyczne wydarzenia wojenne. W 1939 r. oddziały Armii „Łódź” dotarły do twierdzy Modlin, a w Zambrowie Niemcy zamordowali polskich jeńców. W 1944 r., podczas Powstania Warszawskiego, sowieckie samoloty po raz pierwszy dokonały zrzutów broni i żywności dla walczących w Śródmieściu powstańców.
Wreszcie 13 września 2012 r. Polska przystąpiła do Europejskiej Agencji Kosmicznej. Członkostwo w ESA otworzyło nowy etap rozwoju polskiego sektora kosmicznego, umożliwiając krajowym naukowcom i przedsiębiorstwom szerszy udział w europejskich programach badawczych, technologicznych i eksploracyjnych.
PAP/MJ
