Nowa skala samotności

Polscy naukowcy opracowali czteroelementową wersję skali samotności R-UCLA. Badania z udziałem 4130 osób wskazują, że krótszy kwestionariusz pozwala uzyskać spójny, ogólny wynik poczucia samotności. Może ułatwić prowadzenie dużych badań, choć dostarcza mniej szczegółowych informacji niż pełna wersja narzędzia.
.Wyniki prac zespołu przedstawiono w czasopiśmie „Health Psychology Report”. Pierwszym autorem publikacji jest Andrzej Piotrowski z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Gdańskiego. W badaniach uczestniczyli również naukowcy z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Uniwersytetu Warszawskiego, Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, Wyższej Szkoły Biznesu – National Louis University w Nowym Sączu oraz Uniwersytetu Łódzkiego. Samotność oznacza rozbieżność między relacjami, których człowiek potrzebuje, a tymi, które rzeczywiście ma. Wiąże się z niezaspokojoną potrzebą bliskości. Jest problemem zdrowia publicznego, powiązanym z gorszym zdrowiem psychicznym i fizycznym oraz większym ryzykiem śmierci. Dotyczy ludzi w każdym wieku, także młodych.
O skali zjawiska świadczą wcześniejsze polskie badania prowadzone podczas pandemii COVID-19. Umiarkowanie wysoki poziom samotności stwierdzono wówczas u 22 proc. uczestników, a wysoki – u kolejnych 2 proc. Wyniki te opisują jednak konkretną grupę i okres badania.
Krótsza skala samotności R-UCLA
.Jednym z narzędzi wykorzystywanych do pomiaru samotności jest Skala Samotności UCLA, opracowana w 1978 r. i później kilkakrotnie modyfikowana. Polska adaptacja jej zrewidowanej wersji powstała w 2018 r. na podstawie badania 247 uczniów szkół średnich. Przygotowali ją badacze związani wówczas z Uniwersytetem Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.
Pełna polska wersja obejmuje 20 stwierdzeń dotyczących bliskich relacji, kontaktów społecznych i przynależności do grupy. Zespół Piotrowskiego sprawdził, czy można ograniczyć ich liczbę, zachowując dobre właściwości pomiarowe narzędzia. Pierwszy etap badań prowadzono przez internet od maja 2025 r. do lutego 2026 r. Uczestniczyło w nim 3477 osób, których średnia wieku wynosiła około 26 lat. Kobiety stanowiły 71,5 proc. tej grupy.
Naukowcy porównali 39 zestawów stwierdzeń pochodzących z pełnej skali. Oceniali, jak dobrze każdy z nich mierzy ogólne poczucie samotności, sprawdzając spójność odpowiedzi i przydatność poszczególnych stwierdzeń.
Ostatecznie wybrali cztery:
- „Brakuje mi towarzystwa”.
- „Już nie jestem dla nikogo bliską osobą”.
- „Czuję się opuszczony/a”.
- „Czuję się odizolowany/a od innych”.
Badana osoba wskazuje, jak często każde stwierdzenie ją opisuje. Wybiera spośród odpowiedzi: „nigdy”, „rzadko”, „czasami” i „często”, punktowanych od 1 do 4. Łączny wynik mieści się w przedziale od 4 do 16 punktów. Im jest wyższy, tym silniejsze poczucie samotności.
Narzędzie sprawdzono w drugiej grupie
.Wybrany zestaw poddano następnie weryfikacji w niezależnej grupie 653 osób. Ten etap trwał od kwietnia do maja 2026 r. Średnia wieku uczestników wynosiła około 35 lat, a kobiety stanowiły 60,2 proc. grupy.
Analizy potwierdziły, że cztery stwierdzenia tworzą spójną skalę mierzącą ogólne poczucie samotności. Odpowiedzi na poszczególne pozycje były ze sobą powiązane, a każda z nich dobrze odzwierciedlała badane zjawisko. Podobne wyniki uzyskano w obu grupach, co przemawia za wiarygodnością skróconego narzędzia w przeprowadzonych badaniach. Jak wskazują autorzy, krótkie kwestionariusze są szczególnie przydatne w badaniach obejmujących wielu uczestników lub wykorzystujących kilka narzędzi jednocześnie. Ograniczają czas potrzebny na udzielenie odpowiedzi.
Ogólny wynik zamiast trzech wymiarów
.Skrócenie skali oznacza jednak zmianę zakresu uzyskiwanych informacji. Pełna polska wersja pozwala analizować trzy wymiary samotności: związane z bliskimi relacjami, kontaktami społecznymi i przynależnością do grupy. Nowa wersja dostarcza jednego ogólnego wyniku. Autorzy wskazują także na potrzebę dalszych badań. Należy sprawdzić, czy narzędzie działa w taki sam sposób w różnych grupach demograficznych oraz czy pozwala wychwytywać zmiany nasilenia samotności.
Potrzebne jest również powtórzenie pomiaru u tych samych osób po pewnym czasie. Pozwoliłoby to ocenić stabilność wyników. Dotychczasowe analizy wspierają wykorzystanie krótkiej skali do oceny ogólnego poczucia samotności, ale nie rozstrzygają jeszcze o wszystkich jej zastosowaniach.
Jarosław Kowalski / PAP



