Zdzisław Bubnicki. Twórca wrocławskiej szkoły systemów sterowania i informatyki
Jolanta PAWNIK
Karierę naukową zaczynał w świecie, w którym komputerów jeszcze właściwie nie znano, ale jego badania pomogły stworzyć mechanizmy do uczenia maszyn podejmowania decyzji. Wybitny naukowiec i niestrudzony organizator był jednym z najważniejszych polskich badaczy tej dziedziny – pisze Jolanta PAWNIK
.Zdzisław Bubnicki urodził się w 1938 roku we Lwowie. Po wojnie jego rodzina, wypędzona z rodzinnych stron, znalazła schronienie w Gliwicach. Tam dorastał i pokonywał pierwsze szczeble edukacji. Uczył się w V Liceum Ogólnokształcącym, a równocześnie przez wiele lat pobierał prywatne lekcje gry na fortepianie.
Po maturze w 1955 r. podjął studia na Wydziale Elektrycznym Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Zdecydował się na zgłębianie bardzo wówczas jeszcze mało znanej automatyki i telemechaniki, nic więc dziwnego, że po ukończeniu studiów młodego specjalistę szybko przygarnęła Politechnika Wrocławska, stwarzając mu dogodne warunki do kontynuowania badań. W 1964 roku uzyskał tytuł doktora, a już trzy lata później doktora habilitowanego. Miał ledwie 35 lat, kiedy uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 1979 roku profesora zwyczajnego.
Wybór Wrocławia nie był dla Bubnickiego przypadkowy. Ośrodek ten już w latach 50. miał, obok Warszawy, priorytetowe znaczenie dla rozwoju informatyki. Sprzyjało temu powstanie tam w 1959 roku Wrocławskich Zakładów Elektronicznych „Elwro”, gdzie produkowano pierwsze polskie komputery na skalę przemysłową. Młody naukowiec aktywnie uczestniczył w tych pracach.
.Już pierwsza publikacja Zdzisława Bubnickiego, oparta na pracy studenckiej, dotyczyła analizy układów regulacji. Był to temat, który dopiero zaczynał być rozwijany. Bubnicki zajmował się problemami, które kilka lat później stały się podstawą cyfrowych systemów sterowania. Jako młody naukowiec opracował metody badania dynamiki układów dyskretnych, czyli takich, które działają skokowo, a nie w sposób ciągły. To właśnie takie modele stały się podstawą działania komputerów i systemów cyfrowych.
Z czasem jego zainteresowania przesunęły się w stronę systemów ekspertowych i inżynierii wiedzy. Był to obszar, który dziś kojarzy się ze sztuczną inteligencją. Bubnicki zajmował się między innymi tym, jak zapisywać wiedzę w systemach komputerowych i jak wykorzystać ją do podejmowania decyzji. Szczególnie ważna była jego teoria zmiennych niepewnych. To problem obecny w wielu dziedzinach, od przemysłu po zarządzanie.
Jego dorobek obejmuje ponad 250 publikacji. Wiele z nich ukazywało się w międzynarodowych wydawnictwach i czasopismach. Były to prace, które wprowadzały nowe kierunki badań i wyznaczały standardy w swojej dziedzinie. Równie ważna, jak jego działalność naukowa, była rola organizatora. We Wrocławiu stworzył środowisko naukowe, które prężnie działa do dziś. Kierował Instytutem Sterowania i Techniki Systemów i współtworzył Wydział Informatyki i Zarządzania. Wypromował kilkudziesięciu doktorów, wielu z nich zostało profesorami i kontynuuje jego naukowe dociekania.
Działalność prof. Bubnickiego wykraczała daleko poza Polskę. Od lat 70. XX wieku organizował międzynarodowe konferencje naukowe pt. Systems Science we Wrocławiu i innych wiodących ośrodkach m.in. w USA i w Wielkiej Brytanii. Z jego inspiracji w 1975 roku powstał anglojęzyczny kwartalnik o tej samej nazwie, który gromadził artykuły najwybitniejszych specjalistów z całego świata. Dzięki niemu Wrocław stał się częścią globalnego obiegu nauki.
.Profesor był także inicjatorem i prowadzącym wielu konferencji krajowych, m.in. organizowanej co 3 lata Krajowej Konferencji Automatyki. Wykładał na uniwersytetach w kraju i za granicą. Reprezentował Polskę m.in. we władzach Międzynarodowej Federacji Informatyki IFIP i oraz w Komitecie Sztucznej Inteligencji IFIP. Za swoje dokonania został uhonorowany tytułami dr h.c. przez Wojskową Akademię Techniczną, Politechnikę Szczecińską i Politechnikę Poznańską. Przez kilka dekad był także członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk.
Jak wspominają jego współpracownicy i studenci, jako człowiek nie ograniczał się do zarządzania. Był wymagający i stawiał wysokie standardy, ale jednocześnie dbał o to, by młodzi naukowcy mieli możliwość rozwoju i kontaktu ze światem. Dzięki jego staraniom młodzi inżynierowie kształcili się m.in. w eksperymentalnym studium Teorii i Techniki Systemów. Jak wspominają, wykładał, nie korzystając z notatek, od studentów dowiadując się, na czym skończył poprzednie wystąpienie.
Profesor Bubnicki zmarł 12 marca 2006 roku we Wrocławiu.
