W Danii odkryto zaginiony klasztor, który uległ zniszczeniu podczas reformacji

W trakcie prewencyjnych wykopalisk prowadzonych na terenie boiska sportowego w Roskilde w Danii archeolodzy odkryli zaginiony średniowieczny klasztor, który uległ zniszczeniu podczas reformacji w XVI wieku, kiedy to Dania przeszła z katolicyzmu na luteranizm.

Zaginiony klasztor z Danii

Pozostałości XIII-wiecznego klasztoru św. Klary znajdowały się około metra pod powierzchnią ziemi. Co szczególnie zaskakujące, mimo przeprowadzonej przed wiekami rozbiórki, pod ziemią zachowały się znaczne fragmenty kompleksu.

Odkrycia dokonano w Byparken w Roskilde, gdzie planowana jest budowa podziemnego parkingu pod istniejącym boiskiem sportowym. Ponieważ źródła historyczne wskazywały, że w tym miejscu znajdował się niegdyś klasztor żeński, przed rozpoczęciem inwestycji przeprowadzono badania archeologiczne. Zamiast od razu wykonywać wykopy, specjaliści zdecydowali się wykorzystać georadar, czyli nieinwazyjną metodę pozwalającą rozpoznawać struktury znajdujące się pod powierzchnią gruntu.

Badania przeprowadzono w styczniu 2025 roku, podczas śnieżnego dnia, kiedy archeolodzy systematycznie przemieszczali urządzenie radarowe po całym boisku. Fale elektromagnetyczne emitowane przez georadar odbijały się od znajdujących się pod ziemią struktur, takich jak ceglane i kamienne mury, fundamenty czy inne pozostałości działalności człowieka. Analiza zebranych danych pozwoliła następnie stworzyć szczegółowy obraz kolejnych warstw znajdujących się pod powierzchnią.

Kompleks klasztorny zniszczony podczas reformacji  

Klasztor św. Klary został założony w 1256 roku i należał do pięciu klasztorów, które przyczyniły się do rozwoju średniowiecznego Roskilde jako ważnego ośrodka władzy kościelnej i królewskiej. Funkcjonował przez kilka stuleci, aż do okresu reformacji. Po zmianach religijnych w XVI wieku zabudowania klasztorne zostały rozebrane. Według przekazów historycznych około pół miliona cegieł pochodzących z kompleksu sprzedano, aby wykorzystać je przy budowie zamku Selsø.

Skala rozbiórki sprawiła, że przez wiele lat przypuszczano, iż po klasztorze pozostało niewiele. Dodatkowym problemem dla archeologów była współczesna zabudowa Roskilde, która ograniczała możliwość prowadzenia badań nad średniowieczną strukturą miasta. Niezabudowany teren obecnego boiska stworzył jednak wyjątkową okazję do sprawdzenia, czy pod ziemią przetrwały elementy dawnego kompleksu.

Badania georadarowe w archeologii

Wyniki badań georadarowych okazały się niezwykle przydatne. Archeolodzy rozpoznali cztery skrzydła klasztoru rozmieszczone wokół centralnego dziedzińca, a także wewnętrzne podziały pomieszczeń i pozostałości krużganków. W południowym skrzydle zidentyfikowano kościół klasztorny. Szczególnie dobrze zachowało się skrzydło wschodnie, gdzie widoczne są pozostałości pomieszczeń oraz fundamentów związanych z konstrukcjami sklepionymi. Wyraźne sygnały radarowe zarejestrowano również w części północnej kompleksu.

Badania przeprowadziły wspólnie duńska organizacja muzealna ROMU, Muzeum Narodowe Danii oraz Norweski Instytut Badań nad Dziedzictwem Kulturowym (NIKU). Archeolog NIKU Arne Abel Stamnes podkreślił wyjątkową jakość uzyskanych danych. Jego zdaniem są to jedne z najbardziej czytelnych wyników badań georadarowych dotyczących średniowiecznego kompleksu klasztornego, jakie uzyskano w Skandynawii. Co istotne, archeolodzy byli w stanie rozpoznawać poszczególne struktury praktycznie już podczas prowadzenia pomiarów.

Odkrycie klasztoru św. Klary pokazuje, że nawet obiekty uznawane za niemal całkowicie zniszczone mogą skrywać pod ziemią dobrze zachowane pozostałości. Georadar umożliwił odtworzenie układu średniowiecznego kompleksu bez konieczności naruszania jego substancji archeologicznej. Wyniki badań stanowią obecnie podstawę do planowania dalszych prac, które mogą dostarczyć nowych informacji o architekturze klasztoru, życiu jego mieszkanek oraz średniowiecznym rozwoju Roskilde.

Marcin Jarzębski