Zapomniane średniowieczne miasto z północnej Francji. Powstało na gruzach galijskiego oppidum

Podczas wykopalisk prowadzonych w miejscowości Tonnerre w regionie Burgundia-Franche-Comté we Francji przez archeologów zostało odkryte zapomniane średniowieczne miasto, które powstało na fundamentach wcześniejszej galijskiej osady – oppidum.

Zapomniane średniowieczne miasto z północnej Francji

Prace archeologiczne realizowane na wzgórzu Montbellant w gminie Tonnerre doprowadziły do odsłonięcia wielofazowego stanowiska archeologicznego, na które składają się pozostałości osadnicze pochodzące z różnych okresów historycznych: epoki żelaza, czasów rzymskich i średniowiecza. Szczególne zainteresowanie archeologów przykuło zidentyfikowane w tym miejscu zapomniane średniowieczne miasto.

Kolejne warstwy dokumentują stopniowe przeobrażanie się tego miejsca na przestrzeni wielu stuleci.  Wykopaliska w Tonnerre prowadzą archeolodzy z francuskiego Narodowego Instytutu Prewencyjnych Badań Archeologicznych (INRAP). Badany obszar zajmuje około 750 m² i znajduje się na działce przeznaczonej pod budowę domu jednorodzinnego. Stosunkowo niewielka powierzchnia wykopu skrywa jednak wyjątkowo bogate pozostałości archeologiczne.

Wzgórze Montbellant było zamieszkiwane od I wieku p.n.e.

W niektórych częściach stanowiska miąższość nawarstwień archeologicznych przekracza dwa metry. Zachowane warstwy reprezentują kolejne fazy zasiedlenia wzgórza, z których najstarsze sięgają I wieku p.n.e. Archeolodzy badają je kolejno, stopniowo docierając do coraz wcześniejszych etapów historii Tonnerre.

Obecne wykopaliska znajdują się niespełna 50 metrów od stanowiska badanego przez archeologów w 2024 r. Podczas tamtych prac odkryto ważne ślady rozwoju najstarszego Tonnerre, począwszy od galijskiego oppidum, poprzez zabudowę pochodzącą z czasów rzymskich, aż po średniowiecze. Wyniki obu kampanii archeologicznych pozwalają coraz dokładniej odtwarzać historię wzgórza Montbellant.

Czym było oppidum?

Oppidum było dużą, zazwyczaj ufortyfikowaną osadą charakterystyczną dla społeczności celtyckich późnej epoki żelaza. Takie ośrodki pełniły funkcje administracyjne, handlowe, rzemieślnicze i obronne, a część z nich można uznać za poprzedników późniejszych miast.

Wzgórze zamieszkiwane przez 15 stuleci

Razem wszystkie te odsłonięte zabytki ukazują szczegółowy obraz tego jak zmieniał się obszar osadniczy położony na wzgórzu Montbellant na przestrzeni 1500 lat, aż po koniec średniowiecza, kiedy górne miasto zostało ostatecznie opuszczone i porzucone. Przez 15 stuleci na wzgórzu tym powstawały kolejne rozmaite budynki, piwnice, warsztaty i inne konstrukcje. Górna część miasta została ostatecznie opuszczona dopiero pod koniec średniowiecza.

Skomplikowana stratygrafia stanowiska wymaga od badaczy prowadzenia wykopalisk warstwa po warstwie. Archeolodzy stopniowo usuwają najmłodsze nawarstwienia, cofając się w czasie aż do najstarszych śladów osadnictwa i naturalnego wapiennego podłoża. W celu ustalenia wzajemnych relacji pomiędzy poszczególnymi konstrukcjami wykonano również kilka przekrojów przez warstwy stanowiska.

Najwyżej położone pozostałości pochodzą z późnego średniowiecza i reprezentują ostatni etap intensywnego użytkowania wzgórza. Liczne doły oraz inne zagłębienia z tego czasu przecinają starsze nawarstwienia. W niektórych miejscach późniejsza działalność częściowo uszkodziła lub całkowicie zniszczyła wcześniejsze konstrukcje.

Duży budynek z właściwego średniowiecza

Jednym z najważniejszych odkryć dokonanych podczas wykopalisk w Tonnerre są pozostałości dużego średniowiecznego budynku, który był położony przy skraju badanego przez archeologów obszaru. Konstrukcja prawdopodobnie pochodzi z właściwego średniowiecza i składała się z kilku pomieszczeń. Budynek nosi ślady kolejnych przebudów. W jednym z pomieszczeń archeolodzy odsłonili rozległą piwnicę częściowo wykutą bezpośrednio w wapiennym podłożu skalnym.

Do piwnicy prowadziły starannie wykonane kamienne schody, a sama konstrukcja przecinała starsze obiekty archeologiczne. Została ona celowo zasypana jeszcze w średniowieczu. Tuż obok badacze natrafili jednak na pozostałości jeszcze wcześniejszej podziemnej konstrukcji pochodzącej z okresu rzymskiego.

Znaleziska pokazują, że wzgórze Montbellant nie było miejscem kilku całkowicie niezależnych osad. Przez kolejne stulecia było ono wielokrotnie przebudowywane, a nowe konstrukcje powstawały na miejscu wcześniejszych budynków, obok nich lub bezpośrednio przecinały ich pozostałości. Zabudowa rzymska zastępowała i modyfikowała wcześniejsze struktury galijskie, a w średniowieczu na ich pozostałościach wznoszono kolejne domy, piwnice i inne obiekty.

Marcin Jarzębski