Średniowieczny pierścień łuczniczy z kości słoniowej. Artefakt z Hasankeyf liczy 800 lat

W trakcie wykopalisk prowadzonych na terenie stanowiska Hasankeyf w prowincji Batman w południowo-wschodniej Turcji przez archeologów została odkryty średniowieczny pierścień łuczniczy wykonany z kości słoniowej. Jak wynika z datowania przeprowadzonego przez badaczy zabytek ten liczy w przybliżeniu 800 lat i pochodzi z XII lub XIII wieku.

Średniowieczny pierścień łuczniczy z kości słoniowej

.Starożytne Hasankeyf jest jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych w Turcji. Wykopaliska na tym obszarze są prowadzone w ramach szerszego projektu badawczego „Dziedzictwo dla Przeszłości”. Ostatnie niezwykłe znalezisko w tym miejscu, jakim okazał się średniowieczny wykonany z kości słoniowej pierścień łuczniczy, zostało dokonane przez archeologów z tureckiej Generalnej Dyrekcji Dóbr Kultury i Muzeów.

Odsłonięty średniowieczny zekier, czyli właśnie noszony na kciuku pierścień łuczniczy, badacze datują na XII lub XIII wiek, czyli okres kiedy nad terenami dzisiejszej południowo-wschodniej Turcji, północnej Syrii, północnego Iraku panowali władcy z dynastii artukidzkiej. Rdzeń terytorium nad którym władali Artukidzi znajdował się na obszarze dzisiejszej prowincji Diyarbakır. Ujawniony niedawno zekier z Hasankeyf to dokładnie zihgir, czyli pierścień łuczniczy, który tradycyjnie wywodzi się z kultury tureckiej i szerzej osmańskiej oraz perskiej.

Zihgiry były szeroko stosowane pośród ludów tureckich takich jak Göktürkowie, Ugurowie, Seldżukowie, Turkmeni, czy Osmanowie. Fakt ten miał związek z tym, iż łuki były jedną z podstawowych broni stosowanych przez nomadyczne i zamieszkujące oryginalnie stepy Eurazji ludy tureckie. To właśnie ta broń przez stulecia była centralnym elementem tureckiej sztuki wojennej i sposobu wojowania. Zihgiry były noszone na kciuku oraz służył do ochrony tego palca przy naciąganiu strzały na cięciwę. Te bliskowschodnie pierścienie łucznicze ułatwiały również oddawanie strzału.

Średniowieczny pierścień łuczniczy z kości słoniowej został odkryty podczas sezonu wykopalisk archeologicznych w Hasankeyf. Zaskakujący zabytek odsłonięto w południowo-wschodnim narożniku Wielkiego Pałacu z Hasankeyf – budynku, który był jedną z siedzib dynastii Artukidzkiej. Na czele zespołu badaczy z Generalnej Dyrekcji Dóbr Kultury i Muzeów stoi prof. dr. Zekai Erdala z Wydziału Historii Sztuki Uniwersytetu Mardin Artuklu. Badania w tym miejscu prowadzi multidyscyplinarny zespół specjalistów.

Odkryty na styku ścian konstrukcyjnych pałacu Artukidzów przedmiot łuczniczy przynależał najpewniej do lokalnej elity – na co zdaniem badaczy wskazuje kontekst znaleziska. Położenie przedmiotu w pałacu wskazuje, że pierścień ten nie był zwykłym akcesorium wojskowym, ale przedmiotem o znaczeniu osobistym, prawdopodobnie należącym do wysokiej rangi osoby z dworu dynastii Artukidzkiej.

Pierścień łuczniczy z Hasankeyf ma niezwykły charakter, ponieważ zihgiry najczęściej były wykonywane z metalu, rogów, kości, kamienia lub skóry, a tymczasem on jest wykonany z kości słoniowej. Małe perły zostały ułożone w równych rzędach po obu stronach tarczy pierścienia, a turkusowy kamień osadzono w platformie w kształcie rombu na zewnętrznej powierzchni. Artefakt ten wyróżniają również piękne i kunsztowne zdobienia. Najbardziej oryginalnym elementem w tym zihgirze jest jednak właśnie kość słoniowa, ponieważ ten materiał był niezwykle rzadkim i kosztownym surowcem w średniowiecznym islamskim świecie.

.Kość słoniowa była zarezerwowana dla luksusowych przedmiotów przynależących do władców, możnowładców, elity, bogaczy. Nieuchronnie kość słoniowa kojarzyła się zatem z władzą i prestiżem. Zihgir z Hasankeyf był tym bardziej luksusowy, że znajdowały się na nim perły, turkus oraz srebrne intarsje, co podkreśla jak w niezwykle kunsztowny sposób przedmiot ten został wykonany. Intarsje te zostały umieszczone w otworze na palec.

Marcin Jarzębski