Zadłużenie polskich firm [Raport]
Krajowy Rejestr Długów (KRD BIG) oraz program Rzetelna Firma opublikowały najnowszy Wskaźnik Rzetelności Przedsiębiorców, dokumentujący skalę i regionalną strukturę zadłużenia polskich firm. Według stanu na marzec 2025 r. łączna kwota zaległości przedsiębiorstw zarejestrowanych w KRD wynosi 11,5 mld zł, obciążając niespełna jedną dziesiątą aktywnych podmiotów gospodarczych.
.Wskaźnik opiera się na trzech miarach analitycznych: (1) odsetku firm z zaległościami względem wszystkich zarejestrowanych w danym województwie, (2) średniej kwocie zadłużenia przypadającej na jednego dłużnika oraz (3) wolumenie długu w przeliczeniu na 1000 aktywnych firm. Dopiero łączna ocena tych trzech wymiarów pozwala uniknąć zniekształceń wynikających ze zróżnicowania gęstości podmiotów gospodarczych między regionami.
9,08% polskich firm figuruje w KRD
11,5 mld zł łączne zadłużenie
Zadłużenie polskich firm w rozbiciu regionalnym
Rozpiętość odsetka firm z zaległościami między skrajnymi województwami wynosi 4,25 punktu procentowego: od 10,74% na Śląsku do 6,49% na Podkarpaciu. Oznacza to, że przedsiębiorcy śląscy są zadłużeni proporcjonalnie 1,65 razy częściej niż podkarpaccy. Utrzymuje się wyraźna oś przestrzenna: regiony południowo-wschodnie (Podkarpacie, Małopolska, Podlaskie) systematycznie zajmują czołowe miejsca w rankingach rzetelności, podczas gdy województwa zachodnie i północne – szczególnie Śląsk, Kujawsko-Pomorskie i Warmińsko-Mazurskie – wykazują ponadprzeciętne odsetki dłużników.
Wykres 1. Odsetek firm zadłużonych w KRD wg województw (%), marzec 2025. Źródło: KRD BIG / Rzetelna Firma.
Powyżej średniej krajowej (9,08%) plasuje się osiem województw, z których pięć notuje wartości bliskie lub przekraczające 10%. Poniżej tej granicy sytuuje się sześć województw, w tym cztery z odsetkiem niższym niż 8%. Rozkład ten wskazuje na wyraźną asymetrię – stosunkowo nieliczna, ale homogeniczna grupa regionów o wysokiej koncentracji dłużników kontrastuje z szerszą grupą charakteryzującą się niższym zadłużeniem.
Zadłużenie polskich firm – wolumeny regionalne
Wolumen długu w ujęciu bezwzględnym jest zdeterminowany przede wszystkim skalą działalności gospodarczej w regionie. Mazowsze skupia 2,7 mld zł zaległości (23,5% wartości krajowej), co wynika wprost z faktu koncentracji największych podmiotów i najgęstszej sieci przedsiębiorstw. Kolejne miejsca zajmują Śląsk (1,4 mld zł) i Wielkopolska (1,2 mld zł). Łączna kwota długu tych trzech województw odpowiada niemal połowie całości zadłużenia zarejestrowanego w KRD.
Wykres 2. Łączne zadłużenie firm w KRD wg wybranych województw (mld zł), marzec 2025. Źródło: KRD BIG / Rzetelna Firma.
Istotne zastrzeżenie metodologiczne: wolumen bezwzględny nie stanowi miary rzetelności regionalnej. Mazowsze ma najwyższe zadłużenie w wartościach nominalnych, ale po uwzględnieniu liczby podmiotów i wskaźnikach per capita sytuuje się w środku stawki. Prawidłowa interpretacja wymaga zestawienia kwot z liczbą aktywnych firm, stąd wartość heurystyczna wskaźnika na 1000 podmiotów.
Średnie zadłużenie na dłużnika
Miara średniego długu przypadającego na jednego dłużnika ujawnia interesującą anomalię: regiony o niskim odsetku zadłużonych firm nie zawsze cechują się niskim przeciętnym długiem na dłużnika. Mazowsze, mimo środkowej pozycji w rankingu odsetka zadłużonych, wykazuje najwyższe średnie zadłużenie (ok. 50 tys. zł), co prawdopodobnie odzwierciedla większy udział podmiotów o złożonej strukturze finansowej. Paradoksalnie Podkarpacie – lider rzetelności pod względem odsetka dłużników – ma relatywnie wysokie przeciętne zadłużenie (44,3 tys. zł), zaś najniższe średnie wartości notują województwa zachodnie (Zachodniopomorskie – 37,6 tys. zł).
Wykres 3. Średnie zadłużenie na jednego dłużnika wg województw (tys. zł), marzec 2025. Źródło: KRD BIG / Rzetelna Firma.
Relacja między odsetkiem dłużników a średnią kwotą długu
Wykres rozrzutu (scatter plot) pozwala zidentyfikować cztery typy regionalne. W górnym prawym kwadrancie – wysoki odsetek i wysoki przeciętny dług – skupiają się województwa o najwyższym poziomie ryzyka kontrahenta. W lewym górnym – niski odsetek, lecz wyższy dług – sytuują się województwa, w których firmy-dłużnicy mają ponadprzeciętne zaległości, co sugeruje wybiórcze, ale głębsze problemy płynnościowe. Kwadrant prawy dolny wskazuje na regiony z dużą liczbą dłużników, ale o mniejszych jednostkowych kwotach.
Wykres 4. Relacja odsetek zadłużonych firm – średnia kwota długu wg województw, marzec 2025. Źródło: KRD BIG / Rzetelna Firma.
Zadłużenie polskich firm – wybrane wskaźniki według województw
Tabela 1. Zestawienie kluczowych wskaźników rzetelności przedsiębiorców. Pozycja w rankingu rzetelności uwzględnia łącznie trzy komponenty wskaźnika. Źródło: KRD BIG / Rzetelna Firma, marzec 2025.
Wnioski i implikacje
Analiza Wskaźnika Rzetelności Przedsiębiorców za marzec 2025 r. pozwala sformułować kilka kluczowych wniosków.
Po pierwsze, ryzyko kontrahenta ma w Polsce wyraźny wymiar terytorialny. Różnica 4,25 pp między Śląskiem a Podkarpaciem jest statystycznie i gospodarczo istotna – przy skali polskiego rynku B2B przekłada się na tysiące firm narażonych na zatory płatnicze. Prezes KRD Adam Łącki wskazuje, że te same warunki współpracy w różnych częściach kraju mogą okazać się niewystarczające.
Po drugie, wolumen bezwzględny długu (lider: Mazowsze, 2,7 mld zł) jest mylącą miarą regionalnej rzetelności. Miarodajne są wskaźniki znormalizowane: odsetek dłużników oraz dług na 1000 aktywnych firm. Te ostatnie konsekwentnie wskazują na podział kraj: województwa wschodnie i południowe (Podkarpacie, Małopolska, Podlaskie, Lubelskie) wykazują wyższą rzetelność niezależnie od poziomu rozwoju gospodarczego.
Po trzecie, średnia kwota długu na dłużnika nie koreluje ściśle z odsetkiem zadłużonych, co sugeruje odmienną naturę problemów finansowych w różnych regionach: w województwach zachodnich dominują liczne, relatywnie drobne zaległości, podczas gdy w części regionów środkowych – rzadsze, lecz głębsze trudności płynnościowe.
Z perspektywy zarządzania ryzykiem kredytowym i kupieckiego dla firm prowadzących działalność ogólnopolską wynika praktyczny wniosek: polityka terminów płatności i limitów kredytowych powinna uwzględniać profil ryzyka województwa siedziby kontrahenta, a nie jedynie jego indywidualną historię płatniczą.
Oprac. AJ
