Orunia w rejestrze zabytków

Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków (PWKZ) wpisał do rejestru zabytków historyczne przedmieście Gdańska, obejmujące układ urbanistyczny Oruni oraz relikty dawnych układów ruralistycznych Oruni i Starych Szkotów. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

Granice zabytku i kluczowe obiekty

Ochroną konserwatorską objęto obszar, którego głównymi osiami są Trakt św. Wojciecha (na odcinku ok. 3,2 tys. metrów) oraz średniowieczny Kanał Raduni. Granice zabytku obejmują też m.in. ulice: Gościnną, Sandomierską, Podmiejską, Małomiejską, Brzegi, Żuławską, Smętną, Dworcową, Głuchej, Rejtana, Serbską, Przy Torze i Cienistą, a także Plac Oruński.

W granicach wpisu znajdują się obiekty o szczególnej wartości historycznej, m.in. Park Oruński im. Emilii Hoene, kościół pw. św. Jana Bosco, kościół pw. św. Ignacego Loyoli wraz z szańcem jezuickim, dawny ratusz oruński (ul. Gościnna 1), budynek stacji kolejowej Orunia oraz liczne kamienice czynszowe z przełomu XIX i XX wieku.

Ochrona dotyczy układu przestrzennego, w tym przebiegu ulic, placów i form zieleni; nie obejmuje natomiast wnętrz budynków.

W uzasadnieniu PKWZ podał, że o nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności wnioskowała zastępczyni prezydenta Gdańska Emilia Lodzińska. Argumentowała, że Orunia jest obszarem rewitalizacji, na którym do 2029 r. realizowane są projekty o wartości 53 mln zł (w tym 22 mln zł dofinansowania). Wskazywała, że brak natychmiastowej ochrony i nadzoru konserwatorskiego nad inwestycjami mógłby skutkować opóźnieniami i utratą środków zewnętrznych.

Obecna decyzja rozstrzyga sprawę po ponownym rozpatrzeniu. Wcześniejsze orzeczenie PWKZ z października 2024 r. zostało uchylone przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego po odwołaniu wniesionym przez jedną ze stron postępowania.

Nowy wpis koryguje granice zabytku, wyłączając z niego m.in. zabudowę wzdłuż ulicy Nowiny.

PWKZ podał, że celem ochrony jest powstrzymanie niekontrolowanych przekształceń historycznej skali zabudowy i sylwety przedmieść. Obwieszczenie o wydaniu decyzji zostało opublikowane w BIP 25 czerwca br.

Wpis do rejestru ogranicza prawo własności, nakładając na właścicieli i posiadaczy nieruchomości dodatkowe obowiązki i uprawnienia wynikające z ustawy o ochronie zabytków. Wszelkie planowane inwestycje na tym terenie będą teraz podlegać nadzorowi konserwatorskiemu.

PAP/NZ