Najważniejsze obrazy świata według „Le Figaro”. Dama z Gronostajem z Krakowa wyżej od Mony Lisy

Obrazy, do których wraca się przez całe życie, nie zawsze są tymi najczęściej reprodukowanymi; wiele zależy od chwili, miejsca oraz doświadczenia osoby, która staje przed płótnem. Redakcja największego francuskiego dziennika „Le Figaro” poprosiła ponad 60 specjalistów świata sztuki o wskazanie dzieł szczególnie ważnych w takim spotkaniu, a wyniki ich głosowania pozwalają zobaczyć, jak obok obrazów powszechnie rozpoznawalnych pojawiają się prace mniej oczywiste.

Na czele znalazła się Guernica Pabla Picassa z 31 punktami, przed ołtarzem z Isenheim Matthiasa Grünewalda z 24 punktami oraz cyklem Nenufarów Claude’a Moneta z 23 punktami. Przechowywane w Krakowie arcydzieło Dama z gronostajem została sklasyfikowana wyżej niż Mona Lisa.

Publikacja „Le Figaro” z 26 września 2026 r będzie komentowane przez wszystkich, każdy bowiem będzie miał własne zdanie w sprawie ukształtowania tej listy.

Jak wybrano obrazy, które warto zobaczyć?

Uczestnicy mieli podać maksymalnie pięć obrazów w kolejności własnych preferencji, przy czym pierwsze wskazanie przynosiło pięć punktów, drugie cztery, a następne odpowiednio trzy, dwa i jeden punkt. Dopuszczono krótsze odpowiedzi i remisy w indywidualnych zestawieniach, nie narzucono ograniczeń miejsca ani epoki, a dyrektorów muzeów poproszono, by ich typy nie pochodziły wyłącznie z kierowanych przez nich instytucji. Po zsumowaniu głosów do publikacji trafiły dzieła z co najmniej czterema punktami, zaś na równych wynikach nie tworzono sztucznej hierarchii. Wśród głosujących byli konserwatorzy i dyrektorzy muzeów, właściciele galerii, wykładowcy historii sztuki, krytycy oraz przedstawiciele rynku aukcyjnego; po zgłoszeniu także wielkich fresków redakcja rozszerzyła pierwotny zakres poza obrazy sztalugowe.

W tytule „Le Figaro” zapowiada sto obrazów, lecz szczegółowa metodologia wskazuje 93 zakwalifikowane dzieła spośród ponad 200 nominowanych. Zwraca uwagę rozkład głosów: 35 prac uzyskało pięć punktów, a dalsze 30 uzyskało cztery, toteż prawie siedem dziesiątych wykazu mieści się w dwóch najniższych opublikowanych progach. Nie jest to głosowanie powszechne ani definitywna miara jakości, lecz obraz wyborów grupy zawodowo związanej ze sztuką.

Wśród dzieł Leonarda da Vinci uwzględnionych przez „Le Figaro” szczególne miejsce zajmuje przechowywana w Krakowie Dama z gronostajem, znana także jako Dama z łasiczką: otrzymała osiem punktów, podczas gdy najsłynniejsza i zwykle wymieniana na pierwszym miejscu Mona Lisa uzyskała zaledwie pięć.

Portret Cecylii Gallerani, namalowany około 1490 roku, jest jedynym obrazem Leonarda w polskich zbiorach, ale jego znaczenie nie wynika jedynie z rzadkości dzieła tej klasy. Półobrót modelki, spojrzenie skierowane poza obraz i światło wydobywające jej postać z ciemnego tła nadają przedstawieniu wrażenie ruchu, jakby ktoś właśnie wszedł do sali i przyciągnął uwagę Cecylii. To jeden z powodów, dla których spotkanie z obrazem w Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie (oddział Muzeum Narodowego w Krakowie skwalifikowanego na pierwszym miejscu w rankingu polskich muzeów: „Najważniejsze muzea w Polsce na jednej liście. Ranking „Wszystko co Najważniejsze” 2026/2027”) pozwala dostrzec w nim więcej niż znajomy wizerunek z reprodukcji.

Przewaga ośmiu punktów nad pięcioma pokazuje jednak jednoznacznie, co w tym jakże prestiżowym rankingu wybrali ludzie zawodowo zajmujący się sztuką. Dla polskiego czytelnika wynik ma jeszcze inny wymiar, ponieważ jeden z obrazów Leonarda wskazanych przez międzynarodowy panel można zobaczyć właśnie w Krakowie, bez podróży do Luwru. O postaci sportretowanej kobiety, kunszcie Leonarda i światowej randze krakowskiego dzieła pisze na łamach „Wszystko co Najważniejsze” prof. Jerzy Miziołek w tekście „Leonardo da Vinci – geniusz wszechczasów”.

Co pokazują inne zestawienia dzieł sztuki

Londyński „Time Out” zbudował własną setkę z ponad sześciuset propozycji obrazów z kolekcji stolicy Wielkiej Brytanii; Bitwa pod San Romano Paolo Uccella zajęła tam ósme miejsce, a Portret małżonków Arnolfinich Jana van Eycka dziewiąte, chociaż we francuskim głosowaniu całe dzieło Uccella ma osiem punktów, a portret sześć. W zestawieniu „The Independent on Sunday” stu przedstawicieli świata sztuki wybierało prace znajdujące się w Wielkiej Brytanii, co już na starcie wykluczało większość muzeów obecnych na mapie „Le Figaro”. Dla odmiany „The Guardian”proponował redakcyjny przewodnik po tysiącu dzieł z różnych dziedzin sztuki, więc zakres jego projektu był znacznie szerszy niż malarstwo.

Jeszcze wymowniejszy jest przykład opisanej przez „The Independent” setki Folio Society, z której świadomie wyłączono Monę Lisę, Słoneczniki i Straż nocną, podczas gdy wszystkie trzy znalazły się u „Le Figaro”. W książkowym wyborze znalazła się za to Dama z gronostajem, a dziełom powojennym nie przyznano miejsca, co pokazuje, jak bardzo przyjęte kryteria potrafią zmienić cały kanon. Porównanie takich list ma sens dopiero po poznaniu ich granic geograficznych, okresu historycznego, składu wybierających i sposobu liczenia głosów; sama liczba sto niewiele jeszcze mówi o charakterze wyboru.

Gdzie znajdują się obrazy z listy Le Figaro?

Poniższy spis zachowuje kolejność punktową, lecz numer porządkowy w tabeli służy tylko odnalezieniu pozycji, ponieważ identyczna liczba punktów oznacza remis. Nazwy muzeów wskazują miejsce przechowywania lub depozytu podane w zestawieniu, co nie przesądza o dostępności obrazu w dniu wizyty, a trzy panele Bitwy pod San Romanoznajdują się osobno w Londynie, Paryżu i Florencji. Obraz Marka Rothki Orange, Red, Yellow figuruje jako własność prywatna. W przypadku IKB 3 Yves’a Kleina właścicielem jest Centre Pompidou, lecz instytucja potwierdza długoterminowe wypożyczenie do Nantes, co pokazuje wagę rozróżnienia między kolekcją a bieżącą lokalizacją. 

Oprac. Karolina Jaszowiecka