Dlaczego krokodyle przetrwały wymieranie dinozaurów?

dlaczego krokodyle przetrwały wymieranie dinozaurów

Wyjaśnienie, dlaczego krokodyle przetrwały wymieranie dinozaurów, może kryć się w geografii dawnego świata. Nowe badanie wskazuje na ciepłe obszary przy równiku, które mogły pozostać zdatne do życia po uderzeniu planetoidy. Znaczenie miały również biologia i sposób życia tych zwierząt.

.Zespół kierowany przez Alfio Alessandra Chiarenzę z University College London przyjrzał się historii krokodylej linii archozaurów w skali obejmującej około ćwierć miliarda lat. Praca ukazała się w „Science Advances”, a następnie jej wyniki przedstawił UCL. Badacze połączyli informacje o ponad czterystu gatunkach żyjących i wymarłych z ponad siedmioma tysiącami zapisów kopalnych oraz rekonstrukcjami dawnego klimatu. W ten sposób próbowali ustalić, jak zmiany środowiska wpływały na rozmieszczenie tej grupy zwierząt.

Katastrofa sprzed 66 milionów lat miała następstwa wykraczające daleko poza miejsce uderzenia planetoidy Chicxulub. Pył, sadza i aerozole ograniczyły dostęp światła słonecznego, powodując ochłodzenie oraz zaburzenia funkcjonowania ekosystemów. Badanie opublikowane w „Nature Geoscience” w 2023 roku wskazywało, że drobny pył mógł utrzymywać się w atmosferze przez wiele lat i poważnie ograniczać fotosyntezę. Ucierpiała więc podstawa sieci pokarmowych, od której zależały kolejne grupy organizmów.

Krokodyle i dinozaury reprezentują odrębne gałęzie archozaurów, grupy gadów o bardzo długiej historii ewolucyjnej. Dzisiejsze aligatory, kajmany, gawiale i krokodyle są pozostałością znacznie bogatszej różnorodności. O rozdzieleniu tych linii pisaliśmy w materiale o badaniach przodków dinozaurów <>.

Również określenie „wymieranie dinozaurów” wymaga doprecyzowania, ponieważ katastrofę przetrwała ich ptasia linia. Nieptasie dinozaury wyginęły, natomiast ptaki nadal należą do tej samej ewolucyjnej rodziny. Zależność tę przedstawialiśmy na Wszystko co Najważniejsze, omawiając wyjaśnienia paleontologa Stephena Brusatte dotyczące ptaków jako współczesnych dinozaurów.

Jak odtworzyć klimat świata krokodyli?

Skamieniałość dostarcza informacji o zwierzęciu, miejscu i czasie jego występowania. Dopiero zestawienie wielu takich danych pozwala badać prawidłowości obejmujące całe linie ewolucyjne. W nowej pracy naukowcy połączyli współczesne rozmieszczenie krokodyli z drzewem pokrewieństwa gatunków oraz komputerowymi rekonstrukcjami temperatury i opadów. Modele odpowiednich siedlisk odnieśli następnie do kolejnych etapów ostatnich 245 milionów lat.

Z analiz wynika, że przedstawiciele krokodylej linii archozaurów przez znaczną część swojej historii podążali za warunkami przypominającymi te, do których już byli przystosowani. W cieplejszych okresach odpowiednie środowiska rozciągały się dalej od równika, a podczas ochłodzeń ich zasięg się kurczył. Naukowcy opisują tę prawidłowość jako zachowawczość niszy klimatycznej. Oznacza ona utrzymywanie zbliżonych wymagań środowiskowych mimo upływu milionów lat i powstawania kolejnych gatunków.

Podobieństwo dzisiejszych krokodyli może przesłaniać różnorodność ich dawnych krewniaków. Jak przypominały wcześniejsze badania przedstawione przez Uniwersytet w Bristolu, w przeszłości istniały formy roślinożerne, sprawne zwierzęta lądowe oraz gatunki przystosowane do życia w morzu. Historia tej grupy obejmowała zatem liczne zmiany budowy i sposobu życia. Dzisiejszy wygląd jej przedstawicieli pokazuje tylko niewielki fragment tej ewolucyjnej historii.

Ciepłe refugia po uderzeniu planetoidy

Szczególnie interesujący wynik dotyczy warunków po katastrofie kończącej kredę. W większości rozpatrywanych scenariuszy przy równiku i w strefach podzwrotnikowych pozostawały obszary klimatycznie odpowiednie dla przedstawicieli krokodylej linii. Takie miejsca mogły pełnić funkcję refugiów, czyli ostoi umożliwiających przetrwanie części populacji. Wcześniejsze modelowanie dotyczące nieptasich dinozaurów wskazywało na znacznie silniejsze ograniczenie odpowiednich dla nich siedlisk.

W symulacjach zakładających spadek dopływu promieniowania słonecznego o 5 lub 10 procent ciepłe obszary nadal mogły zapewniać odpowiednie warunki. Przy najbardziej skrajnym z tych wariantów, obejmującym spadek o 15 procent, znikały również one. Wyniki pokazują, jak dostępność takich ostoi zależała od przyjętego scenariusza katastrofy. Ich istnienie jest wnioskiem z modelowania, a nie bezpośrednią obserwacją świata sprzed milionów lat.

Warunki klimatyczne były jednak tylko częścią wyjaśnienia przedstawionego przez autorów. Znaczenie mogły mieć także niewielkie rozmiary ciała części ocalałych form, półwodny tryb życia i możliwość korzystania z różnych źródeł pokarmu. Zwierzęta zmiennocieplne potrzebują ponadto mniej energii z pożywienia niż porównywalne zwierzęta utrzymujące wysoką temperaturę ciała dzięki własnemu metabolizmowi. W okresie załamania dostępności pokarmu taka cecha mogła sprzyjać przetrwaniu.

Znaczenie dawnych siedlisk dla współczesnej przyrody

Badanie pomaga zrozumieć selektywność wielkich wymierań, czyli ich różne skutki dla poszczególnych grup organizmów. Globalne ochłodzenie mogło bowiem pozostawiać odmienne możliwości przetrwania zależnie od miejsca, wymagań środowiskowych i biologii zwierzęcia. Utrzymanie się odpowiednich siedlisk mogło umożliwiać przetrwanie populacji, z których później mogły powstawać kolejne linie. Skamieniałości i modele klimatu pozwalają wspólnie badać te zależności.

Autorzy wskazują również na znaczenie swoich ustaleń dla ochrony żyjących dziś gatunków. Jeżeli utrzymywanie się krokodyli zależało w dużej mierze od dostępności odpowiednich obszarów, istotna staje się możliwość przemieszczania się między siedliskami. Drogi, miasta i tereny rolnicze mogą ograniczać tę możliwość. Historia przetrwania dawnych katastrof kieruje więc uwagę na warunki, w których współczesne populacje będą mogły nadal istnieć.

Andrzej F. Litwiński

Materiał chroniony prawem autorskim. Dalsze rozpowszechnianie wyłącznie za zgodą wydawcy. 31 października 2026