82. rocznica buntu więźniów w tzw. obozie cygańskim KL Auschwitz

Romowie upamiętnią 82. rocznicę buntu więźniów w tzw. obozie cygańskim, będącym częścią niemieckiego KL Auschwitz II-Birkenau – poinformowało 12 maja 2026 r. organizujące obchody Centrum Historii i Kultury Romów.

Opór przeciwko oprawcom uratował część więźniów

.Przez wiele lat uważano, iż do buntu doszło 16 maja 1944 roku. Historycy opierali się na relacji byłego więźnia, Polaka Tadeusza Joachimowskiego, który był pisarzem w obozie cygańskim w Birkenau. Wedle jego relacji 15 maja jeden z esesmanów wyjawił mu, że Niemcy chcą zgładzić w komorach gazowych około 6 tys. Sinti i Romów. Zalecił, by nie oni opuszczali baraków. 16 maja wieczorem przed obóz podjechały samochody, z których wysiadło kilkudziesięciu uzbrojonych Niemców. Kilku weszło do baraku mieszkalnego, aby wypędzić więźniów. Sinti i Romowie uzbrojeni w noże, łopaty, łomy i kamienie nie wyszli. Po pewnym czasie esesmani opuścili baraki i odjechali. Akcja została odwołana.

Paweł Sawicki, redaktor naczelny wydawanego przez Muzeum Auschwitz periodyku Memoria, wskazywał w 2018 roku, że ustalenia historyków z tej instytucji: Heleny Kubicy i Piotra Setkiewicza, przesuwają datę wydarzeń na początek kwietnia.

Po buncie Niemcy skierowali do innych obozów około 200 młodych i zdrowych więźniów. 1,5 tys. przenieśli do KL Auschwitz I. Większość z nich później również wywieziono. Znaczna ich część przeżyła.

Muzeum Auschwitz szacuje, że w obozie uwięziono około 23 tys. Sinti i Romów

.Obóz cygański został zlikwidowany w nocy z 2 na 3 sierpnia 1944 roku. Do tej operacji Niemcy się przygotowali. Zagazowali pozostałych jeszcze wtedy przy życiu 4,2-4,3 tys. więźniów.

Muzeum Auschwitz szacuje, że w obozie uwięziono około 23 tys. Sinti i Romów, w tym dzieci. Zdecydowana większość więziona była w Zigeunerlager, który istniał w Birkenau od lutego 1943 do sierpnia 1944 roku. W Auschwitz zmarło lub został zgładzonych w komorach gazowych około 21 tys. Sinti i Romów.

W wyniku prześladowań i terroru w latach panowania III Rzeszy śmierć poniosła około połowa populacji romskiej, zamieszkującej obszary okupowane przez Niemców.

PAP/MB