Bezgłowe kobiece figurki z neolitu. Posążki liczą 8 tys. lat
Podczas wykopalisk prowadzonych na terenie kopca Kanlıtaş w północno-zachodniej Turcji przez archeologów zostały odkryte bezgłowe kobiece figurki z neolitu. Datowanie przeprowadzone przez naukowców wykazało, że odsłonięte posążki liczą 8 tys. lat.
Bezgłowe kobiece figurki z neolitu
Ujawnione niedawno na terenie tellu Kanlıtaş w północno-zachodniej Anatolii bezgłowe kobiece figurki nie tylko poszerzają naszą wiedzę na temat antropomorficznego rzeźbiarstwa figuratywnego w czasach prehistorycznego neolitu, ale również rzucają nowe światło na neolityczne rytuały związane z zamykaniem budynków, kiedy to po opuszczeniu danej konstrukcji pozostawiano w jej obrębie specjalny przedmiot.
Wykopaliska na terenie tellu Kanlıtaş, który znajduje się w pobliżu miasta İnönü w prowincji Eskişehir w północno-zachodniej Turcji, są prowadzone od 2013 roku. Na czele zespołu archeologów odpowiadających za prace badawcze na terenie tego stanowiska stoi prof. Ali Umut Türkcan z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Anadolu.
Archeolodzy na terenie stanowiska Kanlıtaş zidentyfikowali w sumie cztery figurki – wszystkie one przedstawiają kobiety pozbawione głowy. Neolityczne posążki zostały wykonane z terakoty. Największa z odkrytych figurek mierzy około 12–13 centymetrów długości, natomiast pozostałe mają 5-6 centymetrów długości. Zgodnie z datowaniem przeprowadzonym przez archeologów, figurki te pochodzą z końcowej fazy neolitu i najprawdopodobniej miały one związek z rytuałami celowego zamykania danych budynków.
Przedmioty złożone w ofierze podczas rytualnego porzucania domostw
Jak stwierdził prof. Ali Umut Türkcan, tego typu figurki były powszechnie używane i spotykane w całej Anatolii w czasach neolitu. Pomimo tego artefakty z Kanlıtaş wyróżniają się kontekstem i stanem zachowania. Kilka z nich znaleziono z celowo odłamanymi głowami. Figurki nie utraciły swoich głów w wyniku przypadku, ale na skutek intencjonalnego działania ludzi – wskazują archeolodzy.
„Obecność bezgłowych lub uszkodzonych kobiecych figurek w miejscach, które jak wszystko wskazuje zostały najpewniej celowo zamknięte, wskazuje, że przedmioty te zostały złożone jako ofiary podczas zamykania tych struktur” – stwierdził w rozmowie z mediami prof. Ali Umut Türkcan. Prof. Ali Umut Türkcan stwierdził, że zrytualizowane składanie figurek na terenie danych budynków oznaczało, że konstrukcje te były porzucane i pozostawiane same sobie.
Archeolog podkreślił przy tym, że zjawisko neolitycznego „rytualnego zamykania budynków” jest znane z całego szeregu innych stanowisk, w tym również ze stanowiska Çatalhöyük w środkowej Turcji – będącego jedną z najlepiej zachowanych do czasów współczesnych neolitycznych osad.
Artefakty kultury Porsuk
Kobiece figurki z Kanlıtaş różnią się jednak od swoich odpowiedniczek z innych neolitycznych miejsc pewnymi cechami stylistycznymi – pośród których szczególnie wyróżniają się mocno podkreślone okolice bioder. Ta cecha charakterystyczna tych figurek wskazuje na ich podobieństwo do wczesnych figurek kobiecych, jakie zostały odkryte na Bałkanach, zwłaszcza na obszarach dawnej Jugosławii.
W przekonaniu archeologów 8 tys. lat temu tereny kopca Kanlıtaş były zamieszkiwane przez kulturę Porsuk, która zamieszkiwała wówczas całą zachodnio-środkową Anatolię. Nie jest wykluczone powiązanie tej kultury z bałkańską kulturą Vinča, pochodzącą z analogicznego okresu. Archeolodzy nie wykluczają, iż kultura Vinča mogła wykształcić się właśnie z kultury Porsuk.
Marcin Jarzębski
