Czy sztuczna inteligencja może stać się świadoma? Prof. Anil Seth ostrzega przed innym zagrożeniem

Znacznie bardziej niepokojące od kolejnych generacji sztucznej inteligencji może być przypadkowe stworzenie świadomości w syntetycznych strukturach zbudowanych z prawdziwych neuronów — uważa prof. Anil Seth z Uniwersytetu w Sussex, jeden z najbardziej znanych badaczy świadomości na świecie.

.Brytyjski neuronaukowiec, dyrektor Centre for Consciousness Science na Uniwersytecie w Sussex i autor głośnej książki o naturze świadomości, od lat zajmuje się pytaniem, czym właściwie jest ludzkie doświadczenie i czy można je odtworzyć technologicznie. Magazyn „Prospect” umieścił go w 2024 roku wśród 25 najwybitniejszych myślicieli świata. Jego słynne wystąpienie TED „Twój mózg halucynuje twoją świadomą rzeczywistość” obejrzano ponad 15 milionów razy.

Sztuczna inteligencja mówi, ale nie musi odczuwać

Prof. Seth podkreśla, że bardzo sceptycznie podchodzi do tezy, według której współczesna sztuczna inteligencja miałaby posiadać świadomość.

Zdaniem badacza ludzie mają naturalną skłonność do przypisywania świadomości obiektom, które w rzeczywistości jej nie posiadają. Szczególnie łatwo dzieje się tak wtedy, gdy maszyna potrafi posługiwać się językiem.

Prof. Seth zauważa, że jeszcze do niedawna zdolność płynnego mówienia rzeczywiście była związana wyłącznie z istnieniem świadomości. Dziś jednak sytuacja się zmieniła. Duże modele językowe potrafią generować przekonujące odpowiedzi, prowadzić rozmowę i tworzyć złożone teksty, mimo że — jak podkreśla naukowiec — nie oznacza to automatycznie istnienia świadomego doświadczenia.

Badacz zwraca uwagę, że część ludzi skłonna jest uznawać za świadome wyłącznie te systemy sztucznej inteligencji, które komunikują się językiem naturalnym. Tymczasem inne zaawansowane systemy AI, jak choćby AlphaFold przewidujący strukturę białek, nie wywołują podobnych intuicji, choć opierają się na bardzo podobnych mechanizmach sieci neuronowych.

Według prof. Setha źródłem tego błędu jest popularne dziś przekonanie, że mózg działa jak komputer. Jeśli uznać, że ludzki mózg jest jedynie systemem obliczeniowym zbudowanym z biologicznego materiału, łatwo dojść do wniosku, że świadomość można po prostu odtworzyć w strukturach krzemowych.

Mózg nie jest wyłącznie komputerem

Profesor Anil Seth uważa jednak, że takie spojrzenie jest zbyt uproszczone. W jego ocenie mózg nie jest wyłącznie systemem obliczeniowym, a wiele procesów zachodzących w ludzkim doświadczeniu nie daje się sprowadzić do algorytmów.

To właśnie dlatego — jego zdaniem — należy odróżniać inteligencję od świadomości. Inteligencja może być tworzona technologicznie, ponieważ polega na wykonywaniu określonych zadań i funkcji. Algorytmy są w tym niezwykle skuteczne. Świadomość natomiast nie dotyczy wykonywania czynności, lecz samego odczuwania istnienia i doświadczenia świata.

Naukowiec przyznaje jednocześnie, że wraz z rozwojem technologii ludziom będzie coraz trudniej oprzeć się wrażeniu, że systemy AI posiadają świadomość. Jego zdaniem intuicja może jednak prowadzić tutaj do błędnych wniosków.

Największe zagrożenie może powstać w laboratoriach biologicznych

Najbardziej niepokojąca część wypowiedzi prof. Setha dotyczy jednak nie serwerowni obsługujących modele językowe, lecz laboratoriów biologicznych pracujących nad syntetycznymi strukturami neuronowymi.

Badacz zwraca uwagę, że dziś niemal nie istnieje publiczna debata na temat miniaturowych „mózgów” budowanych z prawdziwych neuronów. Tymczasem to właśnie one — w przeciwieństwie do klasycznych modeli AI — powstają z tego samego biologicznego materiału co ludzkie i zwierzęce mózgi.

Prof. Seth przyznaje, że gdyby udało się skonstruować struktury rzeczywiście odpowiadające biologicznym mózgom, mogłyby one potencjalnie posiadać świadomość. A ponieważ biologia syntetyczna rozwija się bardzo szybko, ryzyko przypadkowego stworzenia form świadomego doświadczenia przestaje być wyłącznie filozoficzną spekulacją.

Właśnie dlatego — podsumowuje badacz — znacznie bardziej niepokoi go możliwość niezamierzonego pojawienia się świadomości w syntetycznych strukturach biologicznych niż rozwój kolejnych generacji dużych modeli językowych.

PAP/AJ