Czym właściwie jest życie?
Przed próbą odpowiedzi na pytanie, jak powstało życie i czy istnieje ono gdzieś poza Ziemią, trzeba zmierzyć się z pozornie prostszym problemem. Naukowcy od dziesięcioleci próbują odpowiedzieć na pytanie, czym właściwie jest życie. Paradoks polega na tym, że choć każdy człowiek intuicyjnie rozpoznaje organizmy żywe, stworzenie jednej uniwersalnej definicji życia okazuje się niezwykle trudne.
.Nie jest to wyłącznie problem filozoficzny. Od odpowiedzi na to pytanie zależy sposób prowadzenia badań biologicznych, poszukiwania życia na innych planetach, a być może również przyszłe próby tworzenia sztucznego życia.
Dlaczego definicja życia jest tak trudna?
Przez długi czas wydawało się, że sprawa jest prosta. Organizmy żywe rodzą się, rosną, rozmnażają i umierają. W miarę rozwoju biologii okazało się jednak, że niemal każda z tych cech ma wyjątki.
Istnieją organizmy, które przez długi czas nie rozmnażają się. Niektóre potrafią przechodzić w stany niemal całkowitego uśpienia. Wirusy posiadają materiał genetyczny i ewoluują, ale poza komórkami gospodarza nie wykazują większości cech tradycyjnie przypisywanych życiu.
To właśnie dlatego współczesna nauka coraz częściej traktuje życie nie jako pojedynczą cechę, lecz jako zespół procesów zachodzących jednocześnie.
Większość biologów zgadza się, że organizm żywy musi być zdolny do przechowywania informacji, wykorzystywania energii oraz przekazywania swoich cech następnym pokoleniom. Problem polega na tym, że nie wiemy, czy te zasady obowiązują wyłącznie życie ziemskie, czy też są uniwersalne dla całego Wszechświata.
To pytanie staje się szczególnie ważne w momencie, gdy naukowcy zaczynają poszukiwać życia poza Ziemią. Jak rozpoznać coś żywego, jeśli będzie funkcjonowało według zasad innych niż te, które znamy z naszej planety?
Życie jako informacja
Jednym z najciekawszych kierunków współczesnych badań jest spojrzenie na życie jako na system przetwarzania informacji.
Każda komórka przechowuje ogromną ilość danych zapisanych w DNA. Informacje te są kopiowane, przekazywane i modyfikowane przez kolejne pokolenia. W tym ujęciu życie przypomina proces, który nieustannie odtwarza sam siebie.
Takie spojrzenie zmienia sposób myślenia o historii życia. Człowiek, dąb, wieloryb czy bakteria stają się różnymi formami tej samej wielkiej opowieści zapisanej w materiale genetycznym.
To również jeden z powodów, dla których pytanie o początki życia jest tak fascynujące. Nie chodzi wyłącznie o pierwszą komórkę. Chodzi o moment, w którym materia zaczęła przechowywać informacje o samej sobie i przekazywać je dalej.
Czy życie musi być podobne do ziemskiego?
Przez większość historii nauki zakładano, że życie wszędzie powinno przypominać organizmy znane z naszej planety. W ostatnich dekadach zaczęto jednak podważać to założenie.
Jeżeli życie jest zjawiskiem powszechnym we Wszechświecie, mogło rozwinąć się w warunkach zupełnie innych niż ziemskie. Może wykorzystywać odmienną chemię, inne źródła energii, a nawet inne sposoby przechowywania informacji.
To właśnie dlatego astrobiolodzy coraz częściej podkreślają, że największym zagrożeniem dla poszukiwań życia jest nasza własna wyobraźnia. Możemy po prostu nie rozpoznać czegoś żywego, ponieważ będzie zbyt odmienne od wszystkiego, co znamy.
Największa tajemnica pozostaje nierozwiązana
Mimo ogromnego postępu nauki nie istnieje dziś jedna definicja życia, która byłaby powszechnie akceptowana. Być może jest to niemożliwe. Być może życie jest zjawiskiem tak złożonym, że nie da się go zamknąć w jednym zdaniu.
Wiemy natomiast, że od miliardów lat potrafi ono robić jedną rzecz lepiej niż jakikolwiek inny proces zachodzący na Ziemi. Potrafi przetrwać, zmieniać się i tworzyć coraz bardziej złożone formy.
To właśnie dlatego pytanie „czym właściwie jest życie?” pozostaje jednym z najważniejszych pytań całej nauki. Zanim odpowiemy, czy jesteśmy sami we Wszechświecie, musimy najpierw zrozumieć, czym jest to, czego szukamy.
Grzegorz Kim
