Dlaczego Pakistan stał się centrum rozmów USA-Iran?
Pakistan, nazwany „Oslo Wschodu”, próbuje mediować w konflikcie USA–Iran, doprowadzając do pierwszych od 1979 roku rozmów wysokiego szczebla między tymi dwoma krajami w Islamabadzie. Mimo braku porozumienia, proces dyplomatyczny trwa, a stawka regionalna rośnie.
.Pakistan został określony przez anglojęzyczny dziennik „Express Tribune” mianem „Oslo Wschodu” w nawiązaniu do historycznych porozumień z lat 90. między Izraelem a Palestyńczykami. Metafora ta dobrze oddaje ambicję Islamabadu: wejście w rolę pośrednika w jednym z najbardziej nierozwiązywalnych konfliktów współczesnej geopolityki – między Stanami Zjednoczonymi a Iranem. Motywacja Pakistanu nie jest jednak wyłącznie dyplomatyczna. W tle tej aktywności pozostaje kalkulacja bezpieczeństwa oraz twarde interesy gospodarcze kraju silnie zależnego od stabilności regionu.
Pierwsze rozmowy od dekad i kruche zawieszenie broni
.Najbardziej namacalnym efektem pakistańskiej mediacji było doprowadzenie do pierwszego od 1979 roku bezpośredniego spotkania delegacji wysokiego szczebla USA i Iranu. Do rozmów doszło 11 i 12 kwietnia w Islamabadzie.
Delegacjom przewodzili wiceprezydent USA J.D. Vance oraz przewodniczący irańskiego parlamentu Mohammad Bagher Ghalibaf. Choć spotkanie zakończyło się bez porozumienia, strony zgodziły się na kontynuację rozmów. Druga runda została zaplanowana na środę w tym samym miejscu – w momencie wygasania zawieszenia broni między Waszyngtonem a Teheranem.
We wtorek Donald Trump przedłużył rozejm do czasu zakończenia negocjacji. Jak stwierdził, decyzja ta zapadła m.in. na prośbę pakistańskiego marszałka polowego Asima Munira oraz premiera Shehbaza Sharifa, którzy mieli apelować o powstrzymanie eskalacji do momentu przedstawienia wspólnej propozycji przez Iran.
Dyplomacja pod presją eskalacji
.Biały Dom potwierdził, że J.D. Vance nie udał się do Pakistanu na kolejną rundę rozmów, a nowy termin negocjacji pozostaje nieznany. To podkreśla kruchość całego procesu, który – mimo przełomowego charakteru – pozostaje w zawieszeniu.
Równolegle Islamabad kontynuuje intensywną aktywność dyplomatyczną, opierając się na relacjach zarówno z Waszyngtonem, jak i Teheranem. Jak zauważa BBC, nie jest to zaskoczenie, lecz raczej powrót do tradycyjnej roli Pakistanu jako pośrednika w konfliktach globalnych.
Geopolityka, religia i bezpieczeństwo
.Pakistan pozostaje krajem o wyjątkowej pozycji strategicznej. Jest jedynym państwem muzułmańskim posiadającym broń jądrową, a jednocześnie niegoszczącym amerykańskich baz wojskowych. Dodatkowo jego granica z Iranem liczy ponad 900 kilometrów, co czyni go naturalnym punktem styku interesów obu stron.
Istotnym elementem pozostaje także struktura demograficzna – około 40 milionów szyickich muzułmanów w Pakistanie stanowi około 20 proc. populacji, co tworzy silne powiązania społeczne i religijne z Iranem, gdzie szyici stanowią 90–95 proc. mieszkańców.
Między Waszyngtonem, Teheranem i Rijadem
.Relacje Pakistanu z Iranem, choć historycznie bliskie, nie są wolne od napięć. W styczniu 2024 roku doszło do wymiany ataków na pograniczu, tłumaczonych walką z separatystami beludżyjskimi. Jednak już w maju 2025 roku przywódcy Pakistanu spotkali się w Teheranie z najwyższym przywódcą Iranu, co miało symbolicznie wzmocnić relacje.
Jednocześnie Islamabad utrzymuje intensywne kontakty ze Stanami Zjednoczonymi. Donald Trump określił nawet generała Asima Munira mianem „ulubionego feldmarszałka”, co podkreśla osobisty wymiar tej relacji.
Według analityków Chatham House, ocieplenie stosunków USA–Pakistan jest częściowo efektem dyplomatycznych gestów Islamabadu wobec Trumpa, w tym jego nominacji do Pokojowej Nagrody Nobla po rzekomym udziale w zawieszeniu broni między Indiami a Pakistanem w 2025 roku.
Energetyka jako ukryty motor dyplomacji
.Za intensyfikacją działań Pakistanu stoją również twarde realia gospodarcze. Kraj ten w ponad 85 proc. zależy od importu ropy oraz niemal w całości od dostaw LNG z Arabii Saudyjskiej, Kataru i państw Zatoki Perskiej.
Eskalacja konfliktu na Bliskim Wschodzie doprowadziła do kryzysu energetycznego, skutkującego m.in. skróceniem tygodnia pracy w sektorze publicznym oraz zamknięciem szkół. W tym kontekście Islamabad otrzymał 3 miliardy dolarów wsparcia od Arabii Saudyjskiej, co dodatkowo wzmacnia jego regionalne powiązania.
„Oslo Wschodu” czy dyplomacja przetrwania?
.Pakistan nie po raz pierwszy pełni rolę pośrednika w globalnych negocjacjach. W przeszłości ułatwiał m.in. kontakt USA z Chinami w 1971 roku oraz rozmowy z afgańskimi talibami w 2020 roku.
Jak podkreślają analitycy, jego obecna aktywność może być równie dobrze strategią przetrwania, jak i próbą budowy nowej pozycji w wielobiegunowym świecie. W regionie, gdzie każdy konflikt ma wymiar energetyczny, religijny i militarny, neutralność staje się coraz trudniejsza do utrzymania.
Jarosław Kowalski
