Gipsowy posąg z wczesnego średniowiecza. Odkryto go w ruinach świątyni

W trakcie wykopalisk prowadzonych na terenie stanowiska archeologicznego w mieście Kurgontepa w dystrykcie Urgut w regionie Samarkandy w Uzbekistanie archeolodzy odkryli głowę wczesnośredniowiecznego gipsowego posągu. Zabytek został odnaleziony pośród pozostałości dawnej świątyni.

Wczesnośredniowieczny posąg z Kurgontepa

Zaskakujący zabytek został zidentyfikowany przez badaczy z Instytutu Archeologii w Samarkandzie podczas badań prowadzonych na terenie stanowiska Kurgontepa. Badacze natrafili na głowę tego wczesnośredniowiecznego gipsowego posągu dokładnie w ruinach znajdującej się niegdyś w tym miejscu świątyni.

W pracach archeologicznych prowadzonych na terenie stanowiska Kurgontepa uczestniczą m.in. Alisher Sandiboev, Amriddin Berdimurodov, Navruz Alimov oraz Sanat Khuzhamov. To właśnie podczas badań pozostałości wczesnośredniowiecznej świątyni zespół natrafił na głowę gipsowej rzeźby.

Zdaniem specjalistów szczególnie istotne są zachowane cechy przedstawienia, w tym budowa twarzy oraz sposób ukazania fryzury. Wraz z innymi elementami ikonograficznymi mogą one stanowić ważne źródło wiedzy na temat charakterystycznych cech dawnej sztuki sogdyjskiej.

Czym była Sogdiana?

Sogdiana była starożytną krainą Azji Centralnej, obejmującą przede wszystkim obszary dzisiejszego Uzbekistanu i Tadżykistanu. Najważniejszymi miastami Sogdiany w czasach starożytnych były: Marakanda (obecna Samarkanda), Cyropolis i Aleksandria Eschate (Aleksandria Kresowa).

Sogdiana odgrywała istotną rolę w handlu na Jedwabnym Szlaku, a sogdyjscy kupcy pośredniczyli w wymianie między Chinami, Iranem i światem śródziemnomorskim. Region wyróżniał się rozwiniętą kulturą miejską, sztuką oraz zróżnicowanym życiem religijnym. Jego znaczenie stopniowo malało po podboju arabskim w VIII wieku.

Rzeźba pozwalająca nam lepiej zrozumieć sztukę sogdyjską

Znaczenie znaleziska wiąże się również z położeniem Kurgontepa na obszarze należącym historycznie do kręgu kulturowego Sogdiany. Odkrywane w świątyni pozostałości rzeźb i malowideł mogą dzięki temu dostarczać kolejnych informacji na temat ikonografii religijnej oraz tradycji artystycznych rozwijających się w tej części Azji Centralnej.

Odkryty zabytek może również dostarczyć nowych informacji dotyczących artystycznego oraz religijnego wystroju świątyni w Kurgontepa. Analiza posągu pozwoli badaczom lepiej poznać sztukę powstającą w okresie, z którego pochodzi znalezisko.

Znaczenie prowadzonych wykopalisk nie ogranicza się jednak wyłącznie do odkrytej głowy posągu. Archeolodzy odsłonili również pozostałości pomieszczeń oraz inne zabytki archeologiczne związane z funkcjonowaniem kompleksu świątynnego.

Archeolodzy badają pozostałości świątyni

Pozostałości poszczególnych pomieszczeń umożliwiają odtworzenie układu wnętrza świątyni i określenie funkcji jej części. Zdaniem badaczy zgromadzony materiał może także pomóc w poznaniu obrzędów religijnych, które odbywały się w tym miejscu.

Nie jest to pierwsze ważne odkrycie dokonane na terenie tej samej świątyni. Już w 2024 r. w Kurgontepa archeolodzy natrafili na malowidło ścienne przedstawiające czteroramienne bóstwo.

Podczas wcześniejszych badań odnaleziono tam również fragmenty dłoni i stopy należące do glinianej rzeźby. Najnowsze znalezisko w postaci głowy gipsowego posągu uzupełnia więc zbiór zabytków związanych z dekoracją świątyni oraz jej religijnym charakterem.

Kolejne odkrycia pozwalają badaczom stopniowo rekonstruować wygląd wnętrza obiektu oraz sposób, w jaki wykorzystywano go w przeszłości. Szczególne znaczenie mają przy tym elementy przedstawień figuralnych, które dostarczają informacji zarówno o sztuce, jak i praktykach religijnych mieszkańców tego obszaru.

Nowe odkrycia poszerzają wiedzę o regionie

Eksperci podkreślają, że znaleziska z Kurgontepa poszerzają wiedzę naukową dotyczącą historii oraz kultury terenów dzisiejszego Uzbekistanu. Zarówno odkryta głowa gipsowego posągu, jak i wcześniejsze malowidło oraz fragmenty glinianej rzeźby stanowią źródła pozwalające badać miejscową sztukę i religię.

Badania archeologiczne w Uzbekistanie mają otrzymać także dodatkowe wsparcie finansowe. Jak poinformował Elmurod Nadjimov, pierwszy zastępca dyrektora Agencji Dziedzictwa Kulturowego Republiki Uzbekistanu, od 2027 r. na wsparcie badań archeologicznych mają być przeznaczane coroczne granty o łącznej wartości 25 miliardów sumów (sum to narodowa waluta Uzbekistanu, która obowiązuje w nim od 1994 r.).

Środki te mają służyć rozwojowi badań archeologicznych, ze szczególnym uwzględnieniem projektów realizowanych przez młodych archeologów. Odkrycia dokonywane na stanowiskach takich jak Kurgontepa pokazują, jak kolejne zabytki mogą uzupełniać wiedzę o sztuce, kulturze i życiu religijnym dawnych mieszkańców tych terenów.

Zdaniem przedstawicieli uzbeckiej Agencji Dziedzictwa Kulturowego odkrycia dokonywane na stanowiskach takich jak Kurgontepa pokazują duży potencjał archeologiczny Uzbekistanu. Jednocześnie mają one wskazywać na znaczenie rozwijania kolejnego pokolenia badaczy, którzy w przyszłości będą prowadzić podobne projekty.

Marcin Jarzębski