Kiedy następne wybory samorządowe w Polsce?

Następne regularne wybory samorządowe w Polsce odbędą się w 2029 roku. Dokładny dzień głosowania nie został jeszcze wyznaczony, wiadomo jednak, że Polacy ponownie wybiorą radnych gmin, powiatów i sejmików województw, a także wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. Wyjaśniamy, dlaczego wybory odbędą się w 2029, a nie w 2028 roku, kto ustala ich termin oraz czym samorządowe głosowanie różni się od wyborów parlamentarnych.

Następne wybory samorządowe odbędą się w 2029 roku

Ostatnie wybory samorządowe odbyły się 7 kwietnia 2024 roku. Tam, gdzie żaden z kandydatów na wójta, burmistrza lub prezydenta miasta nie uzyskał wymaganej większości, druga tura została przeprowadzona 21 kwietnia 2024 roku. Rozpoczęta wówczas kadencja organów samorządu terytorialnego obejmuje lata 2024–2029, dlatego kolejne regularne głosowanie powinno odbyć się wiosną 2029 roku.

Pełny porządek najbliższych elekcji, obejmujący również wybory parlamentarne i prezydenckie, przedstawiamy w tekście „Kiedy następne wybory w Polsce?”.

Wybory samorządowe mają szczególne znaczenie, ponieważ ich rezultat wpływa na codzienne funkcjonowanie państwa bliżej obywatela niż większość rozstrzygnięć podejmowanych na szczeblu centralnym. To samorząd odpowiada między innymi za lokalne drogi, transport publiczny, szkoły, gospodarkę przestrzenną, inwestycje komunalne i znaczną część usług publicznych. Głosowanie w 2029 roku zdecyduje zatem nie tylko o politycznym układzie sił, lecz przede wszystkim o kierunku rozwoju polskich gmin, miast, powiatów i województw.

Dlaczego wybory samorządowe będą w 2029, a nie w 2028 roku?

Pytanie o wybory samorządowe w 2028 roku pojawia się często, ponieważ przez wiele lat kadencja władz lokalnych trwała cztery lata. Obecnie kadencja rady gminy wynosi jednak pięć lat, licząc od dnia wyboru. Ta sama pięcioletnia zasada dotyczy organów stanowiących pozostałych szczebli samorządu.

Skoro poprzednie głosowanie odbyło się 7 kwietnia 2024 roku, kolejna pełna kadencja kończy się w 2029 roku. Oznacza to, że w 2028 roku nie powinny odbyć się ogólnopolskie, regularne wybory samorządowe. Mogą natomiast być przeprowadzane wybory uzupełniające, przedterminowe lub ponowne w poszczególnych jednostkach samorządu, jeżeli wystąpią przewidziane prawem okoliczności.

Rok 2028 może pojawiać się w nieaktualnych zestawieniach, które opierają się na dawnym, czteroletnim cyklu wyborczym. W obowiązującym stanie prawnym właściwą odpowiedzią na pytanie „kiedy następne wybory samorządowe?” pozostaje rok 2029. Dopiero decyzja formalnie zarządzająca wybory pozwoli podać ich dokładną datę.

Kto wyznacza termin wyborów samorządowych?

Termin wyborów do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw wyznacza Prezes Rady Ministrów po zasięgnięciu opinii Państwowej Komisji Wyborczej. Wybory zarządza się nie wcześniej niż cztery miesiące i nie później niż trzy miesiące przed upływem kadencji. Sam dzień głosowania musi przypadać na dzień wolny od pracy, w przedziale od trzydziestu do siedmiu dni przed końcem kadencji.

Premier wydaje w tej sprawie rozporządzenie, którego częścią jest kalendarz wyborczy. Dokument wskazuje terminy wykonywania kolejnych czynności, takich jak tworzenie komitetów, zgłaszanie kandydatów, sporządzanie spisów wyborców czy prowadzenie kampanii. W przypadku wyborów z 2024 roku stosowne rozporządzenie zostało wydane 29 stycznia, a głosowanie zarządzono na 7 kwietnia.

Dokładnego dnia wyborów samorządowych w 2029 roku nie można więc obecnie podawać jako daty oficjalnej. Najpierw musi zostać wydany akt zarządzający głosowanie. Do tego momentu można wskazywać rok i spodziewany okres wyborów, ale nie konkretną niedzielę.

Kogo wybieramy w wyborach samorządowych?

Wybory samorządowe są w rzeczywistości kilkoma głosowaniami przeprowadzanymi jednego dnia. W zależności od miejsca zamieszkania wyborca otrzymuje karty umożliwiające wybór radnych gminy lub miasta, radnych powiatu, radnych sejmiku województwa oraz wójta, burmistrza albo prezydenta miasta. Mieszkańcy miast na prawach powiatu nie wybierają osobnej rady powiatu, ponieważ jej zadania wykonuje rada miasta.

Bezpośrednio wybierani są wójtowie, burmistrzowie i prezydenci miast. Wyborcy nie wybierają natomiast bezpośrednio starostów ani marszałków województw. Starostę wybiera rada powiatu, natomiast marszałka województwa wybiera sejmik.

To rozróżnienie ma znaczenie dla sposobu powstawania lokalnej władzy. Kandydat na prezydenta miasta może otrzymać bezpośredni mandat od mieszkańców, ale do sprawnego rządzenia często potrzebuje również większości w radzie. Wynik wyborów samorządowych może zatem prowadzić do współpracy pomiędzy różnymi środowiskami albo do trwającego przez całą kadencję politycznego sporu.

W samorządach duże znaczenie mają nie tylko partie ogólnopolskie, lecz także lokalne komitety wyborcze. Część z nich skupia się na problemach jednego miasta, powiatu lub gminy i nie uczestniczy w polityce krajowej. To jedna z najważniejszych różnic pomiędzy wyborami samorządowymi a parlamentarnymi.

Dlaczego sposób liczenia głosów zależy od wielkości gminy?

Ordynacja samorządowa nie jest jednolita dla wszystkich gmin. W gminach liczących do 20 tysięcy mieszkańców radni wybierani są w okręgach jednomandatowych. Mandat otrzymuje kandydat, który w danym okręgu zdobył najwięcej głosów.

W gminach mających więcej niż 20 tysięcy mieszkańców wybory do rady odbywają się według systemu proporcjonalnego. Mandaty dzielone są pomiędzy listy, które otrzymały co najmniej 5 proc. ważnie oddanych głosów w skali gminy. Podobny proporcjonalny charakter mają wybory do rad powiatów i sejmików województw.

Przy podziale mandatów stosowana jest metoda d’Hondta. Sprzyja ona listom osiągającym wyższe wyniki, dlatego rozdrobnienie poparcia pomiędzy wiele podobnych komitetów może zmniejszać ich łączną reprezentację w radzie lub sejmiku. Szczegółowo mechanizm ten wyjaśniamy w osobnym tekście: „Metoda d’Hondta. Jak działa i dlaczego decyduje o wyniku wyborów?”.

Wynik procentowy komitetu nie przekłada się więc automatycznie na identyczny procent mandatów. Znaczenie mają również rozkład poparcia pomiędzy okręgami, liczba mandatów w danym okręgu oraz wyniki konkurencyjnych list. Z tego powodu stosunkowo niewielkie różnice w liczbie głosów mogą prowadzić do znacznie większych różnic w liczbie uzyskanych miejsc.

Kiedy odbywa się druga tura wyborów samorządowych?

Druga tura może być potrzebna w wyborach wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Kandydat zostaje wybrany w pierwszym głosowaniu, jeżeli uzyska więcej niż połowę ważnie oddanych głosów. Jeśli nikt nie osiągnie takiego wyniku, po czternastu dniach odbywa się ponowne głosowanie z udziałem dwóch kandydatów, którzy wcześniej zdobyli największe poparcie.

Druga tura nie dotyczy wyborów radnych. Składy rad i sejmików ustalane są na podstawie pierwszego głosowania, zgodnie z regułami obowiązującymi w danej jednostce. W praktyce oznacza to, że polityczny układ w radzie może być znany dwa tygodnie wcześniej niż nazwisko ostatecznie wybranego prezydenta miasta lub burmistrza.

Dogrywka wyborcza często wykracza poza prosty podział partyjny. Kandydaci zabiegają wówczas o poparcie wyborców osób, które odpadły w pierwszej turze, oraz o porozumienia z lokalnymi komitetami. Zdolność do zbudowania szerszej koalicji społecznej może okazać się ważniejsza niż partyjne poparcie uzyskane na początku kampanii.

Czy wybory samorządowe mogą odbyć się wcześniej?

Regularne wybory wszystkich organów samorządu powinny odbyć się w 2029 roku, ale w konkretnych gminach głosowanie może zostać przeprowadzone wcześniej. Dzieje się tak między innymi w przypadku wygaśnięcia mandatu, odwołania organu samorządowego albo konieczności powtórzenia wyborów. Państwowa Komisja Wyborcza publikuje oddzielne kalendarium takich wyborów przedterminowych, uzupełniających i ponownych.

Takie głosowanie nie zmienia terminu ogólnopolskich wyborów samorządowych. Dotyczy wyłącznie wskazanej jednostki lub określonego mandatu. Informację o wyborach przedterminowych w jednej gminie należy zatem odróżniać od decyzji o zarządzeniu regularnych wyborów w całym kraju.

Możliwe są również referenda lokalne, w których mieszkańcy decydują o odwołaniu organu samorządu przed końcem kadencji. Są one jednak odrębną procedurą i nie stanowią kolejnej ogólnopolskiej rundy wyborów samorządowych. Ich skuteczność zależy między innymi od spełnienia wymogów dotyczących frekwencji.

Wybory samorządowe 2029 po wyborach parlamentarnych 2027

Zanim Polacy wybiorą władze lokalne, odbędą się wybory parlamentarne planowane na 2027 rok. Będą one dotyczyć składu Sejmu i Senatu oraz pośrednio tego, kto utworzy rząd. Szczegółowy przewodnik po wyborach parlamentarnych znajduje się w osobnym materiale: „Kiedy są wybory parlamentarne w Polsce 2027? Najważniejsze pytania o termin, stawkę i przyszłość państwa”.

Wybory samorządowe w 2029 roku będą pierwszym wielkim, ogólnopolskim testem politycznym po wyborach parlamentarnych 2027. Nie należy jednak traktować ich wyłącznie jako sondażu poparcia dla rządu i opozycji. Lokalne osobowości, wieloletnie spory, jakość usług publicznych oraz ocena konkretnych inwestycji mogą mieć większe znaczenie niż ogólnokrajowe podziały.

Wiele zależeć będzie również od tego, czy partie wystawią rozpoznawalnych kandydatów, czy zdecydują się poprzeć lokalne komitety. W mniejszych miejscowościach osobista znajomość kandydatów i ocena ich dotychczasowej działalności często odgrywają kluczową rolę. W największych miastach kampanie częściej przypominają polityczne starcie o znaczeniu ogólnopolskim.

Dwukadencyjność może zmienić mapę samorządową

Obowiązujące przepisy ograniczają możliwość sprawowania urzędu wójta, burmistrza lub prezydenta miasta przez tę samą osobę w tej samej gminie. Kandydat, który został tam dwukrotnie wybrany na ten urząd, nie może ponownie kandydować. Jeśli regulacja pozostanie niezmieniona, w 2029 roku obejmie część samorządowców wybranych zarówno w 2018, jak i w 2024 roku.

Kwestia dwukadencyjności pozostaje jednak przedmiotem debaty parlamentarnej. W Sejmie znajduje się projekt przewidujący usunięcie tego ograniczenia, ale na obecnym etapie nie jest on obowiązującym prawem. Dlatego ostateczne zasady kandydowania w 2029 roku mogą jeszcze ulec zmianie.

Dla wielu miast i gmin będzie to jedna z najważniejszych kwestii poprzedzających wybory. Ewentualna nieobecność wieloletniego włodarza może otworzyć rywalizację pomiędzy nowymi kandydatami i zmienić lokalny układ polityczny. Utrzymanie lub zniesienie ograniczenia będzie miało znaczenie nie tylko dla samych kandydatów, lecz także dla strategii partii i komitetów lokalnych.

Dlaczego wybory samorządowe są tak ważne?

Samorząd podejmuje decyzje dotyczące spraw, z którymi mieszkańcy spotykają się każdego dnia. Rozstrzyga o remontach ulic, komunikacji miejskiej, sieci szkół i przedszkoli, planach zagospodarowania przestrzennego, gospodarce odpadami, lokalnych instytucjach kultury oraz kierunkach wydawania znacznej części środków publicznych. Efekty tych decyzji są często widoczne szybciej niż rezultaty reform przygotowywanych na poziomie centralnym.

Wybory samorządowe są zarazem sprawdzianem jakości lokalnej demokracji. Pozwalają ocenić nie tylko programy, lecz także konkretne osiągnięcia osób, które zarządzały gminą lub miastem przez poprzednie pięć lat. Dają również możliwość wprowadzenia do rad przedstawicieli lokalnych środowisk, którzy nie muszą być związani z największymi partiami.

Znaczenie głosowania wykracza poza sam wybór władz. Kampania samorządowa porządkuje debatę o rozwoju miejscowości i regionu, ujawnia konflikty wokół inwestycji oraz zmusza kandydatów do przedstawienia priorytetów budżetowych. To właśnie wtedy mieszkańcy mogą najskuteczniej domagać się odpowiedzi na pytanie, jak ich najbliższe otoczenie ma wyglądać w następnej dekadzie.

Najczęstsze pytania o wybory samorządowe

Kiedy następne wybory samorządowe w Polsce?

Następne regularne wybory samorządowe odbędą się w 2029 roku. Będzie to konsekwencja pięcioletniej kadencji rozpoczętej po głosowaniu z 7 kwietnia 2024 roku.

Czy znana jest dokładna data wyborów samorządowych w 2029 roku?

Nie, dokładny dzień głosowania nie został jeszcze wyznaczony. Termin określi Prezes Rady Ministrów po zasięgnięciu opinii Państwowej Komisji Wyborczej.

Czy wybory samorządowe odbędą się w 2028 roku?

Nie powinny się wówczas odbyć regularne wybory samorządowe w całym kraju. Rok 2028 pojawia się najczęściej w zestawieniach opartych na nieaktualnym, czteroletnim cyklu kadencji.

Kogo wybieramy w wyborach samorządowych?

Wyborcy wskazują radnych gmin lub miast, radnych powiatów, radnych sejmików województw oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. Starostowie i marszałkowie województw nie są wybierani bezpośrednio przez mieszkańców.

Kto zarządza wybory samorządowe?

Wybory samorządowe zarządza Prezes Rady Ministrów w drodze rozporządzenia. Dokument zawiera również kalendarz najważniejszych czynności wyborczych.

Czy w wyborach samorządowych zawsze odbywa się druga tura?

Nie, druga tura dotyczy wyłącznie wyboru wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, jeśli żaden kandydat nie uzyskał w pierwszym głosowaniu więcej niż połowy ważnych głosów. Wybory radnych rozstrzygane są podczas jednego głosowania.

Czy przed 2029 rokiem mogą odbyć się wybory lokalne?

Tak, w poszczególnych jednostkach mogą zostać zarządzone wybory uzupełniające, ponowne albo przedterminowe. Nie są one jednak regularnymi wyborami samorządowymi przeprowadzanymi jednocześnie w całej Polsce.

Następne regularne wybory samorządowe w Polsce odbędą się zatem w 2029 roku, a ich dokładną datę poznamy po wydaniu rozporządzenia przez Prezesa Rady Ministrów. Wcześniej, w 2027 roku, Polacy wybiorą posłów i senatorów, natomiast wybory lokalne otworzą kolejny etap politycznego kalendarza. Będą one oceną nie tylko partii, lecz przede wszystkim lokalnych polityków, zrealizowanych zapowiadanych wcześniej inwestycji i całego spektrum decyzji, które przez pięć lat kształtowały codzienne życie mieszkańców.

Karolina Gądek