Kim jest Min Aung HLAING, prezydent Mjanmy

Min Aung Hlaing jest prezydentem Mjanmy, lecz jego droga do najwyższego urzędu w państwie nie prowadziła przez demokratyczną kampanię i bezpośredni wybór obywateli. Najpierw przez kilkadziesiąt lat budował pozycję w armii, następnie w 2021 r. obalił wyłonione w wyborach władze, a po pięciu latach rządów wojskowych został wybrany na prezydenta przez parlament zdominowany przez środowiska związane z armią. W kwietniu 2026 r. zamienił generalski mundur na cywilny garnitur, nie rezygnując jednak z systemu władzy opartego na Tatmadaw, jak określane są siły zbrojne Mjanmy.

.Jego biografia pozwala zrozumieć nie tylko dramatyczne losy kraju nazywanego dawniej Birmą, lecz także sposób myślenia birmańskiego korpusu oficerskiego. W tym świecie armia nie jest jednym z instrumentów państwa, ale uważa się za jego najważniejszego strażnika, stojącego ponad partiami politycznymi, wyborami i władzami cywilnymi. Min Aung Hlaing uczynił z tego przekonania podstawę swoich rządów.

Od studenta prawa do dowódcy armii

Min Aung Hlaing urodził się 3 lipca 1956 r. Pochodził z rodziny związanej z południową częścią kraju i był czwartym z pięciorga rodzeństwa. Rozpoczął studia prawnicze na uniwersytecie w Rangunie, dzisiejszym Jangonie, ale ostatecznie wybrał karierę wojskową. W 1977 r. ukończył Akademię Służb Obronnych, najważniejszą szkołę kształcącą elity birmańskiego korpusu oficerskiego.

Jego awans nie był gwałtowny. Min Aung Hlaing przez kolejne dekady zdobywał doświadczenie w regionach przygranicznych, w których armia prowadziła działania przeciwko zbrojnym organizacjom mniejszości etnicznych. Służba w takich miejscach była dla przyszłego prezydenta szkołą dowodzenia, ale również sposobem wejścia do zamkniętego kręgu wojskowych decydujących o polityce państwa. W 2011 r., w momencie rozpoczynania przez Mjanmę ostrożnej liberalizacji, został mianowany naczelnym dowódcą sił zbrojnych.

Był to urząd o znaczeniu znacznie większym, niż wynikałoby z jego nazwy. Konstytucja przygotowana pod nadzorem armii gwarantowała wojskowym jedną czwartą miejsc w parlamencie i wpływ na najważniejsze resorty związane z bezpieczeństwem. Nawet kiedy władzę cywilną przejęła Narodowa Liga na rzecz Demokracji Aung San Suu Kyi, Min Aung Hlaing pozostawał szefem instytucji, która dysponowała własnymi przedsiębiorstwami, rozbudowanym aparatem bezpieczeństwa i znaczną autonomią finansową.

Opisujący go współpracownicy, dyplomaci i analitycy przedstawiają człowieka powściągliwego, zdyscyplinowanego i podejrzliwego, który potrafi łączyć represje z polityką patronatu. Według profilu Min Aung Hlainga opracowanego przez Agencję Reutera utrzymywał lojalność elity wojskowej, powierzając zaufanym generałom wpływowe stanowiska i dostęp do przedsiębiorstw związanych z armią, a jednocześnie usuwając osoby, które mogłyby stać się dla niego konkurencją.

Min Aung Hlaing i tragedia Rohingjów

Jednym z najważniejszych rozdziałów jego biografii pozostają operacje przeprowadzone przez armię w stanie Rakhine w 2017 r. Min Aung Hlaing był wówczas naczelnym dowódcą sił zbrojnych. Działania Tatmadaw, przedstawiane przez władze jako odpowiedź na ataki rohindżyjskich bojowników, doprowadziły do masowych zabójstw, palenia miejscowości i ucieczki ponad 700 tys. Rohingjów do sąsiedniego Bangladeszu.

Niezależna misja śledcza ONZ uznała, że Min Aung Hlaing i inni najwyżsi dowódcy powinni zostać objęci dochodzeniem w związku z podejrzeniami o ludobójstwo, zbrodnie przeciwko ludzkości i zbrodnie wojenne. W swoim raporcie dotyczącym powiązań armii z gospodarką eksperci ONZ wskazali również, że wojskowe konglomeraty gospodarcze zapewniały siłom zbrojnym niezależne źródła finansowania i ograniczały możliwość sprawowania nad nimi cywilnej kontroli.

W listopadzie 2024 r. prokurator Międzynarodowego Trybunału Karnego wystąpił o wydanie nakazu aresztowania Min Aung Hlainga. Wniosek dotyczy jego domniemanej odpowiedzialności za zbrodnie przeciwko ludzkości polegające na deportacji i prześladowaniu Rohingjów w latach 2017–2018. Należy podkreślić, że prokurator MTK złożył wniosek o nakaz, natomiast do sierpnia 2026 r. sędziowie Trybunału nie ogłosili decyzji o jego wydaniu.

Min Aung Hlaing odrzuca oskarżenia kierowane pod adresem armii, a władze Mjanmy konsekwentnie przedstawiają operacje w stanie Rakhine jako działania wymierzone w terroryzm. Nie zmieniło to jego międzynarodowej pozycji. Jeszcze przed zamachem stanu został objęty sankcjami amerykańskimi, a później restrykcje wobec niego i ludzi tworzących wojskowy system władzy wprowadziły również Unia Europejska, Wielka Brytania i Kanada.

Dlaczego Min Aung Hlaing dokonał zamachu stanu?

Wybory parlamentarne z 8 listopada 2020 r. przyniosły zdecydowane zwycięstwo Narodowej Lidze na rzecz Demokracji. Partia Aung San Suu Kyi zdobyła 396 miejsc w obu izbach parlamentu, znacznie przekraczając próg wymagany do uzyskania większości. Popierana przez armię Partia Solidarności i Rozwoju Unii poniosła kolejną dotkliwą porażkę.

Wojskowi zaczęli kwestionować prawidłowość głosowania, wskazując na nieprawidłowości w spisach wyborców. Komisja wyborcza przyznała, że występowały błędy administracyjne, ale odrzuciła twierdzenie, że mogły one podważyć wiarygodność wyniku. Szczegółowe rezultaty wyborów oraz okoliczności poprzedzające przewrót przedstawiła w swoim raporcie Biblioteka Izby Gmin brytyjskiego parlamentu.

Rankiem 1 lutego 2021 r., w dniu, w którym miał zebrać się nowy parlament, wojsko zatrzymało Aung San Suu Kyi, prezydenta Win Myinta oraz wielu parlamentarzystów i członków rządu. Wprowadzono stan wyjątkowy, a władzę ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą przekazano naczelnemu dowódcy sił zbrojnych. Min Aung Hlaing stanął następnie na czele Państwowej Rady Administracyjnej, stając się faktycznym przywódcą kraju.

Armia uzasadniała przewrót koniecznością ochrony konstytucji i przywrócenia porządku. Dla przeciwników Min Aung Hlainga był on jednak próbą zatrzymania demokratycznej przemiany, która mogła stopniowo ograniczać przywileje Tatmadaw. W grę wchodziła również osobista przyszłość generała, zbliżającego się do wieku, w którym powinien opuścić stanowisko naczelnego dowódcy.

Protesty przeciwko zamachowi stanu zostały brutalnie stłumione, lecz opór nie zanikł. Z czasem część ruchu demokratycznego przeszła do walki zbrojnej, łącząc się lub współpracując z organizacjami etnicznymi od dziesięcioleci walczącymi z rządem centralnym. W ten sposób przewrót, który miał przywrócić kontrolę armii, przekształcił się w wojnę domową podważającą władzę generałów na znacznych obszarach kraju.

Według danych przytaczanych w kwietniu 2026 r., od czasu przewrotu przymusowo przesiedlonych zostało co najmniej 3,6 mln ludzi. Organizacja Assistance Association for Political Prisoners potwierdziła wówczas blisko 8 tys. zabitych w następstwie represji oraz prawie 31 tys. aresztowań, przy czym ponad 22 tys. osób nadal pozostawało w więzieniach. Szersze szacunki obejmujące wszystkie ofiary działań wojennych mówiły w sierpniu 2026 r. o około 100 tys. zabitych.

Jak Min Aung Hlaing został prezydentem Mjanmy?

Wybory parlamentarne przeprowadzone etapami w grudniu 2025 r. i styczniu 2026 r. miały w oficjalnej narracji zakończyć okres rządów wyjątkowych. Głosowanie odbywało się jednak podczas wojny, bez udziału rozwiązanej Narodowej Ligi na rzecz Demokracji i przy nieobecności najważniejszych sił opozycyjnych. W wielu częściach kraju wyborów nie przeprowadzono, a zachodnie rządy, eksperci ONZ i organizacje praw człowieka uznały, że proces nie spełniał standardów wolnego i uczciwego głosowania.

Zwyciężyła związana z armią Partia Solidarności i Rozwoju Unii. Sam Min Aung Hlaing nie startował jako kandydat w wyborach powszechnych, ponieważ prezydenta Mjanmy wybiera kolegium złożone z parlamentarzystów. 3 kwietnia 2026 r. otrzymał 429 z 584 oddanych głosów, pokonując między innymi byłego generała Nyo Sawa, który zdobył 126 głosów.

Aby ubiegać się o prezydenturę, Min Aung Hlaing formalnie odszedł z armii. Na swojego następcę wybrał jednak generała Ye Win Oo, byłego szefa wywiadu wojskowego i jednego z najbardziej zaufanych współpracowników. Zmiana ta pozwoliła zachować ciągłość systemu, nawet jeśli formalne zwierzchnictwo nad armią znalazło się w innych rękach.

10 kwietnia 2026 r. Min Aung Hlaing złożył przysięgę i objął urząd prezydenta. Jego prezydentura nie oznacza zatem zasadniczego zerwania z wcześniejszymi rządami junty, lecz próbę nadania im cywilnej, konstytucyjnej formy. Generał, który przejął władzę siłą, uzyskał tytuł prezydenta dzięki instytucjom ukształtowanym przez wojsko i parlamentowi zdominowanemu przez jego polityczne zaplecze.

Dlaczego Rosja jest tak ważna dla prezydenta Mjanmy?

Po zamachu stanu Min Aung Hlaing znalazł się w daleko idącej izolacji dyplomatycznej. Państwa zachodnie wprowadziły sankcje, a ASEAN ograniczył udział politycznych przedstawicieli Mjanmy w spotkaniach na najwyższym szczeblu. Najważniejszymi partnerami wojskowych władz pozostały Rosja i Chiny, które dostarczały armii uzbrojenie, zapewniały wsparcie polityczne i otwierały przed generałami kanały współpracy gospodarczej.

Rosja zajmuje w tej strategii miejsce szczególne. Oba państwa rozwijają współpracę wojskową, energetyczną, kosmiczną i nuklearną. W marcu 2025 r. zawarto porozumienie dotyczące budowy w Mjanmie niewielkiej elektrowni jądrowej, a w lutym 2026 r. podpisano pięcioletnią umowę o współpracy militarnej, której szczegółowe postanowienia nie zostały ujawnione.

Jak podał „Le Figaro”, 17 sierpnia 2026 r. Min Aung Hlaing wyruszył do Rosji z pierwszą wizytą w Moskwie od czasu objęcia urzędu prezydenta. Rozmowy z Władimirem Putinem zaplanowano na 18 sierpnia, co potwierdził również Kreml w oficjalnym komunikacie. Strona birmańska zapowiadała dalsze pogłębienie współpracy strategicznej, zwłaszcza w obszarach bezpieczeństwa i gospodarki.

Podróż do Rosji jest częścią szerszej ofensywy dyplomatycznej. Od objęcia prezydentury Min Aung Hlaing odwiedził również Indie, Chiny i Tajlandię, próbując przywrócić Mjanmie miejsce w stosunkach międzynarodowych. W czerwcu 2026 r. został przyjęty w Pekinie przez Xi Jinpinga, a chińskie władze potwierdziły poparcie dla kierownictwa Mjanmy, jednocześnie apelując o dialog i stabilizację sytuacji w regionach przygranicznych.

Kontakty te nie oznaczają zakończenia izolacji, ale pokazują, że Min Aung Hlaing chce przejść od roli przywódcy junty do pozycji uznawanego partnera państwowego. Rosja, Chiny oraz część sąsiadów Mjanmy traktują go jako faktycznego dysponenta władzy, z którym należy rozmawiać niezależnie od oceny sposobu, w jaki tę władzę zdobył.

Jakim przywódcą jest Min Aung Hlaing?

Min Aung Hlaing nie jest charyzmatycznym trybunem ani politykiem, który zbudował swoją pozycję na poparciu społecznym. Jego siła wyrasta z instytucji armii, lojalności korpusu oficerskiego, kontroli nad aparatem bezpieczeństwa i dostępu do zasobów gospodarczych. Kieruje państwem poprzez hierarchię, patronat i represje, przedstawiając Tatmadaw jako jedyną strukturę zdolną ochronić jedność wieloetnicznej Mjanmy.

Wojskowy system gospodarczy pozostaje istotnym elementem tej władzy. Amerykański Departament Skarbu wskazywał, że dwa wielkie konglomeraty kontrolowane przez armię, Myanma Economic Holdings Limited oraz Myanmar Economic Corporation, zajmują uprzywilejowane miejsce w takich sektorach jak surowce, handel, bankowość, telekomunikacja, budownictwo czy produkcja dóbr konsumpcyjnych. Amerykańskie sankcje objęły oba przedsiębiorstwa, a także dorosłe dzieci Min Aung Hlainga i sześć należących do nich firm, które według władz Stanów Zjednoczonych korzystały z pozycji ich ojca.

Jednocześnie pięć lat po zamachu stanu prezydent nie zdołał podporządkować sobie całego kraju ani zakończyć wojny. Armia dysponuje lotnictwem, ciężkim uzbrojeniem i strukturami państwa, ale mierzy się z rozproszonym, zakorzenionym lokalnie ruchem oporu. Śledczy ONZ poinformowali w sierpniu 2026 r. o nasileniu ataków powietrznych na obiekty cywilne przed wyborami oraz o zbrodniach popełnianych przez różne strony konfliktu. Najnowsze ustalenia niezależnego mechanizmu śledczego ONZ wskazują, że zmiana tytułu przywódcy nie doprowadziła do zmniejszenia skali przemocy.

Min Aung Hlaing jest zatem prezydentem państwa, ale pozostaje przede wszystkim twórcą i strażnikiem wojskowego porządku ustanowionego po 2021 r. Jego politycznym celem nie wydaje się odbudowa modelu demokracji istniejącego przed przewrotem, lecz przekształcenie bezpośrednich rządów armii w system, który zachowując najważniejsze interesy Tatmadaw, będzie stopniowo odzyskiwał międzynarodowe uznanie. To, czy strategia ta się powiedzie, zależy nie tylko od Moskwy i Pekinu, ale przede wszystkim od wyniku wojny toczącej się wewnątrz Mjanmy.

Sebastian Nizio