Xi JINPING. Kim jest przywódca Chin? Życiorys, władza, polityka
Kim jest Xi Jinping, przywódca kierujący jednocześnie Komunistyczną Partią Chin, państwem i siłami zbrojnymi? Od objęcia kierownictwa partii w 2012 roku przebudował chiński system wokół silnej władzy centrum, dyscypliny aparatu i technologicznej samodzielności. W 2026 roku jego politykę wyznaczają rozwój sztucznej inteligencji, napięcia wokół Tajwanu, rozmowy z Donaldem Trumpem oraz kolejne działania wobec najwyższych kadr partyjnych i wojskowych.
Jego polityka nie sprowadza się jednak do koncentracji osobistej władzy. Xi Jinping przedstawia spójny projekt modernizacji, w którym długoterminowe planowanie, autonomia technologiczna, rozwój zaawansowanego przemysłu, dyscyplina aparatu oraz rosnąca aktywność Chin w świecie mają prowadzić do „wielkiego odrodzenia narodu chińskiego”. Zrozumienie Xi Jinpinga jest dlatego konieczne nie tylko do oceny współczesnych Chin, ale również do odczytania zmian zachodzących w światowej gospodarce, bezpieczeństwie i rywalizacji mocarstw.
Jest jednym z najważniejszych przywódców współczesnego świata, a jego decyzje wpływają na globalną gospodarkę, handel oraz układ sił między największymi mocarstwami.
AKTUALIZACJA: 26 października 2026 r.
Xi Jinping życiorys
Xi Jinping urodził się 15 czerwca 1953 roku w Pekinie jako syn Xi Zhongxuna, weterana chińskiej rewolucji i wysokiego rangą działacza partyjnego, który został następnie odsunięty i poddany represjom. Podczas rewolucji kulturalnej nastoletni Xi został wysłany na wieś do Liangjiahe w prowincji Shaanxi, gdzie przez kilka lat pracował w gospodarstwie rolnym. To doświadczenie stało się później jednym z centralnych elementów oficjalnej biografii przywódcy, przedstawianego jako polityk, który poznał życie zwykłych Chińczyków, zarazem jednak droga jego rodziny pokazuje, jak głęboko jego los od początku był związany z historią Komunistycznej Partii Chin.
Xi Jinping wstąpił do partii w 1974 roku, po wcześniejszych nieudanych próbach przyjęcia, a następnie ukończył inżynierię chemiczną na Uniwersytecie Tsinghua. Swoją pozycję budował przez dziesięciolecia na kolejnych szczeblach administracji, pracując między innymi w prowincjach Hebei, Fujian i Zhejiang oraz krótko kierując Szanghajem. Kariera ta dała mu doświadczenie zarówno w zarządzaniu regionami przemysłowymi i eksportowymi, jak i w poruszaniu się wewnątrz aparatu partyjnego, w którym awans zależy od wyników, sieci politycznych i oceny lojalności.
5 czerwca 2026 roku Xi Jinping skończył 73 lata. Jego żoną jest Peng Liyuan, znana chińska śpiewaczka, z którą zawarł małżeństwo w 1987 roku i ma córkę Xi Mingze. Peng Liyuan uczestniczy w części zagranicznych wizyt męża, a jej obecność stanowi element publicznego wizerunku chińskiego przywództwa; towarzyszyła mu również podczas wizyty państwowej w Stanach Zjednoczonych we wrześniu 2026 roku.
Wykształcenie Xi Jinpinga obejmuje zarówno studia związane z inżynierią chemiczną, jak i późniejszą edukację w dziedzinie teorii marksistowskiej oraz wychowania ideologicznego i politycznego na Uniwersytecie Tsinghua. Oficjalny życiorys podaje, że uzyskał stopień doktora prawa. Jego droga do najwyższych stanowisk prowadziła jednak przede wszystkim przez wieloletnią pracę w administracji i strukturach partyjnych, od lokalnych komitetów po kierowanie ważnymi regionami gospodarczymi.
Jak Xi Jinping doszedł do władzy
W 2007 roku Xi Jinping wszedł do Stałego Komitetu Biura Politycznego, a rok później został wiceprzewodniczącym ChRL, co uczyniło go najbardziej prawdopodobnym następcą Hu Jintao. 15 listopada 2012 roku objął funkcję sekretarza generalnego Komunistycznej Partii Chin oraz przewodniczącego partyjnej Centralnej Komisji Wojskowej, natomiast w marcu 2013 roku został przewodniczącym Chińskiej Republiki Ludowej. W chińskim systemie najważniejsza jest pierwsza z tych funkcji, ponieważ to partia wyznacza strategiczny kierunek państwa, a przewodniczenie komisji wojskowej zapewnia kontrolę nad armią.
W październiku 2022 roku Xi uzyskał trzecią kadencję na stanowisku sekretarza generalnego partii, a w marcu 2023 roku został wybrany na trzecią kadencję przewodniczącego ChRL. Było to możliwe po usunięciu w 2018 roku konstytucyjnego limitu dwóch kadencji głowy państwa, choć funkcje partyjna i wojskowa już wcześniej nie podlegały analogicznemu ograniczeniu. Xi nie wskazał wyraźnego następcy, dlatego pytanie o przyszłą sukcesję stało się jednym z najważniejszych źródeł niepewności dotyczących chińskiego systemu politycznego.
Doktryna Xi Jinpinga
Myśl Xi Jinpinga została wpisana do statutu Komunistycznej Partii Chin, a następnie do konstytucji państwa, co nadało jej rangę oficjalnej wykładni kierunku rozwoju kraju. Jej punktem wyjścia jest przekonanie, że partia powinna sprawować przywództwo nad wszystkimi najważniejszymi obszarami życia publicznego, ponieważ tylko scentralizowany system ma być zdolny do realizowania celów wykraczających poza krótką koniunkturę gospodarczą i polityczną. Stabilność, dyscyplina oraz zdolność wykonania planu otrzymują w tej wizji pierwszeństwo przed pluralizmem politycznym i niezależną kontrolą władzy.
Piąty tom „Zarządzania Chinami”, obejmujący 91 wystąpień i tekstów Xi Jinpinga z okresu od maja 2022 do grudnia 2024 roku, pokazuje, że obecna doktryna łączy planowanie w długim horyzoncie z autonomią technologiczną, rozwojem zaawansowanego przemysłu oraz wzmacnianiem kontroli partii nad państwem. Szczególne miejsce zajmują w niej sztuczna inteligencja, półprzewodniki, robotyka, biotechnologia i czysta energia, określane wspólnie jako podstawa „nowych sił wytwórczych wysokiej jakości”. Xi Jinping nie odrzuca rynku, lecz podporządkowuje go celom strategicznym, w których bezpieczeństwo łańcuchów dostaw, własne technologie i zdolność produkcyjna stają się elementami suwerenności.
Doktryna ma również wymiar międzynarodowy, ponieważ Pekin przedstawia państwom globalnego Południa model modernizacji niewymagający przyjęcia zachodniego systemu politycznego. Chiny oferują infrastrukturę, kredyt, technologię i dostęp do własnego rynku, a jednocześnie promują język suwerenności oraz wielobiegunowego ładu światowego. Szerzej założenia tej strategii, jej rzeczywiste osiągnięcia oraz wewnętrzne sprzeczności przedstawiamy w analizie „Zarządzanie Chinami Xi Jinpinga to książka, którą Zachód powinien przeczytać”.
Rządy Xi Jinpinga przyniosły również zaostrzenie represji wobec Ujgurów i innych muzułmańskich mniejszości w Sinciangu, obejmujących masowe arbitralne zatrzymania, daleko idącą inwigilację oraz ograniczenia swobody religijnej i kulturowej. Biuro Wysokiego Komisarza ONZ do spraw Praw Człowieka oceniło w 2022 roku, że skala arbitralnych i dyskryminacyjnych zatrzymań oraz innych naruszeń może stanowić zbrodnie międzynarodowe, w szczególności zbrodnie przeciwko ludzkości. Stany Zjednoczone oraz część parlamentów państw demokratycznych określają politykę Pekinu jako ludobójstwo.
Jak Xi Jinping sprawuje władzę?
System polityczny Chińskiej Republiki Ludowej znacząco różni się od modeli znanych z państw demokratycznych. Formalny urząd przewodniczącego Chińskiej Republiki Ludowej jest tylko jednym z trzech najważniejszych stanowisk sprawowanych przez Xi Jinpinga. Kluczowe znaczenie ma przede wszystkim funkcja sekretarza generalnego Komunistycznej Partii Chin, która wyznacza kierunek polityki państwa i zapewnia kontrolę nad aparatem partyjnym.
Drugim filarem jego pozycji pozostaje przewodniczenie Centralnej Komisji Wojskowej. Oznacza to, że Xi Jinping sprawuje jednocześnie najwyższy nadzór nad Chińską Armią Ludowo-Wyzwoleńczą, co w chińskim systemie politycznym stanowi jeden z najważniejszych elementów realnej władzy.
W ostatnich latach obserwatorzy zwracają uwagę na postępującą koncentrację kompetencji w rękach Xi Jinpinga. Zniesienie limitu dwóch kadencji przewodniczącego ChRL oraz utrzymanie przez niego wszystkich najważniejszych stanowisk państwowych i partyjnych sprawiły, że jest pierwszym od czasów Mao Zedonga przywódcą posiadającym tak silną pozycję polityczną. Zwolennicy tej koncentracji wskazują na większą stabilność państwa i możliwość prowadzenia długofalowej strategii rozwoju, natomiast krytycy podnoszą argument ograniczenia mechanizmów wewnętrznej równowagi w systemie politycznym.
Jednym z głównych narzędzi konsolidacji władzy pozostaje rozpoczęta po 2012 roku kampania antykorupcyjna, która objęła miliony postępowań i kontroli na różnych szczeblach administracji oraz doprowadziła do usunięcia wielu wysokich rangą działaczy, urzędników i dowódców. Kampania odpowiada na rzeczywisty problem korupcji, lecz zarazem wzmacnia dyscyplinę polityczną i możliwość eliminowania ośrodków, które centrum uznaje za nielojalne. W systemie Xi walka z korupcją, kontrola kadr i obowiązek lojalności wobec partii są dlatego elementami jednego mechanizmu rządzenia.
Znaczenie tego mechanizmu potwierdziły wydarzenia z 21 września 2026 roku, kiedy chińskie władze ogłosiły usunięcie z partii i armii Zhang Youxia, byłego wiceprzewodniczącego Centralnej Komisji Wojskowej i wieloletniego bliskiego współpracownika Xi, oraz Liu Zhenli, byłego szefa Departamentu Sztabu Połączonego. W oficjalnych komunikatach zarzucono im między innymi korupcję, tworzenie frakcji i polityczną nielojalność, a sprawy skierowano do prokuratury wojskowej; są to na tym etapie zarzuty władz, nie prawomocne rozstrzygnięcia sądowe. Po serii wcześniejszych czystek w najwyższym dowództwie wydarzenie to pokazuje zarówno skalę kontroli Xi nad armią, jak i głębokość problemów, które przywódca próbuje usunąć za pomocą kolejnych postępowań.
26 października 2026 roku w Pekinie rozpoczęło się piąte plenum Komitetu Centralnego KPCh XX kadencji, którego zakończenie zaplanowano na 29 października. Xi Jinping przedstawił sprawozdanie z działalności Biura Politycznego oraz projekt decyzji dotyczącej dalszego wzmacniania dyscypliny, nadzoru i zarządzania partią. Obrady mają dotyczyć utrwalania rygorystycznego zarządzania partią i odpowiedzi na problemy ujawniane przez jej wewnętrzny nadzór.
Znaczenie tych obrad wykracza poza zwalczanie korupcji rozumianej jako przyjmowanie łapówek. Jak opisuje Associated Press, kierownictwo coraz mocniej rozlicza urzędników również z bezczynności, pozornego wykonywania poleceń oraz działań utrudniających realizację polityki centrum. W tym ujęciu lojalność ma być widoczna w decyzjach administracyjnych i rezultatach pracy, a nie tylko w deklaracjach ideologicznych.
Ważnym tłem posiedzenia pozostają postępowania wobec najwyższych dowódców. We wrześniowym komunikacie o Zhang Youxia i Liu Zhenli chińskie władze zaznaczyły, że decyzja o usunięciu ich z partii wymaga potwierdzenia przez Komitet Centralny na posiedzeniu plenarnym. Rozróżnienie między decyzją kierownictwa, jej partyjnym zatwierdzeniem i ewentualnym rozstrzygnięciem sądowym ma znaczenie, ponieważ są to odrębne etapy postępowania.
Osobista pozycja Xi Jinpinga opiera się na instytucjach, przez które kierownictwo partii przekazuje decyzje administracji, parlamentowi i aparatowi kontroli. Podział funkcji w siedmioosobowym Stałym Komitecie pomaga zrozumieć ten mechanizm, ale nie ujawnia przebiegu zamkniętych narad ani rzeczywistego udziału każdego polityka w poszczególnych rozstrzygnięciach. Obecną hierarchię i zadania najważniejszych współpracowników Xi przedstawiamy w osobnym tekście o tym, kto rządzi Chinami.
Jak Xi Jinping zmienił Chiny?
Okres rządów Xi Jinpinga oznacza jedną z największych przemian politycznych i gospodarczych w historii współczesnych Chin. Państwo kontynuowało rozwój technologiczny i gospodarczy, jednocześnie wzmacniając rolę aparatu państwowego oraz Komunistycznej Partii Chin w niemal wszystkich obszarach życia publicznego.
Za jego kadencji rozwinięto ambitne programy modernizacji przemysłu, inwestycji infrastrukturalnych oraz innowacji technologicznych. Szczególną rolę odegrały projekty związane z rozwojem sztucznej inteligencji, nowych technologii oraz inicjatywą Pasa i Szlaku, która stała się jednym z najważniejszych instrumentów chińskiej polityki gospodarczej i zagranicznej.
Jednocześnie okres ten przyniósł większą centralizację decyzji politycznych oraz rozbudowę mechanizmów nadzoru państwa nad społeczeństwem i gospodarką. Zwolennicy Xi Jinpinga wskazują, że umożliwiło to prowadzenie spójnej strategii rozwoju i zwiększenie międzynarodowej pozycji Chin. Krytycy podkreślają natomiast ograniczanie swobód obywatelskich, wzrost znaczenia aparatu bezpieczeństwa oraz silniejszą kontrolę państwa nad życiem publicznym.
Xi Jinping wobec gospodarki i starzenia się społeczeństwa
Wyniki gospodarcze z jesieni 2026 roku pokazują skalę wyzwania stojącego przed Xi Jinpingiem. Według danych chińskiego Narodowego Biura Statystycznego, ogłoszonych 19 października, PKB wzrósł w trzecim kwartale o 4,5 proc. rok do roku, a w pierwszych dziewięciu miesiącach o 4,6 proc. We wrześniu produkcja przemysłowa zwiększyła się o 5,5 proc., podczas gdy sprzedaż detaliczna wzrosła o 1,1 proc., co pokazuje różnicę dynamiki przemysłu i wydatków konsumentów.
Za tymi liczbami kryje się pytanie o dalszy model rozwoju państwa. W opisywanej przez Wszystko co Najważniejsze analizie eksportu Chin i zastosowań AI wskazano, że silna sprzedaż zagraniczna podtrzymuje gospodarkę mimo słabości konsumpcji i utrzymujących się problemów rynku nieruchomości. Dla Xi oznacza to konieczność równoczesnego utrzymania konkurencyjności fabryk, ograniczania napięć handlowych i odbudowy poczucia bezpieczeństwa ekonomicznego gospodarstw domowych.
Istotny kontekst stanowi piętnasty plan pięcioletni na lata 2026–2030, zatwierdzony przez chiński parlament w marcu 2026 roku. Kamil Wang w analizie opublikowanej na łamach Wszystko co Najważniejsze interpretuje go jako program budowania odporności na sankcje, ograniczenia technologiczne i zakłócenia dostaw, w którym automatyzacja ma również odpowiadać na ubytek pracowników. Jego omówienie wielkiej strategii Chin pozwala dostrzec, dlaczego Pekin łączy politykę przemysłową z bezpieczeństwem państwa.
Starzenie się społeczeństwa ogranicza możliwości powrotu do modelu opartego na stale rosnących zasobach taniej pracy. W 2025 roku ludność Chin zmniejszyła się czwarty rok z rzędu, co opisaliśmy w materiale o kryzysie demograficznym. W tej perspektywie rozwój robotyki i wzrost wydajności mają dla rządów Xi znaczenie także społeczne, ponieważ kurcząca się liczba pracowników musi utrzymać coraz liczniejszą grupę osób starszych.
Xi Jinping stawia na sztuczną inteligencję
Jednym z najważniejszych filarów obecnej strategii Xi Jinpinga jest rozwój sztucznej inteligencji. Chiński przywódca przedstawia AI nie tylko jako narzędzie wzrostu gospodarczego, lecz także jako technologię o znaczeniu strategicznym, która ma decydować o miejscu państw w XXI wieku. W wystąpieniach podczas Światowej Konferencji Sztucznej Inteligencji (WAIC) w Szanghaju Xi podkreślał, że rozwój AI powinien opierać się na współpracy międzynarodowej, pozostawać „skoncentrowany na człowieku” oraz być bezpieczny i poddany skutecznym mechanizmom kontroli. Jednocześnie konsekwentnie sprzeciwia się ograniczaniu dostępu do nowych technologii pod pretekstem bezpieczeństwa narodowego, co stanowi czytelne odniesienie do amerykańskiej polityki ograniczania eksportu zaawansowanych technologii do Chin.
Rozwijanie sztucznej inteligencji wpisuje się w szerszą strategię budowy chińskiej niezależności technologicznej. Pekin inwestuje we własne układy scalone, centra obliczeniowe oraz krajowy ekosystem AI, starając się uniezależnić od zagranicznych dostawców i jednocześnie oferować współpracę państwom Globalnego Południa. W ten sposób Xi Jinping łączy rozwój nowych technologii z ambicją uczynienia Chin jednym z głównych architektów przyszłego ładu gospodarczego i technologicznego świata.
Nowe konkrety przyniosły wytyczne Komitetu Centralnego KPCh i Rady Państwowej ogłoszone 9 października 2026 roku. Dokument wskazał 19 działań w pięciu obszarach, obejmujących między innymi innowacje naukowe, ich łączenie z przemysłem oraz rozwój kadr. W relacji Reutersa podkreślono zarazem nacisk na przemysłowe zastosowania AI, rozwój mocy obliczeniowych i mechanizmy kontroli ryzyka.
Ten sam program zawiera ostrzeżenie przed bezrefleksyjnym inwestowaniem w modne technologie i nadmierną rozbudową nowych branż. Urzędnicy mają odpowiadać za poważne straty wynikające z takich decyzji, a rozwój AI ma pozostawać pod nadzorem. Z zestawienia tych zapowiedzi wynika, że polityka Xi ma łączyć szybkie wdrażanie technologii z ograniczaniem finansowych i organizacyjnych kosztów niekontrolowanej ekspansji.
Rywalizacji technologicznej towarzyszą próby stworzenia kanałów współpracy ze Stanami Zjednoczonymi. Według komunikatu Białego Domu z 25 września 2026 roku oba państwa ustanowiły dialog dotyczący korzyści i zagrożeń związanych z zaawansowaną inteligencją maszynową oraz uzgodniły kanał komunikacji na wypadek incydentów w tej dziedzinie. Oznacza to, że obok sporów o dostęp do technologii pojawiają się również mechanizmy mające ułatwić kontakt w sytuacjach kryzysowych.
Dla Europy znaczenie ma nie tylko konkurencja cenowa chińskich producentów, ale także rosnąca rola oprogramowania w urządzeniach i infrastrukturze. Kamil Wang zwraca uwagę, że pojazdy, urządzenia energetyczne i inne inteligentne produkty łączą funkcje przemysłowe ze zbieraniem danych, łącznością i zdalnymi aktualizacjami. W jego ocenie odpowiedź Unii Europejskiej wymaga zatem również mechanizmów sprawdzania bezpieczeństwa danych i cyberbezpieczeństwa, ponieważ same instrumenty celne nie rozwiązują wszystkich problemów związanych z tym modelem ekspansji.
Xi Jinping a armia i Tajwan
Modernizacja sił zbrojnych jest jednym z najważniejszych elementów projektu politycznego Xi Jinpinga. Podczas sesji Biura Politycznego poprzedzającej święto armii w sierpniu 2026 roku przywódca połączył rozwój technologiczny z żądaniem ścisłego podporządkowania wojska partii. W opisywanej przez Wszystko co Najważniejsze relacji o militaryzacji Chin szczególne miejsce zajęły systemy bezzałogowe, informatyzacja i ocena realnej skuteczności bojowej.
W oficjalnej relacji Xinhua z 31 lipca Xi ponownie wskazał cele związane ze stuleciem Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej w 2027 roku. Jest to punkt odniesienia dla modernizacji i zdolności wojskowych, a sam ten komunikat nie wyznacza daty rozpoczęcia wojny o Tajwan. Zestawienie celów rozwojowych armii z czystkami w dowództwie pokazuje natomiast, że Xi oczekuje jednocześnie lepszego uzbrojenia, skuteczności organizacyjnej i politycznej lojalności.
Wobec Tajwanu Xi prowadzi również działania polityczne, kierując ofertę dialogu do środowisk akceptujących warunki Pekinu. 10 kwietnia 2026 roku spotkał się z przewodniczącą Kuomintangu Cheng Li-wun, a chińska relacja oficjalna wiązała rozwój kontaktów z przyjęciem konsensusu z 1992 roku oraz sprzeciwem wobec niepodległości Tajwanu. Pokazuje to, że kontakty między partiami są ważnym składnikiem jego polityki, obok rozbudowy potencjału militarnego.
Kwestia wyspy pozostała również jednym z zasadniczych tematów wrześniowych rozmów ze Stanami Zjednoczonymi. Hanna Shen w komentarzu omawianym przez Wszystko co Najważniejsze oceniła, że Xi nie uzyskał oczekiwanych ustępstw Waszyngtonu w sprawie Tajwanu i amerykańskiego uzbrojenia. W jej ocenie rezultaty szczytu Trump–Xi pokazały, że utrzymanie dialogu nie rozstrzygnęło najważniejszych sporów o bezpieczeństwo wyspy.
Znaczenie dla świata
Xi Jinping redefiniuje rolę Chin w globalnym systemie. Pod jego przywództwem państwo to przekształca się z regionalnej potęgi w jednego z głównych architektów światowego ładu.
Jego działania wpływają na handel międzynarodowy, bezpieczeństwo (koncepcja reunifikacji Chin stanowi zagrożenie dla niepodległości Tajwanu) oraz relacje między największymi mocarstwami.
W ostatnich dekadach Xi stał się jednym z kluczowych punktów odniesienia dla innych liderów, takich jak Donald Trump czy Władimir Putin, którzy reprezentują odmienne modele przywództwa.
Xi Jinping a Europa i Polska
Relacje z Europą mają dla Xi Jinpinga znaczenie gospodarcze i strategiczne, ponieważ Unia Europejska pozostaje wielkim rynkiem, źródłem technologii oraz jednym z nielicznych ośrodków zdolnych wpływać na równowagę między Chinami a Stanami Zjednoczonymi. Pekin zachęca państwa europejskie do prowadzenia bardziej autonomicznej polityki wobec Waszyngtonu, podczas gdy Unia określa Chiny jednocześnie jako partnera, konkurenta gospodarczego i systemowego rywala. W ostatnich latach europejska debata przesunęła się ku ograniczaniu ryzyka, ochronie strategicznych sektorów i reagowaniu na chińskie subsydia oraz nadwyżki produkcyjne, nie zaś ku całkowitemu zerwaniu więzi gospodarczych.
Z polskiej perspektywy znaczenie mają handel, bezpieczeństwo łańcuchów dostaw, dostęp do chińskiego rynku oraz infrastrukturalne następstwa współpracy Pekinu z Europą Środkową. Możliwości gospodarcze muszą być oceniane łącznie z polityką całej Unii Europejskiej, relacjami transatlantyckimi oraz bliską współpracą Chin z Rosją. Polska nie znajduje się więc przed prostym wyborem między współpracą a konfrontacją, lecz przed koniecznością określenia sektorów, w których relacje z Chinami przynoszą korzyść, oraz tych, w których tworzą strategiczną zależność.
Xi Jinping a Rosja
Relacje Chin i Rosji wchodzą w „nowy etap” — oświadczył Xi Jinping podczas spotkania z Władimirem Putinem w Pekinie 19 maja 2026 r. Słowa chińskiego przywódcy wybrzmiały w momencie szczególnym: zaledwie kilka dni po wizycie Donalda Trumpa w Chinach, w czasie wojny na Bliskim Wschodzie oraz narastającego napięcia między Zachodem a blokiem państw kwestionujących dotychczasowy porządek międzynarodowy.
Spotkanie Xi Jinpinga i Władimira Putina pokazuje, że Pekin i Moskwa coraz wyraźniej postrzegają swoją współpracę nie jako chwilowy sojusz taktyczny, lecz jako długoterminowy projekt geopolityczny. Projekt mający stworzyć alternatywę wobec dominacji Stanów Zjednoczonych i Zachodu.
Chińska agencja Xinhua poinformowała, że przywódcy uzgodnili przedłużenie traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy z 2001 roku. Xi podkreślał podczas rozmów, że świat znajduje się dziś w sytuacji „złożonej i niestabilnej”, a na arenie międzynarodowej „wzbiera nurt jednostronnego hegemonizmu”. W języku Pekinu takie sformułowania oznaczają przede wszystkim krytykę amerykańskiej dominacji i zachodniego modelu globalnego przywództwa.
Jakie miejsce Xi Jinping zajmuje w światowej polityce?
Xi Jinping należy do grona najbardziej wpływowych przywódców współczesnego świata. Kieruje państwem będącym drugą co do wielkości gospodarką globu oraz jednym z najważniejszych uczestników światowego handlu, finansów i rozwoju technologicznego. Decyzje podejmowane w Pekinie mają znaczenie nie tylko dla regionu Azji i Pacyfiku, ale również dla gospodarki światowej oraz bezpieczeństwa międzynarodowego.
14 maja 2026 roku Xi Jinping spotkał się z Donaldem Trumpem w Pekinie, a we wrześniu złożył wizytę państwową w Waszyngtonie. W obu przypadkach rozmowom towarzyszyły deklaracje o potrzebie stabilizowania stosunków między dwiema największymi gospodarkami świata. Majowy szczyt przyniósł zapowiedź budowania konstruktywnych relacji opartych na strategicznej stabilności, do której obie strony odwoływały się również podczas późniejszych kontaktów.
Po wrześniowej wizycie Biały Dom ogłosił uruchomienie mechanizmów współpracy w sprawach handlu i inwestycji, przygotowanych podczas majowego szczytu. W komunikacie wskazano między innymi uzgodnienia dotyczące rekomendacji korzystniejszego traktowania celnego towarów o wartości 30 mld dolarów w każdym kierunku oraz dalsze prace nad dostawami metali ziem rzadkich i innych kluczowych surowców. Były to konkretne obszary negocjacji, które nie wyczerpywały jednak sporów o bezpieczeństwo i przewagę technologiczną.
Dr Sari Arho Havren z RUSI w wypowiedzi przedstawionej na łamach Wszystko co Najważniejsze oceniła, że dla Xi istotne było także pokazanie państwom Globalnego Południa, iż Chiny są traktowane jako mocarstwo równorzędne Stanom Zjednoczonym. Znaczenie miały więc ceremoniał wizyty i wybór formatu rozmów, a nie wyłącznie lista umów gospodarczych. W tej interpretacji dyplomatyczna strategia Xi służy również budowaniu prestiżu mocarstwa, a spotkania na najwyższym szczeblu wzmacniają ten przekaz.
25 września Donald Trump zapowiedział następne spotkania z Xi w listopadzie w Chinach oraz w grudniu podczas szczytu G20 na Florydzie. Deklaracja ta wskazywała na zamiar utrzymania kontaktu na najwyższym szczeblu w kolejnych miesiącach. Oba państwa są w 2026 roku gospodarzami ważnych forów międzynarodowych, odpowiednio APEC i G20, co tworzy kolejne okazje do rozmów.
Wrześniowe spotkanie Xi Jinpinga z Donaldem Trumpem w Waszyngtonie objęło również napięcia między Chinami a Japonią, o czym 8 października 2026 r. poinformował „South China Morning Post”, powołując się na źródła dyplomatyczne. Według dziennika prezydent USA domagał się zniesienia chińskich ograniczeń eksportowych wobec Japonii, argumentując, że uderzają one także w amerykańskie firmy, a Xi przekonywał, iż spór Pekinu z Tokio powinien być rozpatrywany odrębnie od stosunków chińsko-amerykańskich. Chiński przywódca miał również ostrzegać przed odradzaniem się japońskiego militaryzmu, odwołując się do historycznej współpracy USA i Chin przeciwko Japonii podczas II wojny światowej. Z relacji gazety wynika ponadto, że Pekin nie zgodził się na proponowane przez Tokio spotkanie Xi z premier Sanae Takaichi podczas listopadowego szczytu APEC w Shenzhen, oferując rozmowy z premierem Li Qiangiem. Przebieg tych zabiegów, opisany w materiale „Donald Trump wstawił się za Japonią w rozmowach z Xi Jinpingiem”, pokazuje, jak spory o Tajwan i strategiczne surowce przenikają do negocjacji między największymi mocarstwami.
Relacje Chin ze Stanami Zjednoczonymi pozostają jednym z głównych czynników kształtujących współczesny porządek międzynarodowy. Równocześnie Pekin rozwija współpracę gospodarczą z państwami Unii Europejskiej, utrzymuje strategiczne partnerstwo z Rosją oraz intensyfikuje obecność w krajach Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej, określanych często mianem Globalnego Południa.
Polityka Xi Jinpinga jest analizowana nie tylko przez pryzmat bieżących wydarzeń, lecz także jako element długofalowej strategii wzmacniania pozycji Chin jako jednego z głównych centrów światowej polityki i gospodarki. Niezależnie od ocen jego rządów większość analityków zgadza się, że wpływ Xi Jinpinga na układ sił w XXI wieku wykracza daleko poza granice Chińskiej Republiki Ludowej.
Dlaczego warto obserwować Xi Jinpinga
Xi Jinping jest jednym z głównych architektów współczesnego świata. Jego strategia opiera się na długim horyzoncie czasowym, co sprawia, że jego decyzje mają trwałe konsekwencje dla globalnego układu sił.
Xi Jinping chce większej roli BRICS na świecie
Podczas szczytu BRICS w Nowym Delhi 12 września 2026 r. Xi Jinping zaapelował, aby ugrupowanie aktywniej uczestniczyło w rozwiązywaniu najpoważniejszych kryzysów międzynarodowych, w tym wojny na Bliskim Wschodzie. Chiński przywódca wskazał, że BRICS powinien podjąć próbę odegrania roli mediatora, szczególnie że w organizacji znajdują się zarówno Iran, jak i Zjednoczone Emiraty Arabskie, które w trwającym konflikcie znalazły się po przeciwnych stronach. Stanowisko Xi Jinpinga wpisuje się w szerszą strategię Pekinu, który przedstawia Chiny jako państwo zdolne do prowadzenia dialogu z partnerami pozostającymi w sporze oraz jako reprezentanta interesów Globalnego Południa.
Szczyt pokazał jednocześnie, że Xi Jinping wykorzystuje BRICS nie tylko jako platformę współpracy gospodarczej, lecz także jako instrument przebudowy globalnego układu sił. Państwa ugrupowania skrytykowały jednostronnie nakładane cła i bariery handlowe, opowiedziały się za reformą instytucji międzynarodowych oraz zwiększeniem znaczenia państw rozwijających się w podejmowaniu decyzji o charakterze globalnym. Szczególne znaczenie miało spotkanie Xi Jinpinga z premierem Indii Narendrą Modim, ponieważ chiński przywódca przyjechał do Indii po raz pierwszy od siedmiu lat, w okresie ostrożnej odbudowy relacji naruszonych przez starcia graniczne w Himalajach w 2020 r.
Dla polityki Xi Jinpinga BRICS pozostaje jednym z najważniejszych formatów służących ograniczaniu dominacji instytucji i mechanizmów finansowych tworzonych przez Zachód. Pekin wspiera zwiększanie udziału walut narodowych w handlu, rozbudowę współpracy między państwami rozwijającymi się oraz wzmacnianie politycznej samodzielności ugrupowania, choć różnice interesów jego członków ograniczają możliwość prowadzenia całkowicie spójnej polityki. Więcej o stanowisku przyjętym podczas szczytu w Nowym Delhi piszemy w tekście „BRICS odegrał rolę mediatora w konflikcie na Bliskim Wschodzie [Xi JINPING]”.
Xi Jinping wobec Indii, Brazylii i Korei Północnej
Polityka Xi wobec wielkich państw rozwijających się nie oznacza zaniku różnic interesów między nimi. Podczas spotkania z Narendrą Modim 12 września 2026 roku przywódcy Chin i Indii deklarowali gotowość poprawy stosunków, ale odmiennie akcentowali warunki tego procesu. Modi podkreślał znaczenie pokoju na spornej granicy, natomiast Xi opowiadał się za równoległym rozwijaniem współpracy i rozwiązywaniem problemów granicznych, co opisaliśmy w materiale o normalizacji relacji Chin i Indii.
W kontaktach z Brazylią Xi posługuje się przede wszystkim językiem suwerenności, wielostronnej współpracy i sprzeciwu wobec ingerencji zewnętrznych. 27 lipca 2026 roku, podczas rozmowy z Luizem Inacio Lulą da Silvą, deklarował gotowość pogłębiania koordynacji strategicznej, a brazylijski przywódca podkreślał znaczenie handlu, ONZ i BRICS. Relacja ze współpracy Chin z Brazylią pokazuje, jak Pekin łączy relacje gospodarcze z zabieganiem o poparcie dla bardziej wielobiegunowego porządku świata.
Inny charakter mają relacje z Koreą Północną, w których istotne pozostają bezpieczeństwo regionalne i historyczne więzi obu partii. Podczas spotkania z premierem Pak The Songiem 10 lipca 2026 roku Xi wezwał do utrzymania strategicznej determinacji i wdrażania porozumień zawartych podczas czerwcowej wizyty w Pjongjangu. W materiale o zacieśnianiu relacji Pekinu z Koreą Północną wskazywano również, że Chiny starają się utrzymać swoje wpływy wobec rosnącej współpracy Pjongjangu z Moskwą.
Jak długo Xi Jinping może jeszcze rządzić?
Jesienią 2026 roku uwaga obserwatorów kieruje się ku XXI Zjazdowi KPCh w 2027 roku i możliwości uzyskania przez Xi kolejnej kadencji na stanowisku sekretarza generalnego. Reuters opisuje taki scenariusz jako oczekiwany, ale na tym etapie pozostaje on przewidywaniem dotyczącym przyszłych decyzji partyjnych. Pytania o ewentualnego następcę Xi Jinpinga wymagają zatem oddzielenia aktualnie sprawowanych funkcji od publicznie niepotwierdzonej sukcesji; szczegółowe scenariusze omawiamy w osobnym materiale.
Sebastian Nizio
