Kto zostanie następcą Xi Jinpinga? Politycy, którzy mogą kiedyś przejąć władzę w Chinach

Xi Jinping od ponad dekady pozostaje najpotężniejszym przywódcą Chińskiej Republiki Ludowej od czasów Mao Zedonga. To pod jego rządami Chiny umocniły swoją pozycję jako druga gospodarka świata, rozbudowały potencjał militarny, rozszerzyły globalne wpływy gospodarcze i dyplomatyczne oraz rozpoczęły otwartą rywalizację ze Stanami Zjednoczonymi o przywództwo w XXI wieku. Wraz z koncentracją władzy w rękach Xi coraz częściej pojawia się jednak pytanie, które jeszcze kilka lat temu pozostawało niemal tabu: kto może kiedyś zostać jego następcą?

.To nie jest wyłącznie pytanie o przyszłość Chin. Jest to pytanie o przyszły układ sił na świecie. Państwo liczące ponad 1,4 miliarda mieszkańców, dysponujące największym przemysłem świata, jedną z najsilniejszych armii i rosnącymi wpływami na wszystkich kontynentach będzie przez kolejne dekady jednym z głównych aktorów światowej polityki. Dlatego osoba, która kiedyś stanie na czele Komunistycznej Partii Chin, będzie należała do najbardziej wpływowych ludzi globu.

Dlaczego świat tak uważnie obserwuje sukcesję w Pekinie

Pytanie o następcę Xi Jinpinga nie jest wyłącznie przedmiotem zainteresowania sinologów czy ekspertów od polityki azjatyckiej. Jest jednym z najważniejszych pytań geopolitycznych XXI wieku. Od decyzji podejmowanych w Pekinie zależy dziś nie tylko przyszłość ponad 1,4 miliarda mieszkańców Chin, ale również kierunek rozwoju światowej gospodarki, bezpieczeństwa międzynarodowego i rywalizacji między największymi mocarstwami.

Jeszcze czterdzieści lat temu Chiny były państwem rozwijającym się, którego wpływ na światową politykę pozostawał ograniczony. Reformy zapoczątkowane przez Denga Xiaopinga zmieniły jednak bieg historii. W ciągu kilku dekad kraj stał się drugą gospodarką świata, największym eksporterem, jednym z najważniejszych centrów przemysłowych i technologicznych oraz kluczowym partnerem handlowym dla państw na wszystkich kontynentach. Dziś niemal każda decyzja podejmowana przez chińskie kierownictwo ma konsekwencje wykraczające daleko poza granice Azji.

Równocześnie Chiny coraz wyraźniej rywalizują ze Stanami Zjednoczonymi o pozycję najważniejszego mocarstwa XXI wieku. Ta konkurencja obejmuje handel, nowe technologie, sztuczną inteligencję, półprzewodniki, kosmos, bezpieczeństwo morskie oraz wpływy polityczne w Afryce, Ameryce Łacińskiej i regionie Indo-Pacyfiku. W takim świecie osoba stojąca na czele Komunistycznej Partii Chin staje się jednym z najważniejszych architektów globalnego porządku.

Dlatego proces sukcesji w Pekinie śledzą z niezwykłą uwagą nie tylko rządy państw zachodnich, lecz także inwestorzy, przedsiębiorcy, służby wywiadowcze oraz największe ośrodki analityczne. Nie chodzi wyłącznie o nazwisko przyszłego przywódcy. Równie istotne jest to, czy będzie on kontynuował politykę Xi Jinpinga, czy zdecyduje się na jej częściową korektę. Od odpowiedzi na to pytanie zależą przyszłe relacje Chin ze Stanami Zjednoczonymi, Europą, Rosją, Indiami i państwami Azji Południowo-Wschodniej, a także tempo rozwoju światowej gospodarki.

To właśnie dlatego sukcesja w Pekinie należy do tych wydarzeń, które – choć rozgrywają się wewnątrz struktur Komunistycznej Partii Chin – mogą w przyszłości wpłynąć na życie miliardów ludzi na całym świecie.

Jak wybiera się przywódców Chin?

Pierwszym błędem popełnianym przez zachodnich obserwatorów jest próba analizowania chińskiej sukcesji według zasad obowiązujących w państwach demokratycznych.

Nie odbędą się powszechne wybory prezydenckie. Nie będzie kampanii wyborczej ani telewizyjnej debaty kandydatów. O przyszłym przywódcy zdecydują mechanizmy funkcjonujące wewnątrz Komunistycznej Partii Chin, która liczy ponad sto milionów członków i pozostaje najważniejszą instytucją państwa.

Formalnie prezydent Chińskiej Republiki Ludowej nie jest najważniejszym urzędem. Kluczowe znaczenie ma stanowisko sekretarza generalnego Komunistycznej Partii Chin oraz przewodniczącego Centralnej Komisji Wojskowej. To połączenie funkcji daje rzeczywistą kontrolę nad państwem, partią i siłami zbrojnymi.

Xi Jinping zmienił zasady sukcesji

Przez wiele lat wydawało się, że Chiny wypracowały stabilny model przekazywania władzy.

Po epoce Mao kolejne pokolenia przywódców obejmowały władzę na ograniczony czas, przygotowując swoich następców z odpowiednim wyprzedzeniem. Deng Xiaoping stworzył system, który miał zapobiec ponownej koncentracji pełni władzy w rękach jednego człowieka.

Xi Jinping odszedł od tej logiki. W 2018 roku zniesiono konstytucyjny limit dwóch kadencji prezydenta, a podczas kolejnych zjazdów partii nie wskazano polityka, którego można byłoby uznać za oczywistego następcę. Wielu sinologów interpretuje to jako świadomą decyzję Xi Jinpinga, który nie chciał tworzyć wokół potencjalnego sukcesora alternatywnego ośrodka wpływów.

Paradoks polega na tym, że im silniejsza staje się pozycja obecnego przywódcy, tym mniej przejrzysty wydaje się proces przyszłej sukcesji.

Od Mao do Xi. Jak zmieniało się przekazywanie władzy

Przez większą część historii Chińskiej Republiki Ludowej przekazanie władzy należało do najbardziej niebezpiecznych momentów funkcjonowania państwa. Za życia Mao Zedonga kolejni potencjalni następcy tracili stanowiska, popadali w niełaskę, a niektórzy kończyli polityczne kariery w dramatycznych okolicznościach. Brak jasno określonych reguł sprawiał, że walka o władzę odbywała się wewnątrz partii i często prowadziła do głębokich kryzysów.

Po śmierci Mao Deng Xiaoping uznał, że państwo nie może ponownie uzależnić swojego losu od jednego człowieka. Stopniowo wykształcił się zwyczaj przygotowywania kolejnego pokolenia przywódców z kilkuletnim wyprzedzeniem. Jiang Zemin przekazał władzę Hu Jintao, a następnie Hu Jintao przygotował drogę Xi Jinpingowi. Dzięki temu Chiny przez ponad dwie dekady uchodziły za państwo, które potrafiło pokojowo organizować sukcesję wewnątrz partii.

Xi Jinping przerwał ten model. Nie wskazał następcy i jednocześnie skupił w swoich rękach więcej kompetencji niż którykolwiek z jego poprzedników od czasów Mao. To właśnie dlatego pytanie o przyszłość chińskiego przywództwa powraca dziś z taką siłą.

Ding Xuexiang – polityk najbliżej Xi Jinpinga

Jeżeli dziś wskazuje się jedno nazwisko najczęściej pojawiające się w analizach, jest nim Ding Xuexiang.

Przez wiele lat był szefem gabinetu Xi Jinpinga i należy do jego najbliższych współpracowników. Obecnie pełni funkcję jednego z wicepremierów oraz zasiada w Stałym Komitecie Biura Politycznego – siedmioosobowym gronie kierującym Chinami.

Jego największym atutem jest pełne zaufanie Xi Jinpinga. Jednocześnie pozostaje politykiem stosunkowo mało znanym opinii publicznej, co dobrze wpisuje się w chiński model kariery opartej bardziej na strukturach partyjnych niż na popularności społecznej.

Stały Komitet. Siedem osób, które rządzą Chinami

W zachodnich demokracjach najważniejsze decyzje podejmują rządy wybierane w wyborach parlamentarnych. W Chinach rzeczywiste centrum władzy znajduje się w Stałym Komitecie Biura Politycznego Komunistycznej Partii Chin.

To siedmioosobowe gremium odpowiada za najważniejsze decyzje dotyczące polityki wewnętrznej, gospodarki, bezpieczeństwa i polityki zagranicznej. Wejście do Stałego Komitetu oznacza znalezienie się w ścisłej elicie państwa.

Od kilkudziesięciu lat niemal wszyscy najważniejsi przywódcy Chin wywodzili się właśnie z tego grona. Dlatego analitycy obserwują nie tyle popularność poszczególnych polityków, ile ich miejsce w strukturach partii, zakres odpowiedzialności oraz relacje z Xi Jinpingiem.

Li Qiang – premier z doświadczeniem gospodarczym

Drugim nazwiskiem jest Li Qiang, obecny premier Chin.

Przez lata kierował Szanghajem i należał do najbliższego otoczenia Xi Jinpinga jeszcze z czasów jego pracy w prowincji Zhejiang. Kierowanie rządem daje mu ogromne doświadczenie administracyjne i gospodarcze.

Jednak w chińskim systemie premier odpowiada przede wszystkim za bieżące zarządzanie gospodarką, podczas gdy strategiczne decyzje polityczne pozostają w rękach sekretarza generalnego partii. Dlatego sama funkcja premiera nie oznacza automatycznie pierwszeństwa w sukcesji.

Cai Qi – strażnik aparatu partyjnego

Coraz większą rolę odgrywa również Cai Qi.

Jest odpowiedzialny za kwestie ideologiczne, propagandę oraz funkcjonowanie aparatu partyjnego. W chińskim systemie kontrola nad strukturami partii często okazuje się ważniejsza niż popularność czy doświadczenie administracyjne.

Jego bliskie relacje z Xi Jinpingiem sprawiają, że regularnie pojawia się w analizach dotyczących przyszłości chińskiego przywództwa.

Czy w Chinach istnieją jeszcze frakcje?

Jeszcze kilkanaście lat temu chińską politykę opisywano jako system równowagi między różnymi grupami wpływu. Wymieniano między innymi frakcję związaną z Ligą Młodzieży Komunistycznej, środowisko tzw. książątek – potomków dawnych rewolucjonistów – oraz polityków wywodzących się z najbogatszych prowincji.

Xi Jinping znacząco ograniczył znaczenie tych podziałów. Liczne kampanie antykorupcyjne doprowadziły do usunięcia wielu wpływowych polityków, a w najwyższych władzach państwa dominują dziś osoby od lat związane bezpośrednio z obecnym przywódcą.

Nie oznacza to jednak, że różnice poglądów całkowicie zniknęły. O wiele trudniej je po prostu dostrzec z zewnątrz. Współczesna polityka chińska stała się znacznie mniej przejrzysta niż jeszcze dekadę temu.

Xi Jinping i Deng Xiaoping. Dwie odmienne wizje przywództwa

Choć Xi Jinping często przedstawiany jest jako kontynuator polityki modernizacji Chin, jego sposób sprawowania władzy wyraźnie różni się od modelu stworzonego przez Denga Xiaopinga. Deng uważał, że największym zagrożeniem dla stabilności państwa jest nadmierna koncentracja władzy w rękach jednego człowieka. Dlatego po doświadczeniach rewolucji kulturalnej i rządów Mao dążył do budowy systemu bardziej przewidywalnego, opartego na kolektywnym kierownictwie partii, regularnej wymianie elit oraz jasno określonych zasadach sukcesji.

Xi Jinping odwrócił ten kierunek. Stopniowo skupił w swoich rękach kontrolę nad najważniejszymi obszarami funkcjonowania państwa – od polityki zagranicznej i bezpieczeństwa po gospodarkę, wojsko i aparat partyjny. Zniesienie limitu kadencji prezydenta oraz brak wskazania wyraźnego następcy oznaczają, że współczesne Chiny ponownie opierają się przede wszystkim na autorytecie jednego przywódcy.

To nie oznacza powrotu do czasów Mao. Współczesne Chiny są państwem znacznie bogatszym, bardziej zinstytucjonalizowanym i głęboko włączonym w światową gospodarkę. Jednak z punktu widzenia mechanizmów sukcesji różnica między modelem Denga a modelem Xi jest zasadnicza. Pierwszy miał ograniczać ryzyko walki o władzę. Drugi wzmacnia pozycję obecnego lidera, ale jednocześnie pozostawia otwarte pytanie o to, jak będzie wyglądało przekazanie władzy po zakończeniu jego epoki.

Czy pojawi się kandydat młodszego pokolenia?

Nie można wykluczyć, że przyszły następca Xi Jinpinga nie należy dziś do najbardziej rozpoznawalnych polityków.

Historia Komunistycznej Partii Chin pokazuje, że przyszli liderzy często przez wiele lat budują doświadczenie jako sekretarze prowincji, gubernatorzy czy kierownicy najważniejszych regionów gospodarczych kraju. Dopiero później trafiają do Biura Politycznego, a następnie do jego Stałego Komitetu.

To właśnie dlatego sinologowie uważnie obserwują kariery polityków należących do młodszej generacji. To oni mogą odegrać kluczową rolę w kolejnej dekadzie.

Najważniejsze pytanie brzmi inaczej

W rzeczywistości najważniejsze pytanie nie brzmi: kto zastąpi Xi Jinpinga?

Znacznie ważniejsze jest pytanie, czy Xi Jinping w ogóle zamierza przygotować następcę w sposób, który przez wiele lat był standardem w chińskiej polityce.

Brak jednoznacznie wskazanego sukcesora zwiększa niepewność. Z jednej strony wzmacnia pozycję obecnego przywódcy, ponieważ żaden potencjalny rywal nie może budować własnego zaplecza politycznego. Z drugiej jednak oznacza, że w przyszłości proces przekazywania władzy może okazać się bardziej skomplikowany niż w poprzednich dekadach.

Tajwan i przyszłość chińskiego przywództwa

Jednym z czynników, który może wpłynąć na przyszłość chińskiego przywództwa, pozostaje kwestia Tajwanu.

Xi Jinping wielokrotnie podkreślał, że zjednoczenie Chin jest jednym z najważniejszych celów jego polityki. Jednocześnie napięcia w Cieśninie Tajwańskiej należą dziś do największych zagrożeń dla bezpieczeństwa międzynarodowego.

Jeżeli w najbliższych latach doszłoby do poważnego kryzysu lub konfliktu, proces sukcesji mógłby zostać odsunięty na dalszy plan. Historia pokazuje bowiem, że państwa znajdujące się w sytuacji zagrożenia znacznie rzadziej decydują się na zmianę przywództwa.

Czy następca Xi Jinpinga będzie kontynuatorem czy reformatorem?

Największą niewiadomą nie pozostaje dziś nazwisko przyszłego przywódcy, lecz kierunek, jaki obierze chińskie państwo po zakończeniu epoki Xi Jinpinga.

Pierwszy scenariusz zakłada pełną kontynuację obecnej polityki: dalsze wzmacnianie roli partii, rozwój potencjału militarnego, strategiczną rywalizację ze Stanami Zjednoczonymi oraz utrzymanie silnej centralizacji władzy.

Drugi scenariusz przewiduje ostrożny powrót do modelu wypracowanego po reformach Denga Xiaopinga, w którym większą rolę odgrywały kolektywne kierownictwo, przewidywalna sukcesja oraz silniejsze akcentowanie rozwoju gospodarczego.

Na obecnym etapie nie sposób przesądzić, który z tych kierunków okaże się bardziej prawdopodobny. Pewne jest natomiast, że decyzje przyszłego przywódcy Chin będą miały wpływ nie tylko na los ponad miliarda obywateli tego państwa, lecz również na światową gospodarkę, bezpieczeństwo i układ sił między największymi mocarstwami XXI wieku.

Sebastian Nizio

Najważniejsze pytania:

Kto może zostać następcą Xi Jinpinga?

Wśród najczęściej wymienianych nazwisk znajdują się Ding Xuexiang, Li Qiang oraz Cai Qi. Komunistyczna Partia Chin nie wskazała jednak oficjalnego następcy obecnego przywódcy.

Czy Xi Jinping wyznaczył swojego następcę?

Nie. W przeciwieństwie do wcześniejszych przywódców Xi Jinping nie wskazał publicznie polityka przygotowywanego do objęcia najwyższych stanowisk w państwie i partii.

Jak wybiera się przywódcę Chin?

Najważniejsze decyzje zapadają wewnątrz Komunistycznej Partii Chin. Kluczowe znaczenie ma wybór sekretarza generalnego partii oraz przewodniczącego Centralnej Komisji Wojskowej, ponieważ te funkcje dają rzeczywistą władzę nad państwem.

Kim jest Ding Xuexiang?

Ding Xuexiang jest członkiem Stałego Komitetu Biura Politycznego Komunistycznej Partii Chin i jednym z najbliższych współpracowników Xi Jinpinga. Wielu analityków uważa go za jednego z potencjalnych kandydatów do przyszłego przywództwa.

Dlaczego sukcesja w Chinach jest ważna dla świata?

Chiny są drugą gospodarką świata, największym eksporterem oraz jednym z najważniejszych mocarstw XXI wieku. Zmiana przywództwa w Pekinie może wpłynąć na światową gospodarkę, bezpieczeństwo międzynarodowe i relacje z USA, Europą oraz państwami Azji.