Kryzys demograficzny przetrwają te państwa, które umożliwią młodym ludziom posiadanie dzieci [Stephen J. SHAW]

Obecny kryzys demograficzny przetrwają te społeczeństwa i państwa, które umożliwią młodym ludziom chcącym mieć dzieci posiadanie ich wtedy, kiedy nadal są oni młodzi – powiedział brytyjski demograf i twórca dokumentu Birthgap Stephen J. Shaw podczas Poland Future Summit, który odbył się 22 czerwca 2026 r. w Warszawie. Partnerem tego wydarzenia jest „Wszystko co Najważniejsze”.

Kryzys demograficzny przetrwają te państwa, które umożliwią młodym ludziom posiadanie dzieci

Stephen J. Shaw w trakcie Poland Future Summit przekonywał, że największym wyzwaniem współczesnych rozwiniętych państw jest spadająca dzietność oraz kryzys demograficzny. Ekspert od demografii podkreślił, że bez odmienienia tego trendu nie będzie możliwe przetrwanie dotychczasowych zaawansowanych społeczeństw. Jak wskazał kryzys demograficzny przetrwają te państwa, które stworzą młodym ludziom warunki do zakładania rodzin i posiadania dzieci wtedy, gdy nadal są młodzi.

“Kiedy mówimy o tym, że występuje ten średni, taki dobry, poziom zastępowalności pokoleń? Mówimy o nim wtedy, kiedy kobieta w danej wspólnocie ma średnio 2,1 dziecka. Niektóre kobiety mają trójkę dzieci, inne czwórkę, niektóre mają jedno, inne mają zero” – zaznaczył Stephen J. Shaw, podkreślając, że do normalnego funkcjonowania demografii i poziomu dzietności potrzebna jest przewaga tych kobiet, które mają kilka dzieci w stosunku do kobiet z jednym dzieckiem lub bez dzieci.

„Jak do tego w ogóle doszło, że dzietność w krajach rozwiniętych wynosi mniej niż 2,1 dziecka na kobietę? To się może wydarzyć wtedy kiedy liczba kobiet mających dwójkę, czy trójkę dzieci jest mniejsza niż liczba kobiet, które mają zero dzieci lub jedno dziecko. I teraz ta proporcja pomiędzy kobietami, które mają 0, albo 1 dziecko, się zwiększa w stosunku do kobiet, które mają 3 lub 4 dzieci. Jest coraz mniej rodzin wielodzietnych” – oznajmił demograf.

Trend nie jednego dziecka, a zera dzieci

„W tej chwili nie ma prawie ani jednego kraju, ani jednego społeczeństwa, gdzie byłby silny trend odwrotny w stosunku do modelu rodziny z jednym dzieckiem. Generalnie rośnie liczba osób nie mających w ogóle dzieci. To nawet nie jest trend w stronę jednego dziecka” – zauważył ekspert.

„W Japonii od lat 70. wiele się nie zmieniło, natomiast w Polsce tak. W tej chwili taka fala jest, która może być związana z czasem kryzysów ekonomicznych, lęków finansowych, gdzie ludzie po prostu odkładają rodzicielstwo. Stany Zjednoczone idą w tym samym kierunku” – ocenił Stephen J. Shaw.

„«Jeszcze nie, ale może któregoś dnia». Niektórzy w ogóle nie chcą mieć dzieci – myślę, że to jakieś 10 proc. osób może być. Ale w świecie idealnym: czy chciałbyś/chciałabyś mieć rodzinę w przyszłości – i ta liczba się nie zmieniła, ludzie chcą mieć rodzinę. Generalnie podobny odsetek ludzi chce mieć rodzinę, tylko okłada to dalej i dalej” – zauważył demograf.

„A co się dzieje jak ludzie mają 30-tkę, 40-tkę?’ – zapytał retorycznie Stephen J. SHAW następnie pokazując historie kobiet z całego świata po menopauzie, które dzieci już mieć nie mogą i żałują swojej decyzji, iż nie zdecydowały się na macierzyństwo, kiedy były młode.

„Krótko mówiąc tak ten nasz świat wygląda. Kto to przetrwa? Te społeczeństwa, które umożliwią młodym ludziom chcącym mieć dzieci posiadanie ich wtedy, kiedy nadal są oni młodzi. To będą ci, którzy przetrwają” – stwierdził Stephen J. SHAW.

Czy grozi nam przeludnienie?

Mówiąc na temat kryzysu demograficznego, który trapi rozwinięte państwa, brytyjski demograf odniósł się również do zdezaktualizowanej, ale wciąż uskutecznianej przez pewne środowiska narracji dotyczącej rzekomo grożącego nam przeludnienia. Na przykładzie Indii i innych państw rozwijających, w których to spada dzietność, ekspert pokazał, że jest to fałszywa narracja.

„W naszym zmieniającym się świecie wciąż często myślimy, że jest zbyt dużo ludzi na naszej planecie. Indie niedawno prześcignęły Chiny w byciu najludniejszym państwem na świecie. Nie obawiam się o urodzenia w Indiach, ponieważ współczynnik dzietności w Indiach zaczął spadać już 25 lat temu. Od przełomu wieków wskaźnik dzietności w tym państwie spadł o 20 proc.” – zaznaczył.

„Tą częścią populacji Indii o którą ja się obawiam są starzy ludzie, którzy mogą być pozostawieni sami sobie do życia ze zbyt małą liczbą osób wokół nich. A teraz mamy sytuację, gdy Indie, Bangladesz, Brazylia oraz cały szereg innych państw rozwijających się spadły poniżej współczynnika dzietności gwarantującego zastępowalność pokoleń” – powiedział Stephen J. SHAW.

Poland Future Summit

Konferencja Poland Future Summit odbyła się w dniu 22 czerwca 2026 r. w Warszawie w Centrum Strategii Rozwoju w Arche Hotel Krakowska w Warszawie. Wydarzenie zainaugurowało wystąpienie prezydenta Karola Nawrockiego: „Polska 2035 – jak budować silne państwo w epoce globalnych przesileń”. Partnerem wydarzenia było „Wszystko co Najważniejsze”.

Marcin Jarzębski