Kim jest ks. Michał GRZESIAK, nowy dyrektor Ośrodka Dokumentacji i Studium Pontyfikatu Jana Pawła II w Rzymie?

Ks. Michał Grzesiak, historyk i kapłan archidiecezji krakowskiej, został nowym dyrektorem Ośrodka Dokumentacji i Studium Pontyfikatu Jana Pawła II w Rzymie, jednej z najstarszych i największych na świecie instytucji naukowych zajmujących się dokumentowaniem, badaniem i upowszechnianiem dziedzictwa Papieża Polaka. Decyzję o jego powołaniu podjęła Rada Administracyjna Watykańskiej Fundacji Jana Pawła II.

.Do zmiany na stanowisku dyrektora doszło 25 sierpnia 2026 roku, w przededniu rozpoczynającego się w Rzymie dwudniowego posiedzenia zarządu Watykańskiej Fundacji Jana Pawła II. Ks. Michał Grzesiak zastąpił kierującego dotychczas Ośrodkiem ks. dr. Mirosława Cichonia, który obejmie odpowiedzialność za duszpasterstwo postakademickie archidiecezji krakowskiej działające przy Kolegiacie św. Anny w Krakowie Przekazanie Ośrodka nowemu dyrektorowi odbyło się w jego rzymskiej siedzibie przy Via Cassia 1200. W spotkaniu, obok ks. Michała Grzesiaka i ks. Mirosława Cichonia, uczestniczyli przewodniczący Watykańskiej Fundacji Jana Pawła II ks. prał. Paweł Ptasznik, administrator Fundacji ks. prał. Dariusz Giers, członkowie komisji rewizyjnej ks. prał. Jan Główczyk i mec. Filip Walis oraz rzecznik Fundacji ks. Tomasz Podlewski.

Instytucja powołana przez Jana Pawła II

.Zmiana kierownictwa ma szczególne znaczenie ze względu na historię samego Ośrodka. Nie jest on bowiem instytucją stworzoną dopiero po śmierci Jana Pawła II dla zabezpieczenia pamięci o zakończonym pontyfikacie, lecz częścią przedsięwzięcia powołanego jeszcze przez samego Papieża Polaka, na początku jego posługi na Stolicy Piotrowej. 16 października 1981 roku, dokładnie w trzecią rocznicę wyboru Karola Wojtyły na papieża, Jan Paweł II ustanowił dekretem Watykańską Fundację Jana Pawła II. Jej zadaniem miało być zachowywanie, rozwijanie oraz przekazywanie następnym pokoleniom dziedzictwa pontyfikatu, wspieranie wartości szczególnie bliskich Papieżowi, a także troska o studentów i pielgrzymów oraz rozwój nauki, kultury i sztuki chrześcijańskiej. Fundacja otrzymała status instytucji watykańskiej działającej jako kościelna organizacja non-profit.

W tym samym 1981 roku powołano Ośrodek Dokumentacji i Studium Pontyfikatu Jana Pawła II. Od początku jego zadanie wykraczało poza samo archiwizowanie śladów działalności Papieża: miał dokumentować jego pontyfikat, popularyzować jego nauczanie, umożliwiać prowadzenie nad nim systematycznych badań oraz tworzyć intelektualne zaplecze pozwalające odczytywać papieską myśl w szerszym kontekście Kościoła, kultury i współczesnego świata. Powstanie Fundacji i Ośrodka należy przy tym widzieć w kontekście pierwszych lat pontyfikatu Jana Pawła II, kiedy szczególnego znaczenia nabierały więzi Rzymu z Polakami rozsianymi po świecie. W pierwszych miesiącach działalności Fundacji Polonia zakupiła dla Papieża położony na północy Rzymu Dom Polski Jana Pawła II. 7 listopada 1981 roku, podczas audiencji z udziałem Polaków reprezentujących 29 państw, budynek został uroczyście przekazany Ojcu Świętemu. Przez kolejne dekady stał się miejscem pobytu pielgrzymów, spotkań, modlitwy, wydarzeń kulturalnych oraz konferencji naukowych.

Z czasem działalność Fundacji objęła również programy stypendialne i formacyjne. Jedną z jej instytucji jest Dom Studencki w Lublinie, przeznaczony przede wszystkim dla młodych ludzi z Europy Środkowo-Wschodniej podejmujących studia i formację; każdego roku mieszka tam ponad stu stypendystów Fundacji, a pełne studia magisterskie ukończyło dzięki temu programowi już ponad tysiąc osób.

Archiwum pontyfikatu

.Na tym tle szczególne miejsce zajmuje właśnie rzymski Ośrodek Dokumentacji i Studium Pontyfikatu, którego zasadniczą misją pozostaje praca nad intelektualnym i materialnym dziedzictwem Karola Wojtyły. Przez niemal 45 lat działalności placówka przygotowała blisko 50 publikacji książkowych oraz dziesiątki artykułów naukowych i popularyzatorskich, organizując równocześnie konferencje, wystawy i spotkania poświęcone pontyfikatowi Jana Pawła II. Wydarzenia te odbywały się nie tylko w Rzymie, ale również między innymi w Paryżu, Lugano i Krakowie, a ekspozycje przygotowywane przez Ośrodek prezentowano we Włoszech, Polsce oraz innych krajach. W ostatnich latach instytucja stała się ponadto miejscem prowadzenia jednego z kursów w ramach programu „JP2 Studies”, realizowanego dla studentów Papieskiego Uniwersytetu św. Tomasza z Akwinu – Angelicum – i wspieranego przez program stypendialny Fundacji.

O znaczeniu Ośrodka przesądza jednak przede wszystkim skala zgromadzonych w nim zbiorów. Instytucja składa się z trzech zasadniczych części: archiwum, biblioteki oraz muzeum. Pierwsza z nich przechowuje pisma Karola Wojtyły pochodzące zarówno z okresu jego posługi biskupiej w latach 1958–1978, jak i z czasu pontyfikatu obejmującego lata 1978–2005, uzupełnione przez dokumentację fotograficzną, audiowizualną i filatelistyczną. Biblioteka liczy ponad 30 tys. woluminów wydanych we wszystkich językach europejskich oraz w części języków orientalnych. Zbiory muzealne obejmują natomiast około 20 tys. przedmiotów przekazanych Janowi Pawłowi II podczas audiencji, pielgrzymek i prywatnych spotkań, reprezentujących najróżniejsze dziedziny sztuki oraz dokumentujących zarazem niezwykłą skalę kontaktów Papieża z ludźmi, wspólnotami i kulturami całego świata. To połączenie wieloletniej historii, działalności naukowej, bogactwa zasobów i międzynarodowego charakteru, a przede wszystkim ciągłość pracy rozpoczętej jeszcze z inicjatywy Jana Pawła II, sprawiają, że rzymski Ośrodek pozostaje instytucją wyjątkową w skali światowej.

Historyk z Krakowa pokieruje Ośrodkiem

.Odpowiedzialność za tę placówkę obejmuje teraz ks. Michał Grzesiak, urodzony 5 czerwca 1995 roku w Krakowie kapłan archidiecezji krakowskiej, pochodzący z parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa w Sułkowicach. Po ukończeniu I Liceum Ogólnokształcącego im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie studiował historię w Instytucie Historii Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II, gdzie ukończył studia pierwszego stopnia i uzyskał tytuł licencjata. Następnie wstąpił do Wyższego Seminarium Duchownego Archidiecezji Krakowskiej, łącząc formację kapłańską ze studiami filozoficzno-teologicznymi na tej samej uczelni. Pracę magisterską poświęconą teologii dogmatycznej przygotował pod kierunkiem ks. prof. Marka Gilskiego i ks. prof. Roberta Woźniaka.

Praktykę diakońską odbywał w parafii Ofiarowania Najświętszej Maryi Panny w Wadowicach, natomiast 25 maja 2024 roku przyjął z rąk abp. Marka Jędraszewskiego święcenia prezbiteratu, po których został skierowany do pracy jako wikariusz parafii św. Floriana w Krakowie. Decyzją obecnego metropolity krakowskiego kard. Grzegorza Rysia kontynuuje w Rzymie specjalistyczne studia z historii Kościoła na Papieskim Uniwersytecie Świętego Krzyża. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się na historii Kościoła XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem epoki i kontekstu pontyfikatu Jana Pawła II. Zajmuje się również dziejami kultu maryjnego, heraldyką kościelną, witrażownictwem oraz drewnianą architekturą sakralną.

„Sztafeta pamięci”

.Dla nowego dyrektora objęcie Ośrodka ma również wymiar osobisty. Jak wspomina, jego pierwsze spotkanie z Domem Polskim nastąpiło w maju 2005 roku, kiedy jako dziesięcioletni chłopiec, miesiąc po śmierci Jana Pawła II, przyjechał wraz z rodzicami do Rzymu. W pamięci pozostały mu znajdujące się tam obrazy i przedmioty przekazywane wcześniej Ojcu Świętemu.

Z czasem zainteresowanie Papieżem Polakiem przekształciło się w systematyczną pasję: przyszły konkursy poświęcone Janowi Pawłowi II, książki, filmy dokumentalne, nagrania i pielgrzymki, później zaś rok spędzony w wadowickiej bazylice oraz kolejny w krakowskiej parafii św. Floriana. Dziś, już jako kapłan i historyk rozwijający w Rzymie swoje przygotowanie naukowe, ks. Grzesiak określa podjęcie pracy w Ośrodku jako włączenie się w trwającą od ponad czterech dekad „sztafetę pamięci”. Wśród najważniejszych zamierzeń wskazuje zachowanie otwartego i gościnnego charakteru placówki zarówno wobec naukowców, jak i pielgrzymów, a także rozwijanie współpracy z innymi instytucjami zajmującymi się dziedzictwem Jana Pawła II. Efektem takich kontaktów mają być kolejne przedsięwzięcia badawcze oraz publikacje.

Przed Fundacją i Ośrodkiem znajdują się zarazem ważne rocznice. Zbliża się półwiecze istnienia Watykańskiej Fundacji Jana Pawła II, a wraz z nim 50-lecie działalności samego Ośrodka; kolejnym punktem odniesienia będzie rok 2033 i Jubileusz Odkupienia. Nowy dyrektor deklaruje więc zarówno kontynuowanie dotychczasowych przedsięwzięć, jak i podejmowanie nowych projektów, wykorzystujących możliwości, jakie kryją zgromadzone przez dziesięciolecia materiały. Archiwum, biblioteka i muzeum nie mają bowiem pozostawać jedynie depozytem przeszłości: ich zasoby mogą stać się punktem wyjścia dla kolejnych badań pokazujących różnorodność historycznych, kościelnych, intelektualnych i kulturowych kontekstów niemal 27-letniego pontyfikatu Jana Pawła II.

Jarosław Kowalski