Niezwykłe odkrycie w Uzbekistanie. Ołtarz i ossuarium sprzed ponad 2 tys. lat

Podczas pierwszych systematycznych wykopalisk prowadzonych na terenie starożytnej osady Odirmon w Uzbekistanie archeolodzy odkryli dobrze zachowany ołtarz rytualny oraz niezwykłe zdobione ossuarium. Znaleziska sprzed ponad 2 tys. lat mogą rzucić nowe światło na wierzenia, obrzędy oraz praktyki pogrzebowe dawnych mieszkańców Azji Centralnej.

Starożytny ołtarz odkryty w Odirmonie

Niezwykłe odkrycie zostało dokonane w dystrykcie Kamashi w uzbeckim regionie Kaszkadaria. Badaniami archeologicznymi na terenie tego stanowiska kieruje Sanjar Abdurakhimov z Instytutu Archeologii w Samarkandzie. Obecne prace są pierwszymi systematycznymi wykopaliskami prowadzonymi na terenie tej starożytnej osady.

W północno-wschodniej części stanowiska archeolodzy odsłonili konstrukcję interpretowaną jako ołtarz. Ma ona około 70 cm wysokości i 90 cm szerokości. Na jej powierzchni zachowały się wyraźne ślady działania ognia, co wskazuje, że obiekt był wykorzystywany podczas odbywających się w osadzie ceremonii lub innych praktyk rytualnych.

Podłogę ołtarza wykonano z wypalanych płytek o wymiarach około 18 na 28 cm i grubości około 2,5 cm. Przestrzeń otaczającą konstrukcję pokryto natomiast warstwą glinianego tynku liczącą od 2,5 do 3 cm grubości. Sposób wykonania obiektu świadczy o tym, że nie był on jedynie prowizorycznym miejscem rozpalania ognia, lecz starannie przygotowaną częścią zabudowy osady.

Szczególnie interesujące okazały się kolejne warstwy tynku odkryte przez badaczy. Wynika z nich, że powierzchnię wokół ołtarza wielokrotnie odnawiano. Może to świadczyć o długotrwałym użytkowaniu tego miejsca oraz o znaczeniu, jakie mieszkańcy Odirmonu przywiązywali do utrzymywania go w odpowiednim stanie.

Zdobione ossuarium sprzed dwóch tysiącleci

Drugim ważnym zabytkiem wydobytym podczas wykopalisk jest zdobione ossuarium, czyli pojemnik przeznaczony do przechowywania ludzkich szczątków. Tego rodzaju przedmioty były związane z praktykami pogrzebowymi części dawnych społeczności Azji Centralnej i pozwalają archeologom odtwarzać stosunek tych kultur do śmierci oraz pochówku.

Na zewnętrznej powierzchni ossuarium znajdują się nietypowe przedstawienia, które badacze interpretują jako wizerunki jelenia oraz drzewa jałowca. Znaczenie tych motywów nie zostało jeszcze ustalone. Zabytek ma zostać poddany konserwacji i restauracji, a następnie szczegółowym analizom, które mogą pomóc w rozpoznaniu symboliki dekoracji.

Szczególne zainteresowanie naukowców wzbudza możliwość powiązania przedstawień z systemem wierzeń mieszkańców osady. Jeżeli motywy zwierzęce i roślinne miały znaczenie symboliczne, ossuarium może dostarczyć informacji nie tylko o praktykach pogrzebowych, lecz również o świecie wyobrażeń religijnych społeczności zamieszkującej południową część dzisiejszego Uzbekistanu.

Sześć stuleci historii starożytnej osady

Wstępne datowanie wskazuje, że Odirmon funkcjonował od około III wieku p.n.e. do III wieku n.e. Oznacza to, że osada mogła być użytkowana przez około sześć stuleci, w okresie istotnych przemian politycznych, gospodarczych i kulturowych zachodzących na terenie Azji Centralnej.

Odkrycie ołtarza oraz ossuarium daje archeologom rzadką możliwość zestawienia śladów praktyk rytualnych z pozostałościami obrzędów pogrzebowych pochodzącymi z jednego stanowiska. Dalsze wykopaliska w Odirmonie powinny pozwolić dokładniej określić charakter osady, historię jej rozwoju oraz miejsce, jakie zajmowała w kulturze społeczności zamieszkujących ten region w starożytności.

Marcin Jarzębski