Nosorożce włochate żyły nie tylko na mroźnej północy

Nosorożce włochate żyły nie tylko na dalekiej północy. Nowe badanie pokazuje, że znaczna część ich różnorodności genetycznej kształtowała się w umiarkowanych regionach środkowej Eurazji.

Historia nosorożców włochatych była bardziej złożona, niż dotąd sądzono

.Jak opisują paleontolodzy, nosorożce włochate (Coelodonta antiquitatis) były olbrzymami epoki lodowcowej, o gęstym futrze i masywnych rogach, które wyginęły około 11 tys. lat temu. Dotychczasowe badania nie pozwalały jednoznacznie ustalić, gdzie kształtowała się różnorodność genetyczna nosorożców włochatych. Przypuszczano, że podobnie jak u mamutów włochatych mogło to mieć miejsce na obszarach położonych na wysokich szerokościach geograficznych. Jednak nowa analiza starożytnego DNA i modeli siedlisk obejmujących ostatnie 500 tys. lat, przeprowadzona przez naukowców pod kierownictwem He Yu z Peking University, przedstawiła inną historię tych pradawnych zwierząt. Badanie zostało opublikowane w czasopiśmie „Science”.

Naukowcy wiedzieli już, że mamuty włochate wykształciły znaczną część swojego zróżnicowania genetycznego na północy Syberii. W przypadku nosorożców włochatych dostępnych danych było jednak znacznie mniej. Z północno-wschodniej Syberii udało się pozyskać DNA zaledwie trzech osobników.

Ograniczenie danych do dalekiej północy nie dawało jednak pełnego obrazu historii nosorożców włochatych. Naukowcy zauważyli, że w analizach pomijano ogromne obszary obejmujące Europę i Azję. Dlatego w ramach nowego badania paleontolodzy postanowili poszukać śladów nosorożców włochatych także w regionach o znacznie łagodniejszym klimacie.

Badania genetyczne pokazują, gdzie kształtowała się ich różnorodność

.Naukowcy przebadali 183 skamieniałości z różnych części Eurazji w poszukiwaniu dobrze zachowanego materiału genetycznego. Udało im się uzyskać informacje o 29 genomach mitochondrialnych i 14 jądrowych. Następnie porównali je z wcześniejszymi danymi o innych nosorożcach włochatych i spokrewnionych gatunkach.

Choć skamieniałości nosorożców włochatych znaleziono w wielu częściach Europy i Azji, wskazują one jedynie, gdzie poszczególne zwierzęta zginęły. Aby sprawdzić, czy te łagodniejsze regiony mogły przez długi czas pozostawać odpowiednimi siedliskami, paleontolodzy musieli odtworzyć warunki środowiskowe z przeszłości. Wprowadzili lokalizacje skamieniałości oraz dane dotyczące dawnego klimatu i roślinności do modeli komputerowych, aby zrekonstruować zmiany środowiska na przestrzeni 500 tys. lat.

Jak podkreślają naukowcy, badania przyniosły kilka dużych niespodzianek. Pierwszą było odkrycie, że w przeciwieństwie do mamutów włochatych znaczna część różnorodności genetycznej nosorożców włochatych powstała w umiarkowanych regionach środkowej Eurazji, a nie na dalekiej północy Syberii. Analiza wskazała również, że różnice w DNA dziedziczonym po matkach pojawiły się głównie w umiarkowanej Eurazji około 460–420 tys. lat temu, podczas długiego przejścia od epoki lodowcowej do międzylodowcowej.

Jak zmiany klimatu wpływały na zasięg występowania

.Paleontolodzy odkryli, że wraz ze spadkiem temperatur gatunek nie rozprzestrzeniał się po prostu na południe z terenów położonych na północy. W cieplejszych okresach region Ałtaju wydawał się pełnić funkcję ważnego schronienia dla nosorożców włochatych. Gdy klimat ponownie się ochładzał, ich populacje rozprzestrzeniały się stamtąd na inne obszary Eurazji.

Krzyżowanie się z innymi gatunkami

.Badacze ujawnili również nieoczekiwany szczegół dotyczący historii tych zwierząt – dowody na pradawne krzyżowanie się różnych gatunków. Dane genetyczne wykazały, że nosorożce włochate krzyżowały się z nosorożcami Mercka (Merck’s rhinoceros), blisko spokrewnionym gatunkiem przystosowanym do cieplejszego klimatu.

Jak podsumowują naukowcy, analizy przedstawiają znacznie bardziej złożony obraz ewolucji tych olbrzymów epoki lodowcowej. Wskazują one, że nawet w przypadku gatunków przystosowanych do zimna znaczna różnorodność genetyczna mogła powstawać i utrzymywać się na niższych szerokościach geograficznych.

Emil Gołoś