Maria Skłodowska-Curie na banknocie euro. Europejczycy wybierają nowy wygląd wspólnej waluty

Ponad dziewięć milionów osób oceniło projekty nowych banknotów euro, a głosowanie Europejskiego Banku Centralnego potrwa do 21 września 2026 roku. Jeżeli zwycięży temat kultury europejskiej, na banknocie 20 euro znajdzie się Maria Skłodowska-Curie, obok Marii Callas, Ludwiga van Beethovena, Miguela de Cervantesa, Leonarda da Vinci i Berthy von Suttner. Alternatywą są rzeki, ptaki oraz instytucje Unii Europejskiej.

.Piero Cipollone, członek Zarządu EBC, określił zainteresowanie konsultacją jako jedno z największych w historii podobnych przedsięwzięć europejskich. W przemówieniu wygłoszonym 14 września 2026 r. w Brukseli podkreślił, że banknoty są nie tylko środkiem płatniczym, lecz także materialnym znakiem wspólnej waluty, z którym Europejczycy chcą się utożsamiać. W obiegu znajduje się ponad 31 miliardów banknotów euro o łącznej wartości przekraczającej 1,6 biliona euro, a ich liczba zwiększa się, według EBC, o około 3 proc. rocznie.

Jak głosować na nowe banknoty euro?

Publiczna konsultacja rozpoczęła się 23 lipca 2026 roku i zakończy się 21 września o godz. 23.59 czasu środkowoeuropejskiego. Formularz jest dostępny na stronie Europejskiego Banku Centralnego we wszystkich 24 językach urzędowych Unii Europejskiej, w tym po polsku, a udział w badaniu może wziąć każda osoba posiadająca urządzenie z dostępem do internetu. EBC nie wprowadził ograniczenia ze względu na wiek, obywatelstwo ani miejsce zamieszkania, dlatego wypowiedzieć się mogą również mieszkańcy Polski, mimo że Polska nie należy do strefy euro.

Uczestnik nie wybiera pojedynczej postaci, ptaka ani nominału, ale ocenia dziesięć pełnych propozycji oznaczonych literami od A do J. Pięć serii rozwija temat „Kultura europejska”, pozostałych pięć opiera się na koncepcji „Rzeki i ptaki”. Projekty zostały w formularzu zanonimizowane, aby renoma, narodowość lub rozpoznawalność ich autorów nie wpływały na decyzje głosujących, a system konsultacji ma ograniczać możliwość wielokrotnego oddania głosu przez tę samą osobę.

Samo badanie jest anonimowe, EBC nie zbiera imion, nazwisk ani danych kontaktowych pozwalających bezpośrednio zidentyfikować uczestnika. Na końcu pojawiają się pytania demograficzne, jednak przy każdym z nich można wybrać odpowiedź „wolę nie podawać”. Odpowiedzi zostaną zagregowane, a raport opisujący społeczne preferencje ma zostać opublikowany po podjęciu ostatecznej decyzji przez Radę Prezesów EBC.

Kto może znaleźć się na banknotach euro?

W każdym z pięciu projektów poświęconych kulturze występuje ten sam zestaw sześciu postaci, przyporządkowanych do nominałów od 5 do 200 euro. Poszczególne propozycje różnią się portretami, kompozycją, typografią, sposobem pokazania europejskich przestrzeni kultury oraz rozwiązaniami graficznymi, ale nie zmieniają bohaterów banknotów.

.Maria Skłodowska-Curie została połączona ze szkołami i uniwersytetami jako jedyna osoba w tym gronie reprezentująca bezpośrednio naukę. Była pierwszym człowiekiem uhonorowanym dwiema Nagrodami Nobla w dwóch różnych dziedzinach naukowych, a jej odkrycia wpłynęły na rozwój fizyki, chemii i medycyny.

.Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na zapis nazwiska uczonej. W dokumentach EBC z 2025 roku występuje forma „Marie Curie Skłodowska”, natomiast w późniejszych materiałach i opisach projektów można znaleźć również warianty zależne od języka publikacji. Dla polskiego odbiorcy właściwą i historycznie uzasadnioną formą pozostaje „Maria Skłodowska-Curie”, nazwisko Skłodowska widnieje bowiem także na dokumentach związanych z przyznanymi jej Nagrodami Nobla.

Więcej tekstów o Marie Curie-Skłodowskiej na stronie www.Curie2017.pl

Pięć serii kulturowych opracowali Studio Joost Grootens, Neue Gestaltung GmbH, Myrsini Vardopoulou, Jan Robert Dünnweller oraz zespoły Rubio & del Amo i Cruz más Cruz. Jedne projekty eksponują oczy i usta bohaterów jako symbole obserwacji oraz dialogu, inne opierają się na odręcznych portretach, kolażu, geometrycznych układach liter albo zestawieniu historycznych postaci ze współczesnymi przestrzeniami publicznymi. Każdy projekt obejmuje całą serię, dlatego nie będzie możliwe połączenie portretu Skłodowskiej-Curie z typografią lub kolorystyką wybraną z innej propozycji.

Jakie ptaki i europejskie instytucje znalazły się w drugim wariancie?

Alternatywą dla postaci kultury jest seria pokazująca bieg europejskiej rzeki od górskiego źródła do morza, sześć gatunków ptaków oraz sześć instytucji Unii Europejskiej. Na banknocie pięcioeurowym pojawia się pomurnik i Parlament Europejski, na dziesięcioeurowym zimorodek i Komisja Europejska, natomiast nominał 20 euro przedstawia żołnę oraz Europejski Bank Centralny. Banknot 50 euro połączono z białym bocianem i Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej, 100 euro ze szablodziobem oraz Radą Europejską i Radą Unii Europejskiej, a 200 euro z głuptakiem zwyczajnym i Europejskim Trybunałem Obrachunkowym.

Pięć przyrodniczych propozycji przygotowali PunktFormStrich, Rudy Guedj i François Girard-Meunier, Atelier Goppel-Toperngpong, Isabelle Daëron oraz Ville Tietäväinen. Autorzy wykorzystywali między innymi zapis odgłosów ptaków, skalę prędkości ich lotu, zmieniające się światło, motyw kropli wody, obserwowaną z góry linię rzeki i połączenie skrzydeł z architekturą instytucji europejskich. Temat ma wyrażać wolność przekraczania granic, różnorodność ekosystemów i odpowiedzialność za środowisko.

Jak wybrano dziesięć projektów nowych banknotów euro?

Prace nad trzecią generacją banknotów rozpoczęły się w grudniu 2021 roku, kiedy Christine Lagarde zapowiedziała dostosowanie ich wyglądu do Europy współczesnej, bardziej różnorodnej i poszukującej rozpoznawalnych wspólnych symboli. Pierwszy etap obejmował badania jakościowe prowadzone w grupach fokusowych między grudniem 2021 a marcem 2022 roku, następnie zaś EBC przedstawił siedem możliwych tematów. Latem 2023 roku w otwartym badaniu internetowym wypowiedziało się ponad 365 tys. osób, a równolegle przeprowadzono reprezentatywny sondaż obejmujący 23 377 mieszkańców strefy euro.

W badaniu reprezentatywnym kultura europejska otrzymała 21 proc. wskazań, rzeki 18 proc., a ptaki 17 proc. Rada Prezesów zdecydowała później o połączeniu dwóch tematów przyrodniczych, pozostawiając do dalszych prac „Kulturę europejską” oraz „Rzeki i ptaki”. W styczniu 2025 roku przyporządkowano im konkretne postaci, miejsca, gatunki i instytucje, po czym otwarto konkurs dla projektantów mieszkających w Unii Europejskiej.

Do konkursu wpłynęło ponad 1200 zgłoszeń, spośród których wybrano 25 projektantów zaproszonych do przygotowania całych serii. Gotowe prace trafiły do niezależnego jury złożonego z 21 ekspertów, po jednym wskazanym przez bank centralny każdego państwa należącego do strefy euro. Jury wyłoniło dziesięciu finalistów, których projekty poddano obecnej konsultacji.

Kiedy nowe banknoty euro trafią do obiegu?

Wynik internetowego głosowania będzie istotną wskazówką, lecz nie stanie się automatycznie wiążącym werdyktem. Równolegle prowadzone jest badanie reprezentatywne, a Rada Prezesów EBC ma uwzględnić zarówno głos opinii publicznej, jak i oceny ekspertów. Ostateczny projekt powinien zostać wybrany pod koniec 2026 roku, natomiast dopiero później zapadnie decyzja o uruchomieniu produkcji i harmonogramie emisji.

Nowe banknoty nie pojawią się w portfelach natychmiast po ogłoszeniu zwycięzcy, ponieważ konieczne będą prace nad zabezpieczeniami, testy materiałów, przygotowanie drukarni oraz dostosowanie bankomatów, kas samoobsługowych i urządzeń rozpoznających pieniądze. EBC nie wyznaczył oficjalnej daty wejścia serii do obiegu i informuje jedynie, że proces zajmie kilka lat. W obiegu pozostaną nominały 5, 10, 20, 50, 100 i 200 euro, nie przewiduje się natomiast powrotu do emisji banknotu 500 euro.

Prawdopodobnie zachowane zostaną dominujące kolory i rozmiary poszczególnych nominałów, co ma ułatwić rozpoznawanie pieniędzy oraz ograniczyć koszty dostosowania urządzeń. Banknoty nadal mają być wytwarzane z papieru zawierającego włókna bawełniane, chociaż EBC bada rozwiązania zwiększające ich trwałość i zmniejszające oddziaływanie produkcji na środowisko. Konsultacje prowadzone z organizacjami reprezentującymi osoby z niepełnosprawnością wzroku mają z kolei pomóc w stworzeniu serii łatwiejszej do rozpoznania dotykiem i wzrokiem.

Zmiana wyglądu banknotów nie oznacza odwrotu od gotówki na rzecz cyfrowego euro. EBC przedstawia oba rozwiązania jako uzupełniające się formy pieniądza banku centralnego, a nie konkurencyjne projekty, przy czym banknot może być używany bez urządzenia, dostępu do sieci oraz pośrednika obsługującego transakcję. O znaczeniu anonimowości i niezależności gotówki, szczególnie w sytuacjach kryzysowych, pisaliśmy szerzej w tekście „Same plusy z posiadania gotówki”.

Osobnym zagadnieniem pozostają przyszłość cyfrowego pieniądza oraz obawy związane z prywatnością transakcji, opisane w analizie „Cyfrowe euro. Rewolucja, która być może nie nadejdzie”. Polski kontekst przywiązania do banknotów i monet przedstawia natomiast opracowanie „Polacy bronią złotówki, w gotówce”. Obecne głosowanie dotyczy więc nie przyszłości samej gotówki, lecz symboli, które przez następne dekady mogą towarzyszyć codziennym transakcjom setek milionów Europejczyków.

Sebastian Nizio