Jan ROKITA: Wesołe przypadki Kai Kallas

Wesołe przypadki Kai Kallas

Photo of Jan ROKITA

Jan ROKITA

Filozof polityki. Absolwent prawa UJ. Działacz opozycji solidarnościowej, poseł na Sejm w latach 1989-2007, były przewodniczący Klubu Parlamentarnego Platformy Obywatelskiej. Wykładowca akademicki. Autor felietonów "Luksus własnego zdania", które ukazują się w każdą sobotę we "Wszystko co Najważniejsze".

Ryc.: Fabien CLAIREFOND

zobacz inne teksty Autora

Unia Europejska w osobie swej szefowej dyplomacji osiągnęła stan, który zapewne przejdzie do dziejów światowej dyplomacji: europejskiego ministra od „polityki zagranicznej i bezpieczeństwa” bojkotują Waszyngton, Pekin, Moskwa i Jerozolima. Pytanie brzmi: gdzie i jaką zatem politykę zagraniczną prowadzić ma Kaja Kallas? – pisze Jan ROKITA

.Ostatnie przypadki Kai Kallas skłaniają do namysłu nad naturą europejskiej dyplomacji. Właśnie w tych dniach szefowa unijnej dyplomacji została ostentacyjnie zignorowana w dyskusji o tym, kto ma reprezentować Europę na spotkaniach dotyczących wojny rosyjsko-ukraińskiej. Prawo to przyznano jednocześnie pięciu dużym państwom europejskim, przewodniczącemu Rady oraz Komisji Europejskiej, spektakularnie wykluczając z tego grona unijną minister spraw zagranicznych.

Rzecz jest w jakimś sensie absurdalna, bo wedle traktatów europejskich ani pięć państw nie ma żadnych uprawnień do decydowania w sprawach polityki zagranicznej w imieniu pozostałych, ani Komisja i szef Rady nie posiadają w tej mierze traktatowych kompetencji. Jeśli już w ogóle ktoś mógłby sobie rościć prawo do reprezentowania – nie całej wprawdzie, ale przynajmniej unijnej Europy – to właśnie Kaja Kallas, która nominalnie (czyli wedle traktatów) ma się zajmować tzw. „europejską polityką zagraniczną i bezpieczeństwa”.

Ale jeśli ktoś w ciągu ostatnich dwóch lat zorientował się już w stylu działania Kallas, to nie zdziwił się, gdy ta buńczucznie oznajmiła, iż zgodnie z prawem tylko ona może negocjować z Rosją i Ameryką kwestię pokoju na Ukrainie i że jest do tego „w pełni gotowa”, a to jej oświadczenie wzbudziło w Brukseli niezbyt nawet tłumiony śmiech, tak bardzo bowiem nie przystawało do politycznej rzeczywistości.

Upokorzenia Kai Kallas następują zresztą ostatnio jedno po drugim. Oto właśnie szefowa Komisji Ursula von der Leyen wybrała się na Bliski Wschód, aby tam przekonsultować z zaprzyjaźnionymi z Unią krajami arabskimi (Syrią i Jordanią) kwestię Gazy. Pani von der Leyen wzięła ze sobą w tę podróż chorwacką komisarz Dubravkę Šuicę, która w Komisji dzierży jedną z najdziwniejszych tek komisarskich – resort ds. Morza Śródziemnego (notabene, zawsze się dziwię, czemu nie forsowaliśmy powołania komisarza ds. Bałtyku).

Oczywiście ani szefowa Komisji, ani tym bardziej jej podwładna od Morza Śródziemnego nie mają żadnego traktatowego prawa do zajmowania się wojną i pokojem na Bliskim Wschodzie, a jeśli już ktoś w Unii mógłby sobie ewentualnie takie prawo rościć – to właśnie Kaja Kallas. Ta jednak musiała obejść się smakiem i zostać w Brukseli, a na pociechę w tym samym czasie zorganizowała sobie tam „forum śródziemnomorskie”.

Dlaczego? No bo wtrącania się Kallas w politykę bliskowschodnią nie życzy sobie kategorycznie rząd Izraela, który bojkotuje szefową dyplomacji, odkąd ta publicznie obwieściła, że państwo żydowskie to kraj apartheidu, taki sam jak niegdyś RPA pod rządami Burów. A jak mówi roztropniejsza bez porównania komisarz Šuica przed podróżą na Bliski Wschód: „Bez Izraela niczego się tu nie da zrobić”. Więc szef MSZ Izraela Gideon Saar już czterokrotnie konferował z roztropną komisarz ds. Morza Śródziemnego, a swoją europejską odpowiedniczkę bojkotuje.

W 2025 roku, ledwie po kilku miesiącach urzędowania Kallas, komentator gazety „UnHerd” napisał, nie gryząc się w język, że „Kaja Kallas jest prawdziwym zagrożeniem dla Europy i uosabia Unię w jej najgorszym wydaniu”, a jej polityka – to „toksyczna mieszanka niekompetencji, nieistotności i jawnej głupoty UE”. Ta brutalna, choć niestety uzasadniona ocena pojawiła się po tym, jak szefowa dyplomacji UE najpierw zaangażowała się z pasją w tworzenie trybunału, przed którym miałby stanąć za swoje zbrodnie Putin (co było kontynuacją jej wcześniejszej pochwały rozpadu Rosji na „małe państwa”), a na konferencji prasowej z szefem chińskiego MSZ Wangiem wezwała Pekin, aby przestał gwałcić ład świata i zaczął w końcu „respektować porządek oparty na zasadach”.

Tę ostatnią scenkę widziałem na internetowym filmiku i przyznam – setnie się uśmiałem, bo swym kaznodziejstwem Kallas doprowadziła ugrzecznionego Chińczyka do takiego zdumienia, że najpierw zaniemówił, a potem coś bluznął arogancko w jej stronę. W każdym razie od tamtych zdarzeń szefowa unijnej dyplomacji ma już zamkniętą drogę do jakichkolwiek spotkań z Moskalami i Chińczykami. A to już samo z siebie sprawia, iż jej deklaracja o gotowości negocjowania rozejmu na Ukrainie musiała się wydać dyplomatom niezłym żartem.

No i by dać pełny obraz możliwości dyplomatycznych europejskiej pani minister: nie ma ona również wstępu do Białego Domu i Departamentu Stanu, a sekretarz Marco Rubio publicznie (co w dyplomacji jest ewenementem) odrzucił pod jakimś pretekstem jej prośbę o spotkanie podczas pobytu w USA. Kallas lata zatem do Ameryki, ale tylko do nowojorskiej siedziby ONZ, a Waszyngton jest przed nią zamknięty. I nie ma w tym nic dziwnego: jeszcze w 2025 roku pani minister obwieściła, iż gdy idzie o Ukrainę, to USA zawierają „brudne umowy”, a Europa generalnie musi się trzymać przeciw Ameryce razem, albowiem „taktyka USA przypomina postępowanie wrogów Europy”. Tak więc Unia Europejska w osobie swej szefowej dyplomacji osiągnęła stan, który zapewne przejdzie do dziejów światowej dyplomacji: europejskiego ministra od „polityki zagranicznej i bezpieczeństwa” bojkotują Waszyngton, Pekin, Moskwa i Jerozolima. Pytanie brzmi: gdzie i jaką zatem politykę zagraniczną prowadzić ma Kaja Kallas?

Piszę o tym w tonie lekkim, bo skala niekompetencji i nieistotności politycznej Kai Kallas nosi już dziś znamiona komedii. A sama pani minister wydaje się tego kompletnie nie pojmować, więc z tym większym nadęciem naucza pół albo i więcej świata, jak winien postępować. I rzecz nie w tym, kiedy teoretycznie Kallas ma rację i gotowiśmy sympatyzować z jej poglądem (jak w przypadku Moskwy), lecz kiedy opowiada szkodliwe banialuki (jak o Ameryce). Problem Kallas polega na tym, że nie widzi ona tego, jak śmiesznie wyglądają w stolicach mocarstw werbalna pewność siebie i kaznodziejskie zapędy kogoś, kto jest politykiem z mikroskopijnej Estonii, a na dodatek nie ma żadnej mocy, aby choć próbować wcielić w życie swoje poglądy.

.Jej deklaracje nie są niczym więcej niż napuszonym pustosłowiem, które sprawia tylko to, że urząd szefa unijnej dyplomacji sam w sobie stał się komiczny, gdyż polityce europejskiej nie przynosi pożytku, lecz sprawia kłopot. Wszyscy w Europie kombinują, jakby tu ominąć Kaję Kallas, bo inaczej znów będzie wesoło. Niestety, owa wesołość z Kają Kallas degraduje politycznie Europę i pokazuje kryzys jej instytucji.

W 2024 roku, kiedy rozdawano unijne posady, po obsadzeniu ważniejszych funkcji został jeszcze unijny MSZ. Z lobbystycznego rozkładu wpływów trzeba było dać tę posadę kobiecie, pochodzącej z partii liberalnej, reprezentującej geograficznie Europę Środkowo-Wschodnią i będącej byłym szefem rządu. Tak się właśnie dostał ów urząd świeżo zdymisjonowanej premier Estonii, która spodobała się establishmentowi tym bardziej, że już jej ojciec był brukselskim komisarzem. Na dobrą sprawę – to nie polityczny rozsądek, ale bezsensowny algorytm mianował Estonkę na stanowisko szefa unijnej dyplomacji. I właśnie są tego efekty.

Jan Rokita

Materiał chroniony prawem autorskim. Dalsze rozpowszechnianie wyłącznie za zgodą wydawcy. 20 listopada 2026
Fot. Stefan ROUSSEAU / Reuters / Forum