Plan obchodów 11 listopada 2025

11 listopada 2025 r. w całym kraju odbędą się uroczystości związane z Narodowym Świętem Niepodległości. Główne uroczystości z udziałem m.in. prezydenta Karola Nawrockiego i jego małżonki odbędą się na pl. Piłsudskiego w Warszawie. Prezydent Karol Nawrocki wręczy też odznaczenia państwowe.

Przedstawiciele władz państwowych z prezydentem na czele złożą wieńce przed pomnikami Ojców Niepodległości w Warszawie. Ulicami stolicy przejdzie Marsz Niepodległości.

Już 10 listopada 2025 r. wieczorem, w przeddzień święta, zaplanowano Capstrzyk Niepodległości przed Pomnikiem Marszałka Józefa Piłsudskiego. W uroczystości weźmie udział szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz; minister oraz przedstawiciele kadry dowódczej Sił Zbrojnych RP złożą też wieńce przy warszawskich pomnikach Ojców Niepodległości.

Uroczystości z okazji rocznicy odzyskania niepodległości rozpoczną się we 11 listopada rano. Przedstawiciele władz państwowych z prezydentem na czele złożą wieńce przed pomnikami Ojców Niepodległości w Warszawie: Wincentego Witosa, Ignacego Jana Paderewskiego, Ignacego Daszyńskiego, Romana Dmowskiego, Wojciecha Korfantego i Józefa Piłsudskiego.

Następnie prezydencka para Karol i Marta Nawroccy, a także szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz wezmą udział w mszy za ojczyznę, która będzie celebrowana w Świątyni Opatrzności Bożej w Warszawie.

W Pałacu Prezydenckim Karol Nawrocki tradycyjnie wręczy odznaczenia państwowe; podczas tej uroczystości planowane jest wystąpienie głowy państwa.

W południe przedstawiciele najwyższych władz państwowych, z prezydentem i jego małżonką na czele, wezmą udział w uroczystej odprawie wart przed Grobem Nieznanego Żołnierza na pl. Piłsudskiego.

Po południu planowane jest złożenie przy placu Marszałka Józefa Piłsudskiego wieńców przed pomnikami Ofiar Tragedii Smoleńskiej 2010 roku, Prezydenta Lecha Kaczyńskiego i Marszałka Józefa Piłsudskiego.

Zwiedzanie patriotyczne i Bieg Niepodległości

Dnia 11 listopada w godzinach 10-16 będzie można odwiedzić Sejm i Senat. Zwiedzający będą mieli możliwość zobaczenia niedostępnych na co dzień miejsc, takich jak Sala Posiedzeń Sejmu i kuluary sejmowe. Około godz. 10.50 na I piętrze w Senacie zwiedzający będą mogli porozmawiać i zrobić sobie zdjęcie z marszałek tej izby Małgorzatą Kidawą-Błońską.

W izbie wyższej w tym roku motywem przewodnim będą czasy I kadencji Senatu II Rzeczypospolitej (1922–1927). Na gości Senatu będą więc czekać: gazeciarze z „Kurierem Senackim” i przedrukami przemówień senatorów II RP, zespół „Mazowsze”, który będzie zachęcał do wspólnego śpiewania pieśni patriotycznych, rękodzielnicy z warsztatami, fotobudka retro, w której każdy będzie mógł zrobić pamiątkowe zdjęcie w stylu międzywojennym.

W stolicy – poza centralnymi obchodami, corocznym Marszem Niepodległości oraz 35. Biegiem Niepodległości – zaplanowano różnorodne wydarzenia artystyczne, historyczne i rodzinne, m.in. na Cytadeli oraz Krakowskim Przedmieściu. Ukoronowaniem warszawskich obchodów będzie wielki koncert „Wspólna Niepodległa” na Cytadeli, na którym wystąpi 16 artystów z 16 województw. Rozpocznie się on o godzinie 18.00, a artyści zaprezentują tradycyjne pieśni i motywy regionalne w nowoczesnych aranżacjach. Wstęp jest bezpłatny, a na miejsce łatwo będzie dotrzeć dzięki specjalnej, darmowej linii autobusowej „WN”.

W centrum Warszawy, już od rana, będą odbywać się koncerty, wystawy i pokazy, a także warsztaty, spacery historyczne i koncerty. Specjalne autobusy ułatwią mieszkańcom przemieszczanie się między miejscami wydarzeń. Dodatkowo uruchomiona zostanie retro linia z zabytkowymi autobusami, w których podczas przejazdu przewodnik opowie o historii 11 listopada i odzyskaniu niepodległości.

Obchody 11 listopada w Krakowie

W ramach krakowskich obchodów Narodowego Święta Niepodległości zaplanowano zarówno wydarzenia patriotyczne, w tym mszę św. w katedrze na Wawelu, pochód oraz uroczystość przed Grobem Nieznanego Żołnierza z udziałem Wojska Polskiego, jak i mniej formalne aktywności kulturalne i sportowe. Ulicami miasta będzie jeździł Tramwaj Patriotyczny, a jego pasażerowie otrzymają bezpłatne „Śpiewniki polskich pieśni patriotycznych” z kolorową wkładką poświęconą 150. lat komunikacji miejskiej w Krakowie. Środowisko biegowe będzie świętować rocznicę odzyskania niepodległości przez Polskę podczas Krakowskiego Biegu Niepodległości. Dochód z imprezy zostanie przekazany na rzecz Fundacji Wspierania Kardiochirurgii Dziecięcej Schola Cordis.

Obchody w Krakowie zwieńczy wieczorna 93. Krakowska Lekcja Śpiewania „Radosna Niepodległości”. Zgromadzeni na Rynku Głównym wraz z artystami Teatru Loch Camelot będą śpiewać najpiękniejsze pieśni i piosenki patriotyczne. Na tę okazję zostały przygotowane śpiewniki, które będą dostępne podczas wydarzenia.

Święto Niepodległości w całej Polsce

Wspólne śpiewanie pieśni żołnierskich, niepodległościowych, patriotycznych oraz harcerskich to także jeden z punktów obchodów Święta 11 Listopada w Tarnowie. Koncert z udziałem aktorów Teatru im. Ludwika Solskiego odbędzie się na schodach przed tym teatrem.

Rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości Gdańsk od rana będzie świętować na paradzie, której uczestnicy z ulicy Podwale Staromiejskie przejdą okrężną drogą przez całe Stare i Główne Miasto aż pod Zieloną Bramę, gdzie zostanie odśpiewany hymn narodowy. Jeszcze wcześniej obchody rozpoczną biegacze w Gdyni, gdzie o godzinie 8 rozpocznie się Gdyński Bieg Niepodległości. W Sopocie będzie można przyglądać się m.in. paradzie samochodów zabytkowych i aut strażackich, do której przyłączą się rowerzyści. O godz. 12 jest zaplanowany charytatywny skok z molo pod hasłem „Skok Niepodległości – Wolni w wodzie”, którego celem jest propagowanie idei dobroczynności oraz pomocy osobom z niepełnosprawnościami.

Poza Trójmiastem świętowanie zaplanowane jest w innych miejscach Pomorza, np. w Swołowie. Święto Niepodległości, jak co roku będzie smakowało tam gęsiną. W tamtejszym Muzeum Kultury Ludowej Pomorza od soboty na kilkudziesięciu stoiskach można jej próbować podczas największej w regionie kulinarnej biesiady: „Na św. Marcina najlepsza pomorska gęsina”. Nie zabraknie targu produktów lokalnych, jarmarku rękodzieła i warsztatów dla dzieci.

W Szczecinie świętowaniu towarzyszyć będzie sportowa rywalizacja. Zawody biegowe organizuje też spółka miejska Żegluga Szczecińska. Uczestnicy 7. Szczecińskiego Biegu Niepodległości pobiegną w koszulkach z akcentami w duchu lokalnego patriotyzmu – w kolorach herbu i flagi portowego miasta.

Z kolei Politechnika Morska w Szczecinie na poniedziałek i wtorek przygotowała Niepodległościowe Manewry Bezpieczeństwa. W dwudniowych ćwiczeniach weźmie udział ponad 300 uczestników reprezentujących m.in. Straż Graniczną, SAR, Policję, WOPR i jednostki OSP z regionu. 11 listopada uczestnicy manewrów wezmą udział w ćwiczeniach na Zalewie Szczecińskim. Jeden ze scenariuszy zakłada działania antyterrorystyczne. „Terroryści” mają zaatakować jednostkę Nawigator XXI. Do płynącego statku dopłyną lub dolecą antyterroryści, a po dostaniu się na pokład przeszukają go. Używając broni z amunicją ślepą, odbijają statek. Po zakończeniu działań dojść ma do awarii statku i konieczności ewakuacji. – To dobra okazja, by zobaczyć współpracę służb w realnych warunkach i wspólnie uczcić Święto Niepodległości w duchu bezpieczeństwa i współdziałania – powiedziała PAP rzeczniczka prasowa Politechniki Morskiej w Szczecinie Anna Malec.

Msze za Ojczyznę, rajdy rowerowe, uroczyste apele

W Kołobrzegu świętujący zgromadzą się na miejskich uroczystościach przy pomniku I Marszałka RP Józefa Piłsudskiego. Po nich w południe wystartuje Kołobrzeski Rowerowy Rajd Niepodległości. Natomiast w Regionalnym Centrum Kultury o godz. 17 zagra Orkiestra Arte Con Brio z Bydgoszczy „Dumkę na dwa głosy i orkiestrę”. Obowiązują bezpłatne wejściówki. Natomiast w Koszalinie po mszy w intencji ojczyzny w katedrze i nabożeństwie ekumenicznym w cerkwi mieszkańcy przejdą na pl. Zwycięstwa, gdzie przy pomniku Marszałka Józefa Piłsudskiego odbędzie się uroczysty apel. Z kolei po południu w Centrum Kultury 105 zaplanowano wspólne śpiewanie pieśni patriotycznych; wieczorem zapłonie rzeźba Władysława Hasiora.

W Katowicach główne uroczystości rozpoczną się rano mszą w intencji ojczyzny, odprawianą w katedrze Chrystusa Króla. Później uczestnicy obchodów przejdą na pl. Chrobrego, gdzie przy pomniku marszałka Piłsudskiego zaplanowano uroczysty apel z udziałem przedstawicieli władz i służb mundurowych. Podobnie jak w poprzednich latach 11 listopada mieszkańcy będą mogli zwiedzać gmach Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego. To wyjątkowa okazja zobaczenia na co dzień niedostępnych zakątków tego historycznego gmachu. Tegoroczne zwiedzanie będzie odbywało się pod hasłem „W starym kinie”. Marszałek woj. śląskiego zaprasza na wspólne świętowanie na Superauto.pl Stadionie Śląskim w Chorzowie. W południe zaplanowano tam wspólne odśpiewanie hymnu, a przez cały dzień wszyscy chętni będą mogli wysłuchać koncertów polskich artystów i oglądać wystawę militariów.

Uroczystości Narodowego Święta Niepodległości zaplanowano także w innych miastach woj. śląskiego. Niektóre, obok oficjalnych uroczystości, będą świętowały również w nietypowy sposób. Np. w Łazach uczestnicy II Maratonu Pływackiego dla Niepodległej zamierzają w Parku Wodnym Jura przepłynąć co najmniej 107 kilometrów – z okazji 107. rocznicy odzyskania niepodległości. Wspólne pływanie ma charakter otwarty i każdy może w nim wziąć udział, wystarczy wcześniej się zarejestrować.

11 listopada w Poznaniu, Kaliszu, Łodzi

W Poznaniu wojewódzkie obchody rozpoczną się mszą św. w intencji ojczyzny w poznańskiej farze. Główne uroczystości zaplanowano na placu Wolności. Tam tradycyjnie zostanie odczytany apel pamięci z wystrzałem armatnim, odbędzie się też defilada pododdziałów oraz grup rekonstrukcyjnych. Jeszcze przed rozpoczęciem głównych obchodów na placu Wolności będzie miał miejsce Koncert Orkiestry Miasta Poznania przy Miejskim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym w Poznaniu. W południe rozpocznie się piknik rodzinny, podczas którego zaprezentują się m.in. jednostki wojskowe oraz grupy rekonstrukcyjne. Na uczestników obchodów będzie czekał również ciepły poczęstunek – wojskowa grochówka i gęsina. Wieczorem tradycyjnie marszałek województwa wielkopolskiego zaprasza Wielkopolan do Teatru Wielkiego na Koncert Marszałkowski.

11 listopada mieszkańcy Poznania celebrują także imieniny jednej z głównych ulic miasta – ul. Święty Marcin. Tego dnia w mieście królują też rogale świętomarcińskie. Tradycja wypiekania i jedzenie tego słodkiego przysmaku sięga 1891 roku.

Mieszkańcy Kalisza będą mogli wziąć udział w Kaliskim Marszu Niepodległości. Zbiórkę uczestników zaplanowano o godz. 11.11 na ulicy 3 Maja, skąd przemarsz odbędzie się docelowo na pl. Bogusławskiego. Tam zostanie odczytany Apel Pamięci i odbędzie się wspólne śpiewanie pieśni patriotycznych. Na godz. 13 w Katedrze Kaliskiej przy ul. Kanonickiej zaplanowano mszę św. w intencji ojczyzny.

Wieczorem w sali Studio Centrum Kultury i Sztuki odbędzie się transmisja live premiery operowej „Strasznego Dworu” Stanisława Moniuszki z sali Pawelana w Pabianicach. Ponadto otwarta będzie biblioteka przy ul. Wrocławskiej, gdzie wśród atrakcji będzie zwiedzanie Izby Pamięci Szczypiorna, emisja filmu z cyklu „Szczypiorno – tu rodziła się niepodległość”, czy prezentacja rękopisu Stanisława Tessaro – kroniki życia obozowego z 1917 roku.

W Łodzi tradycyjnie najwięcej będzie działo się na Pikniku Niepodległościowym w Manufakturze. Odwiedzi go m.in. ambasador Francji Etienne de Poncins wraz z oddziałem francuskich wojsk lądowych z Pułku Legii Cudzoziemskiej. W miasteczku wojskowym będzie można oglądać pojazdy pancerne – od historycznych po współczesne, nowoczesny sprzęt militarny oraz wziąć udział w warsztatach edukacyjnych i pokazach historycznych. Piknik rozpocznie się ceremoniałem przybycia marszałka Piłsudskiego i wspólnym odśpiewaniem hymnu, a na koniec zaplanowano harcerskie ognisko, śpiewanie pieśni patriotycznych oraz pokaz fajerwerków.

Wśród innych imprez w Łódzkiem są m.in. odtańczenie poloneza oraz stworzenie żywej flagi na Starym Rynku w Pabianicach, Ognisko Patriotyzmu i koncert „Na rockowo dla Niepodległej” w parku przy pomniku rotmistrza Pileckiego w Wieluniu, wspólne śpiewanie patriotycznych pieśni w kolejowej dzielnicy Zduńskiej Woli – Karsznicach, plenerowy koncert „Listy nienapisane – antywojenny spektakl muzyczny” w Piotrkowie Trybunalskim, a także wiele pikników militarnych, wystaw, inscenizacji i rekonstrukcji historycznych oraz biegów niepodległościowych.

Rzeszów, Lublin i Wrocław świętują Święto Niepodległości

Rzeszowianie świętować będą na sportowo – na ulicach miasta odbędzie się 13. PKO Bieg Niepodległości. W obchody Święta Niepodległości włączy się też Podkarpackie Centrum Innowacji w Rzeszowie, na którego tarasie, podobnie jak w ub. r., balon stratosferyczny wyniesie nad miasto biało-czerwoną flagę. Będzie ją można zobaczyć do godzin popołudniowych. Główne uroczystości, które przewidują m.in. wspólne śpiewanie pieśni patriotycznych z asystą Orkiestry Wojskowej, zaplanowane są na Placu Wolności przed pomnikiem Marszałka Józefa Piłsudskiego.

We Wrocławiu ulicami miasta, po raz 22., przejdzie Radosna Parada Niepodległości. Barwny korowód wyruszy spod Centrum Historii Zajezdnia przy ul. Grabiszyńskiej i przejdzie do wrocławskiego Rynku. Tam odbędą się uroczystości organizowane przez wojewodę dolnośląską Annę Żabską.

W Lublinie odbędzie się koncert „Polska na TAK!”, podczas którego wystąpią m.in. Kayah, Natalia Kukulska, Reni Jusis, SARSA, Natalia Nykiel, Mery Spolsky, Piotr Kupicha, raperzy Grubson, Eldo i O.S.T.R, orkiestra symfoniczna i dwa chóry. W repertuarze utwory, które od 1918 r. stanowiły głos kolejnych pokoleń, w nowoczesnych aranżacjach i pod batutą Wojtka Urbańskiego. Koncert odbędzie się w ramach ogólnopolskiej akcji Telewizji Polskiej i Polskiego Radia. Początek o godz. 17.35 na pl. Zamkowym. Wstęp wolny. Koncert będzie transmitowany w TVP1 i TVP VOD. W związku z wydarzeniem pl. Zamkowy jest całkowicie zamknięty dla ruchu i wyłączony do 13 listopada z możliwości parkowania.

11 listopada i uroczystości patriotyczne

W Gorzowie Wielkopolskim w samo południe, przy pomniku Marszałka Józefa Piłsudskiego, zostanie odśpiewany hymn Polski, a po złożeniu kwiatów korowód przejdzie do katedry na mszę świętą w intencji ojczyzny. Po mszy na Starym Rynku odbędzie się apel z ceremoniałem wojskowym i piknik rodzinny. Zabrzmią pieśni patriotyczne, będzie pokaz laserowy, stoiska służb mundurowych i widowisko multimedialne „Iskry Niepoległej”. Będzie można także spróbować swoich sił w Biegu Niepodległości i skosztować wojskowej grochówki.

Na aktywne świętowanie 107. rocznicy odzyskania niepodległości zaprasza Lubuskie Muzeum Wojskowe w Drzonowie. We wtorek z Zielonej Góry do Drzonowa wyruszy XII Rajd „Rowerowa Niepodległa”. Metą rajdu będzie Lubuskie Muzeum Wojskowe, gdzie po uroczystym odśpiewaniu hymnu będzie można zwiedzić wystawy stałe i czasowe, zobaczyć prezentacje grup rekonstrukcji historycznej czy posilić wojskową grochówką. Tego dnia w muzeum nastąpi także rozstrzygnięcie konkursu plastycznego dla dzieci i młodzieży – „Drogi do niepodległości”, wręczenie nagród i otwarcie wystawy pokonkursowej.

W woj. podlaskim główne uroczystości zorganizuje z wojewodą podlaskim marszałek województwa podlaskiego i prezydent Białegostoku. Rozpoczną się one o godz. 12.30 przed pomnikiem Marszałka Józefa Piłsudskiego w Białymstoku. Fundacja Białystok Biega zaprasza natomiast na rodzinne wydarzenie „Biegnę dla Niepodległej”. Dzieci pobiegną o godz. 10, a dorośli o godz. 14. Z kolei w Galerii im. Slendzińskich odbędzie się „14. Wieczór wspólnego śpiewania pieśni patriotycznych”.

W Suwałkach obchody miejskie rozpoczną się 10 listopada o godz. 19.18 Suwalskim Biegiem Niepodległości. Główne uroczystości zaplanowano we wtorek na godz. 12 przed pomnikiem Józefa Piłsudskiego. Wieczorem w Suwalskim Ośrodku Kultury będzie można wysłuchać koncertu Zespołu Pieśni i Tańca Suwalszczyzna.

W Bydgoszczy główne uroczystości Narodowego Święta Niepodległości obędą się na Starym Rynku, a poprzedzi je msza święta w intencji ojczyzny w katedrze pw. świętych Marcina i Mikołaja. W ramach obchodów święta zaplanowano m.in. wystawę „Polskie drogi do niepodległości”, widowisko „Z szarą piechotą do lat dwudziestych”, Bydgoski Bieg Niepodległości, Bydgoski Rajd Niepodległości i turniej szachowy.

W Toruniu uroczystości patriotyczne z okazji Narodowego Święta Niepodległości odbędą się na Rynku Staromiejskim, a wcześniej odprawiona zostanie msza święta w intencji ojczyzny w kościele garnizonowym pw. św. Katarzyny. Na Bulwarze Filadelfijskim zorganizowany zostanie piknik historyczny, na który złożą się m.in. koncert pieści patriotycznych, pokazy grup rekonstrukcyjnych i gry terenowe. W Przysieku koło Torunia w poniedziałek i wtorek odbędzie się Festiwal Gęsiny z pokazami kulinarnymi, konkursami i kiermaszami.

Na Warmii i Mazurach wojewódzkie obchody Narodowego Święta Niepodległości – z uroczystym apelem i defiladą wojskową – odbędą się w Bartoszycach. Miejskie obchody w Olsztynie rozpoczną się mszą św. w bazylice konkatedralnej św. Jakuba, po której uczestnicy przejdą na pl. Konsulatu Polskiego, niosąc wspólnie biało-czerwoną flagę stumetrowej długości. Zaplanowano apel pamięci i składanie kwiatów przed Kolumną Orła Białego. Po oficjalnej części uroczystości odbędzie się Potańcówka Patriotyczna na Targu Rybnym.

Świętokrzyskie uczci Święto Niepodległości koncertami, wystawami i defiladą. Wojewódzkie uroczystości rozpoczną się od złożenia wieńców przed pomnikami Niepodległości i Wincentego Witosa w Kielcach. Po mszy za ojczyznę o godz. 11 w bazylice katedralnej uczestnicy wspólnie odśpiewają hymn. Następnie ulicami miasta przejdzie defilada przed pomnik Józefa Piłsudskiego na Placu Wolności. We wtorek bezpłatnie dostępne będą wystawy Ośrodka Myśli Patriotycznej i Obywatelskiej. W Muzeum Zabawek odbędą się warsztaty dla rodzin, a na dziedzińcu Muzeum Historii Kielc – wystawa „Album Legionów”. Dzień zwieńczy koncert „Filmowa Niepodległa” w Staszowie.

Główne obchody 11-go listopada w województwie opolskim odbędą się w stolicy regionu. Na świąteczny piknik zapraszają władze samorządowe regionu, prezydent Opola i wojewoda opolski. W niecodzienny sposób wtorkowe święto będą obchodzić miłośnicy historii z Głuchołaz, którzy wybierają się na świąteczny rajd do czeskiego Jesenika. Tam, w historycznym sanatorium, leczyli się m.in. polscy politycy zasłużeni dla odzyskania niepodległości Polski w 1918 roku. O odpowiednią oprawę uroczystości zadba m.in. Gwardia Nyska, harcerze, władze Głuchołaz i czeskiego Jesenika.

11 listopada 2025 to także koncert „Wspólna Niepodległa”

.Ulicami Warszawy przejdzie też Marsz Niepodległości. Tegoroczny Marsz Niepodległości pod hasłem „Jeden naród, silna Polska” rozpocznie się w stolicy o godzinie 13.00 modlitwą na rondzie Dmowskiego. O godzinie 14.00 nastąpi jego otwarcie, odśpiewanie hymnu, a potem uczestnicy marszu ruszą w stronę błoni stadionu Narodowego. Manifestację, która od lat przechodzi ulicami Warszawy w rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości, od 2011 roku organizuje stowarzyszenie Marsz Niepodległości.

Udział w marszu deklarują politycy Konfederacji i PiS. Do udziału w wydarzeniu zachęcił prezydent Karol Nawrocki. „Spotkajmy się wszyscy, jak co roku, 11 listopada, na Marszu Niepodległości w Warszawie. Do zobaczenia” – powiedział Karol Nawrocki w filmie opublikowanym na X. Dodał, że to okazja, by dać światu pozytywny sygnał, że Polacy są zjednoczeni i zdeterminowani, by budować wielką Polskę.

Z okazji Święta Niepodległości odbędzie się też m.in. koncert „Wspólna Niepodległa” organizowany przez Muzeum Historii Polski w Warszawie.

Narodowe Święto Niepodległości upamiętnia przekazanie przez Radę Regencyjną naczelnego dowództwa wojsk polskich Józefowi Piłsudskiemu tego dnia w 1918 r. Święto zostało ustanowione przez Sejm RP w 1937 r. Zniesiono je w 1945 r. i przez cały okres PRL nie było oficjalnie obchodzone. Święto przywrócono w 1989 r. na mocy ustawy – od tego czasu Narodowe Święto Niepodległości 11 listopada jest dniem wolnym od pracy.

Polacy zaprogramowani na wolność

.W całym XX wieku Polska była prawdziwie niepodległa zaledwie przez 32 lata. A jednak polski gen wolności nigdy nie dawał się trwale wyciszyć – pisze Karol POLEJOWSKI

Rotmistrz Witold Pilecki dobrze zapamiętał swą ostatnią rozmowę z porucznikiem Tadeuszem Lechem. Było to w KL Auschwitz, we wtorkowy poranek 11 listopada 1941 roku. „Miałem dziwny sen – zwierzył się współwięźniowi Lech – czuję, że dziś mnie »rozwalą«”. Minęło ledwie pół godziny, gdy w czasie apelu wyczytano jego numer. Tego samego dnia 28-letni Lech, wraz z większą grupą polskich więźniów obozu, został zastrzelony przez Niemców na dziedzińcu bloku numer jedenaście. „Może jest to błahostka, a jednak cieszy mnie chociaż to, że zginę 11 listopada” – powiedział wcześniej Pileckiemu.

Data egzekucji nie była przypadkowa. Katom z SS zapewne chodziło o dodatkowe pognębienie ofiar i tych więźniów, którym chwilowo oszczędzono śmierci. To właśnie 11 listopada Polacy obchodzą Święto Niepodległości, upamiętniające wolność odzyskaną w 1918 roku, po przeszło stu latach zaborów. I choć jesienią 1939 roku nasze państwo znów zniknęło z map, podzielone między dwa totalitarne reżimy – nazistowską Rzeszę Niemiecką i komunistyczny Związek Sowiecki – naród i tym razem nie porzucił nadziei na odzyskanie niepodległości. „Jeszcze Polska nie zginęła, / Kiedy my żyjemy” – brzmią wymownie pierwsze słowa Mazurka Dąbrowskiego, naszego hymnu narodowego. Tej wiary nie zdołał złamać nawet straszliwy terror okupacyjny.

a symboliczny początek polskiej państwowości uważa się niekiedy chrzest księcia Mieszka I, datowany na rok 966 i trwale – jak miało się okazać – wiążący kraj z chrześcijańskim Zachodem. Swój złoty wiek Polska przeżywała w XVI stuleciu, gdy w unii z Litwą rozciągała się na obszarze prawie miliona kilometrów kwadratowych – od Bałtyku niemal do Morza Czarnego. Na tle innych państw Europy, targanych wojnami religijnymi, wyróżniała się tolerancją. Prócz katolików swobodnie praktykowali tu wiarę Żydzi, protestanci, Ormianie, a nawet muzułmanie. Fenomenami były też wolna elekcja króla przez ogół szlachty, praktykowana od XVI aż do XVIII w., oraz konstytucja z 1791 roku, wówczas jedyna obok amerykańskiej.

Tamtej Polsce – dziś nazywanej I Rzecząpospolitą – nie dane było przetrwać. Padła ofiarą ekspansji trzech potężnych, zachłannych sąsiadów, którzy podzielili między siebie jej ziemię: carskiego Imperium Rosyjskiego, hohenzollernowskich Prus i habsburskiej Austrii.

Odkąd w roku 1795 Polacy stracili niepodległość, wielokrotnie chwytali za broń, by wybić się na wolność: w czasie wojen napoleońskich i kilku XIX-wiecznych powstań, z których dwa największe wybuchły na terenach zagarniętych przez Rosję. Tamte zrywy kończyły się klęskami, represjami i wymuszoną emigracją, która objęła nie tylko uczestników walk i działaczy politycznych, lecz również wybitnych artystów, jak choćby Fryderyk Chopin.

Przełom dla sprawy polskiej przyniosła dopiero I wojna światowa, gdy państwa zaborcze stanęły przeciwko siebie. Załamanie się Rosji, a później klęska Niemiec i Austro-Węgier dały Polakom upragnioną niepodległość – obronioną mimo bolszewickiej ofensywy, która w 1920 roku podeszła aż pod Warszawę.

ciągu dwóch dekad młode państwo polskie zbudowało od podstaw nowoczesny port w Gdyni, wprowadziło liczne reformy społeczne, radykalnie zmniejszyło skalę analfabetyzmu. Śmiały plan modernizacyjny na lata 1939–1954 zakładał m.in. szybki rozwój dróg i kolei, dynamiczną urbanizację oraz wyrównanie różnic rozwojowych poszczególnych regionów. Diabelski pakt Hitlera i Stalina zgotował jednak Polakom inny los: masowe egzekucje, wywózki do łagrów i obozów koncentracyjnych, przymusowe przesiedlenia. Na terror naród odpowiedział oporem – od symboli Polski Walczącej malowanych z narażeniem życia na murach aż po Powstanie Warszawskiego 1944 roku, gdy przez 63 dni oddziały Armii Krajowej bohatersko walczyły ze znacznie lepiej uzbrojonym wrogiem. „Chcieliśmy być wolni i wolność sobie zawdzięczać” – mówił Jan Stanisław Jankowski, delegat Rządu RP na Kraj.

Z II wojny światowej Polska wyszła zdewastowana i wykrwawiona, tracąc – wskutek terroru, przesunięcia granic, przesiedleń i emigracji – niemal jedną trzecią ludności. Choć formalnie znaleźliśmy się w obozie zwycięzców, okupację niemiecką zastąpiły komunistyczne rządy narzucone przez Stalina.

owi władcy już w 1945 roku znieśli Święto Niepodległości obchodzone 11 listopada. Komuniści szybko rozprawili się z opozycją polityczną i niepodległościowym podziemiem zbrojnym. Następnie zaś krwawo tłumili bunty społeczne, jak choćby w czerwcu 1956 roku w Poznaniu i 14 lat później na Wybrzeżu. Mimo to duch wolności nie zgasł. Na nowo obudził go polski papież Jan Paweł II, gdy w czerwcu 1979 roku przybył do ojczyzny.

Nie przypadkiem to właśnie portret Jana Pawła II zawiesili na bramie swojego zakładu stoczniowcy strajkujący w Gdańsku w sierpniu 1980 roku. Tamten pokojowy protest rozlał się na całą Polskę i zmusił komunistów do ustępstw. Tak powstał niemal dziesięciomilionowy Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” – rzecz wcześniej nie do pomyślenia w całym bloku wschodnim! Stan wojenny, wprowadzony przez komunistów 13 grudnia 1981 roku, był rozpaczliwą próbą zatrzymania wolnościowych przemian, ale tylko przedłużył agonię opresyjnego systemu. W 1989 roku „Solidarność” ponownie wywalczyła prawo do legalnego działania. W Polsce rozpoczęły się przemiany demokratyczne, które zainspirowały inne narody Europy Środkowo-Wschodniej i wkrótce doprowadziły do upadku systemu komunistycznego w całym regionie.

Od roku 1989 znów oficjalnie obchodzimy w Polsce 11 listopada Święto Niepodległości. Tego dnia z wdzięcznością wspominamy wszystkich tych, bez których nie byłoby dziś naszej suwerenności: pokolenie, które wybiło się na wolność po I wojnie światowej, weteranów II wojny światowej i późniejszego podziemia antykomunistycznego, a także ludzi „Solidarności”, z których niektórzy wciąż jeszcze są aktywni w polityce, a innych niestety nie ma już z nami.

Tekst dostępny na łamach Wszystko co Najważniejsze: https://wszystkoconajwazniejsze.pl/karol-polejowski-polacy-zaprogramowani-na-wolnosc/

PAP/MB