Polska nie jest zagrożona brakiem surowców krytycznych [Raport PIE]

Polski Instytut Ekonomiczny w swoim najnowszym raporcie wskazuje, że Polska nie znajduje się pośród tych państw, które są najbardziej narażone na niedobory w imporcie surowców krytycznych w przypadku wystąpienia większych restrykcji i ograniczeń eksportowych ze strony krajów, które je wydobywają.

Polska nie jest zagrożona brakiem surowców krytycznych

Zgodnie z ostatnią analizą Polskiego Instytutu Ekonomicznego (PIE), Polska w najbliższych latach nie musi obawiać się wystąpienia poważnych niedoborów w surowcach krytycznych, ponieważ polski krajowy import tych materiałów jest w małym zakresie narażony na ograniczenia eksportowe ze strony państw-eksporterów surowców krytycznych. Pomimo tych uspokojeń eksperci podkreślają jednak, że koniecznym priorytetem dla Polski powinna być mimo wszystko dywersyfikacja źródeł dostaw surowców krytycznych.

Ostatnie zalecenie ma związek z m.in. tym faktem, że w przeciągu ostatnich 16 lat, od 2009 r., liczba i poziom ograniczeń eksportowych związanych z surowcami krytycznymi jest pięć razy większa niż to było wcześniej. Widoczny jest tym samym wyraźnie długoterminowy trend zaostrzania polityki surowcowej na świecie.

Jakie surowce są krytycznie ważne dla polskiej gospodarki?

Lista surowców krytycznych dla państwa polskiego została opracowana w ramach strategicznego dokumentu przyjętego przez Radę Ministrów w 2022 r., który nosi nazwę Polityka Surowcowa Państwa (PSP). Lista ta od tego czasu była aktualizowana, wprowadzając chociażby do niej kategorię surowców krytycznych dla Unii Europejskiej.

Pośród surowców krytycznych dla polskiej gospodarki znajdują się: antymon, boksyty i alumina, bursztyn, chrom, fosfor elementarny, fosforan wapnia, gaz ziemny, grafit naturalny, krzem metaliczny, magnez metaliczny, mangan, molibden, pierwiastki ziem rzadkich (HREE i LREE), platynowce, ropa naftowa, węgiel kamienny koksowy (węgiel koksujący), wolfram metaliczny.

Wielkie restrykcje na eksport surowców krytycznych

Restrykcje utrzymują się na historycznie wysokim poziomie i obejmują szeroką grupę państw surowcowych, szczególnie z Afryki i Azji. W latach 2022–2024 co najmniej jedną restrykcją objęte było 16 proc. globalnego handlu surowcami krytycznymi, wobec 12,4 proc. w latach 2009–2011. W największym stopniu dotyczy to następujących kluczowych materiałów przemysłowych: kobaltu i manganu – około 70 proc. globalnego eksportu – a także grafitu (47 proc.), pierwiastków ziem rzadkich (45 proc.) oraz cyny (41 proc.).

Ryzyko dostaw dla Polski

.Oprócz tego, chociaż ekonomiści Polskiego Instytutu Ekonomicznego, uspokoili, że ekspozycja Polski na ograniczenia eksportowe ze strony krajów eksportujących surowce krytyczne są niskie, to nie da się już tego powiedzieć o poziomie ryzyku dostaw – w tym przypadku sytuacja Polski nie jest tak bezpieczna, ponieważ dużą ilość importu surowców sprowadzanych przez Polskę wcześniej pokonuje drogę przez inne kraje Europy.

Marcin Jarzębski