Rocznice najważniejsze (12-18 stycznia)

Jakie rocznice przypadają w dniach 12-18 stycznia grudnia? Przedstawiamy kalendarz rocznic, na które warto zwrócić uwagę w nadchodzącym tygodniu. Przypominamy o rocznicach niektórych wydarzeń od 12 do 18 stycznia.

12 stycznia 

1578 – W Jazdowie pod Warszawą na weselu podkanclerzego koronnego Jana Zamojskiego i Krystyny Radziwiłłówny odbyła się premierowa inscenizacja „Odprawy posłów greckich” Jana Kochanowskiego.

1860 – Zmarł gen. Jan Zygmunt Skrzynecki, naczelny wódz w powstaniu listopadowym, a wcześniej uczestnik wojen napoleońskich.

1899 – W Markowicach (obecnie dzielnica Raciborza) urodził się Arka Bożek, przed II wojną światową działacz Związku Polaków w Niemczech, a po 1945 r. wicewojewoda śląski.

1919 – Urodził się Jan Józef Szczepański, pisarz, tłumacz, scenarzysta filmowy, reporter, wieloletni prezes Związku Literatów Polskich; uczestnik kampanii 1939 r., oficer AK; autor m.in. powieści „Portki Odysa”, „Polska jesień”, „Pojedynek”, „Ikar”, „Wyspa.

1922 – Urodził się Henryk Giedroyc, po II wojnie światowej kierownik założonego przez jego brata (Jerzego) Instytutu Literackiego.

1924 – Urodził się Mieczysław Jagielski, ekonomista, wicepremier w latach 1970-1981, latem 1980 przewodniczył delegacji rządowej w negocjacjach z Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym w Gdańsku.

1929 – Urodził się Janusz Szpotański, filolog, z zamiłowania szachista; autor satyrycznych wierszy i poematów wyśmiewających rzeczywistość PRL-u, za które skazany został na trzy lata więzienia.

1939 – Urodziła się Grażyna Hase, projektantka mody, kostiumolog.

1940 – W Chełmie Niemcy rozstrzelali 440 pacjentów szpitala psychiatrycznego.

1945 – Początek wielkiej ofensywy Armii Czerwonej na kierunku berlińskim, prowadzonej przez 1 Front Białoruski marszałka Gieorgija Żukowa i 1 Front Ukraiński marszałka Iwana Koniewa.

1946 – Urodził się Ryszard Szurkowski, najwybitniejszy polski kolarz, złoty medalista mistrzostw świata w wyścigu indywidualnym (1973) i dwukrotny wicemistrz świata w wyścigu drużynowym; srebrny medalista igrzysk olimpijskich w Monachium (1972) i Montrealu (1976) w drużynie; czterokrotny zwycięzca Wyścigu Pokoju.

1949 – Urodził się Andrzej Zaucha, wokalista jazzowy, piosenkarz, saksofonista, perkusista; wśród jego najbardziej znanych i lubianych piosenek są „Byłaś serca biciem”, „Siódmy rok”, „Bądź moim natchnieniem”.

1952 – Urodziła się Alina Pienkowska, pielęgniarka, działaczka opozycyjna; w latach 70. współzałożycielka Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża; w 1980 r. współorganizatorka strajku w Stoczni Gdańskiej i sygnatariuszka Porozumień Sierpniowych; senator RP (1991-1993).

1953 – Urodził się Arkadiusz Rybicki, uczestnik Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela, redaktor niezależnego pisma „Bratniak”; członek Ruchu Młodej Polski; szef Biura Informacji Prasowej NSZZ „Solidarność” (1981); internowany w stanie wojennym; w latach 1983-1988 sekretarz Lecha Wałęsy; sekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta RP (1990-1991); poseł na Sejm; zginął 10 kwietnia 2010 r. w katastrofie smoleńskiej.

1989 – Zmarł Zygmunt Hübner, reżyser, aktor, pedagog; dyrektor Starego Teatru w Krakowie i Teatru Powszechnego w Warszawie.

1993 – W Maisons-Laffitte pod Paryżem zmarł Józef Czapski, malarz, krytyk sztuki, pisarz, współzałożyciel i współredaktor paryskiej Kultury; uczestnik wojny polsko-bolszewickiej 1920 r. i kampanii wrześniowej; więzień łagrów; żołnierz Armii Polskiej w ZSRR utworzonej przez gen. Władysława Andersa i 2 Korpusu Polskiego.

2001 – Zmarł Aleksander Bocheński, eseista, tłumacz, publicysta, związany ze Stowarzyszeniem „PAX”.

13 stycznia

1650 – Wejherowo, założone w 1643 roku przez wojewodę malborskiego Jana Wejhera, otrzymało prawa miejskie.

1738 – Urodził się Jan Dekert, kupiec, prezydent Starej Warszawy (1789); w okresie Sejmu Wielkiego walczył o prawa mieszczan; przywódca tzw. czarnej procesji w 1789 r.

1789 – Urodził się Ignacy Ledóchowski, wojskowy, żołnierz armii Księstwa Warszawskiego, w czasie powstania listopadowego dowódca twierdzy Modlin.

1817 – W czasie obrad Senatu Rzeczpospolitej Krakowskiej prof. Feliks Radwański przedstawił referat na temat wartości historycznej północnej części murów Krakowa, z wieżą Floriańską i Barbakanem. Pod wpływem referatu Radwańskiego władze Krakowa zrezygnowały z planów wyburzenia tej części murów.

1870 – Urodził się Jędrzej Moraczewski, pierwszy premier niepodległej Polski (1918-1919), a wcześniej poseł do austriackiej Rady Państwa (1907-1918).

1894 – Urodził się gen. Stanisław Grzmot-Skotnicki, w czasie kampanii wrześniowej jeden z bohaterów bitwy nad Bzurą, zmarł w wyniku odniesionych tam ran.

1894 – W Warszawie zmarł Jerzy Aleksandrowicz, botanik, wykładowca i organizator instytucji związanych z przyrodą; pionier jedwabnictwa; w 1879 r. założył pierwszą w Polsce Szkołę Ogrodniczą.

1903 – Urodziła się Irena Jurgielewiczowa, pisarka, pedagog, autorka książek dla młodzieży, kawaler Orderu Uśmiechu.

1911 – W Monachium zmarł Władysław Czachórski, malarz, autor m.in. obrazów „Dama przy oknie”, „Martwa natura z czaplą”, „Portret Jadwigi Sienkiewiczówny”, „Dama w liliowej sukni”, „Aktorzy przed Hamletem”.

1921 – W Łodzi urodził się Jerzy Pomianowski, prozaik, eseista, krytyk literacki i teatralny, współpracownik Jerzego Giedroycia, autor powieści „Koniec i początek” i sztuk teatralnych; wybitny znawca współczesnej Rosji i krajów Europy Wschodniej, tłumacz „Archipelagu GUŁag” Aleksandra Sołżenicyna i książek Izaaka Babla, Antona Czechowa, Lwa Tołstoja.

1923 – W Krakowie urodził się Adam Mularczyk, aktor, reżyser teatralny.

1930 – Urodził się Marian Konieczny, rzeźbiarz, profesor ASP w Krakowie, w latach 1972-1981 jej rektor; autor wielu pomników, wśród nich Warszawskiej Nike, Lenina w Nowej Hucie (zdemontowanego) oraz Jana Pawła II w Licheniu.

1930 – We Lwowie urodził się Roman Cieślewicz, grafik, jeden z czołowych twórców polskiego plakatu.

1932 – Przed Sądem Okręgowym w Warszawie zakończył się tzw. proces brzeski; na kary więzienia skazani w nim zostali przywódcy antysanacyjnej opozycji, wśród nich trzykrotny premier Wincenty Witos, Władysław Kiernik, Norbert Barlicki i Herman Lieberman.

1936 – Ogłoszono wyrok w procesie o zabójstwo ministra spraw wewnętrznych Bronisława Pierackiego, zabitego w zamachu dokonanym przez członka Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów.

1938 – W Warszawie urodził się Stefan Krzysztof Kuczyński, historyk, mediewista.

1939 – Urodził się Jacek Gmoch, piłkarz, reprezentant Polski; trener, działacz sportowy; w latach 1976-1978 selekcjoner reprezentacji Polski, z którą zajął 5-8 miejsce na Mistrzostwach Świata w Argentynie w 1978 r.

1943 – Niemcy przeprowadzili likwidację tzw. getta wtórnego w Szydłowcu, w którym zgromadzili około 5 tys. ludzi; większość Żydów wywieziono do obozu zagłady w Treblince; około 300 osób zginęło w czasie samej akcji likwidacyjnej.

1944 – W Warszawie w wyniku egzekucji dokonanych przez władze niemieckie zginęło ponad 300 osób, większość z nich została zamordowana w ruinach getta.

1965 – W warszawskiej kawiarni „Nowy Świat” rozpoczął działalność kabaret Dudek, założony przez Edwarda Dziewońskiego.

1966 – W Rzymie zainaugurowano obchody Tysiąclecia Chrztu Polski.

1972 – W Poznaniu zmarł Edward Fiszer, poeta, autor tekstów piosenek, m.in. „Pójdę na Stare Miasto”, „Srebrne wesele” i „Przyjedź mamo, na przysięgę”.

1976 – Premiera filmu Krzysztofa Kieślowskiego „Personel”.

1981 – Początek wizyty we Włoszech delegacji NSZZ „Solidarność” z Lechem Wałęsą na czele; delegacja została przyjęta w Watykanie przez papieża Jana Pawła II.

1982 – W Gdańsku powstał podziemny Ogólnopolski Komitet Oporu „Solidarność”, na jego czele stanął Eugeniusz Szumiejko; była to pierwsza w stanie wojennym ogólnopolska struktura podziemna, zastąpiona w kwietniu 1982 r. przez Tymczasową Komisję Koordynacyjną „Solidarności”.

1982 – Stan wojenny: Część środowiska aktorskiego i artystycznego ogłosiła bojkot Polskiego Radia i Telewizji.

1984 – W Warszawie zakończył się proces byłego kierownictwa Komitetu do spraw Radia i Telewizji; jego przewodniczący Maciej Szczepański, oskarżony o malwersacje, skazany został na osiem lat więzienia.

1987 – Przebywający z wizytą we Włoszech gen. Wojciech Jaruzelski został przyjęty na audiencji przez papieża Jana Pawła II.

1991 – Podczas interwencji wojskowej w Wilnie doszło do ataku na wieżę telewizyjną. W wyniku starć z broniącymi jej mieszkańcami Wilna śmierć poniosło 14 osób (15 osoba zmarła w lutym w wyniku obrażeń).

1992 – W Wilnie podpisana została polsko-litewska deklaracja o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy.

2001 – W Warszawie zmarł Wojciech Ziembiński, działacz społeczny, uczestnik opozycji demokratycznej, współzałożyciel Komitetu Obrony Robotników i Ruchu Praw Człowieka i Obywatela; inicjator budowy warszawskiego Pomnika Poległych i Pomordowanych na Wschodzie.

2007 – W Warszawie zmarł Mieczysław Wojnicki, piosenkarz, aktor i śpiewak operetkowy.

2012 – W Warszawie zmarł Zbigniew Wegehaupt, kontrabasista jazzowy, kompozytor.

2013 – W Warszawie zmarł Michał Kulesza, prawnik, współautor reform administracyjnych z 1990 i 1997 roku.

2016 – W Londynie zmarł Jan Mieczysław Ciechanowski – żołnierz AK, powstaniec warszawski, po wojnie na emigracji, historyk, autor znanej publikacji „Powstanie Warszawskie. Zarys podłoża politycznego i dyplomatycznego”.

2019 – W Gdańsku, podczas koncertu z okazji finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy, zamordowany został prezydent tego miasta Paweł Adamowicz.

2025 – Zmarła Alicja Bobrowska, zdobywczyni pierwszego po II wojnie światowej tytułu Miss Polonia (w 1957 r.), później aktorka Teatru im. Słowackiego w Krakowie oraz Teatru Narodowego w Warszawie. W 1981 r. wyemigrowała do USA i pracowała tam jako pielęgniarka.

14 stycznia

1392 – Chełm otrzymał od króla Władysława Jagiełły prawa miejskie.

1770 – W Warszawie urodził się książę Adam Jerzy Czartoryski; mąż stanu, dyplomata, prezes Rządu Narodowego w czasie powstania listopadowego; działacz emigracyjny, jeden z prekursorów zjednoczonej Europy; pisarz, mecenas nauki i sztuki.

1771 – Zakończyło się nieudane oblężenie Jasnej Góry przez wojska królewskie i rosyjskie pod dowództwem pułkownika Iwana Drewicza.

1793 – Urodził się Wojciech Chrzanowski, generał, topograf wojskowy; w powstaniu listopadowym szef Sztabu Głównego; w 1849 r. naczelny wódz armii piemonckiej.

1820 – W Krakowie urodził się Feliks Księżarski, architekt, autor m.in. projektu Collegium Novum Uniwersytetu Jagiellońskiego.

1850 – W Warszawie urodził się Jan Reszke, śpiewak operowy, gwiazda Metropolitan Opera.

1863 – W nocy z 14 na 15 stycznia na rozkaz naczelnika Rządu Cywilnego w Królestwie Polskim margrabiego Aleksandra Wielopolskiego w Warszawie przeprowadzono brankę – przymusowy pobór polskiej młodzieży do rosyjskiego wojska; branka przyspieszyła decyzję Komitetu Centralnego Narodowego o wybuchu powstania styczniowego.

1887 – W Jaśle urodził się Hugo Steinhaus, matematyk, jeden z twórców lwowskiej szkoły matematycznej.

1887 – W Krakowie powstał Związek Młodzieży Polskiej „Zet”, będący konspiracyjną organizacją działającą w środowisku akademickim.

1901 – W Warszawie urodził się Alfred Tarski, matematyk, filozof, jeden z najwybitniejszych logików, profesor Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley.

1916 – Urodził się Jan Świderski, aktor teatralny i filmowy, reżyser, pedagog; grał m.in. w „Zakazanych piosenkach” Leonarda Buczkowskiego, „Popiołach” Andrzeja Wajdy, „Spirali” Krzysztofa Zanussiego.

1917 – W Budach urodziła się Marianna Cel, jedyna kobieta-żołnierz Wydzielonego Oddziału Wojska Polskiego dowodzonego przez mjr Henryka Dobrzańskiego „Hubala”.

1934 – W Warszawie urodził się Marek Hłasko, pisarz, scenarzysta filmowy; autor „Sonaty marymonckiej”, „Pięknych dwudziestoletnich”, „Ósmego dnia tygodnia”, „Pętli”.

1936 – zmarł architekt Czesław Przybylski, projektant m.in. gmachu Teatru Polskiego w Warszawie, Domu Bez Kantów i Dworca Głównego w Warszawie.

1942 – W Pułtusku urodził się Krzysztof Klenczon, piosenkarz, gitarzysta, kompozytor, współzałożyciel zespołu Czerwone Gitary.

1947 – Urodziła się Krystyna Prońko, wokalistka jazzowa i rockowa, kompozytorka, pedagog.

1954 – W Londynie zmarł gen. Nikodem Sulik, dowódca 5. Kresowej Dywizji Piechoty 2. Korpusu Polskiego, walczącej m.in. pod Monte Cassino.

1956 – Utworzono Ojcowski Park Narodowy.

1969 – Urodził się Arkadiusz Jakubik, aktor, reżyser, scenarzysta teatralny; znany m.in. z ról w filmach Wojciecha Smarzowskiego „Dom zły”, „Drogówka” i „Pod Mocnym Aniołem”, „Wołyń” oraz „Jestem mordercą” Macieja Pieprzycy.

1982 – Ukazał się pierwszy numer „Rzeczpospolitej” – oficjalnego dziennika rządowego.

1993 – Na Morzu Bałtyckim u wybrzeży Rugii zatonął prom „Jan Heweliusz”; w wyniku katastrofy zginęło 55 osób.

1999 – W Pontederze we Włoszech zmarł Jerzy Grotowski, reżyser, teoretyk i reformator teatru, pedagog; twórca eksperymentalnego teatru „Laboratorium” we Wrocławiu, który zyskał światową sławę.

2000 – Premiera filmu „Prawo ojca” w reżyserii Marka Kondrata.

2005 – Piotr Morawski i Simone Moro, jako pierwsi stanęli na niezdobytym do tej pory zimą himalajskim szczycie Shisha Pangma (8027 m).

2008 – W Warszawie zmarła Justyna Kreczmarowa, aktorka teatralna i filmowa.

2015 – W Warszawie zmarł Jerzy Holzer, historyk i politolog zajmujący się najnowszymi dziejami Polski i Europy, współpracownik Komitetu Obrony Robotników, autor wielu książek historycznych.

2019 – W Warszawie zmarł operator, profesor sztuk filmowych Wiesław Zdort, twórca zdjęć do takich dzieł polskiej kinematografii, jak „Sól ziemi czarnej”, „Dekalog I” oraz seriali telewizyjnych, m.in. „Syzyfowe prace”, „Szaleństwo Majki Skowron”.

2025 – W wieku prawie 102 lat zmarła Marianna Krasnodębska. Podczas II wojny światowej była dowódcą drużyny AK w Piaskach koło Świdnika. Za pomoc Żydom z tamtejszego getta została w 2001 r. uhonorowana tytułem Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata.

15 stycznia

1547 – Siedlce otrzymały prawa miejskie.

1582 – W Jamie Zapolskim Rzeczpospolita i Rosja podpisały rozejm kończący wojnę o Inflanty.

1791 – W Teatrze Narodowym w Warszawie odbyła się premiera dramatu „Powrót posła” Juliana Ursyna Niemcewicza.

1813 – Wojska rosyjskie rozpoczęły oblężenie Gdańska bronionego przez francuski garnizon dowodzony przez marszałka Jeana Rappa.

1869 – W Krakowie urodził się Stanisław Wyspiański, dramaturg, poeta, malarz, reformator teatru; autor „Wesela”, „Nocy Listopadowej”, „Wyzwolenia” i „Warszawianki”.

1871 – Powstało Warszawskie Towarzystwo Muzyczne.

1876 – Debiut teatralny Ludwika Solskiego. Aktor wystąpił pod pseudonimem „Mancewicz” w roli Alberta w sztuce Paula Fevala, „Syn diabła”, wystawionej w Teatrze Krakowskim.

1882 – Urodził się Florian Znaniecki, filozof, socjolog, autor m.in. prac „Socjologia wychowania”, „Upadek cywilizacji zachodniej”, „Współczesne narody”; współautor opracowania „Chłop polski w Europie i Ameryce”.

1882 – Urodził się Ignacy Kozielewski, dziennikarz, organizator ruchu skautowego, autor tekstu, „Wszystko, co nasze”, który później stał się hymnem polskiego harcerstwa.

1885 – W Warszawie zmarł Antoni Edward Odyniec, poeta, filareta, pamiętnikarz, tłumacz; autor „Listów z podróży” opisujących wspólną z Adamem Mickiewiczem podróż po Europie (1829-1830).

1898 – W Krakowie zmarł prof. Lucjan Malinowski, językoznawca, pionier dialektologii polskiej.

1907 – W Warszawie urodził się Janusz Kusociński – lekkoatleta, mistrz olimpijski z Los Angeles w 1932 r. w biegu na 10 tys. metrów, medalista mistrzostw Europy, wielokrotny rekordzista i mistrz Polski w biegach; w czasie okupacji zaangażowany w działalność konspiracyjną; rozstrzelany przez Niemców w Palmirach w 1940 r.

1914 – W Warszawie urodził się Stefan Bałuk, cichociemny, żołnierz AK, powstaniec warszawski; członek Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość; aresztowany w 1945 r. i skazany na 2,5 roku więzienia; fotograf, współautor pierwszego albumu o Powstaniu Warszawskim „Miasto nieujarzmione”.

1917 – W Warszawie odbyło się pierwsze posiedzenie Tymczasowej Rady Stanu, jej przewodniczącym wybrano Wacława Niemojewskiego.

1918 – We Lwowie zmarł Wojciech Kętrzyński (właśc. Adalbert von Winkler), działacz polskiego ruchu narodowego na Mazurach, historyk, mediewista, w latach 1876-1918 dyrektor Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie. Na jego cześć w 1946 roku miasto Rastembork otrzymało nazwę Kętrzyn.

1919 – W Berlinie zastrzelona została Róża Luksemburg, działaczka polskiego i niemieckiego ruchu robotniczego, ekonomistka; współzałożycielka SDKPiL (1893); należała do przywódców niemieckiej SPD i II Międzynarodówki; współzałożycielka Związku Spartakusa i KPD.

1919 – W katastrofie na Morzu Śródziemnym zginął Andrzej Małkowski, propagator skautingu, jeden z twórców harcerstwa w Polsce; żołnierz Legionów Polskich i Armii Polskiej we Francji.

1920 – Na podstawie uchwały Sejmu Ustawodawczego marka polska stała się prawnym środkiem płatniczym na obszarze państwa polskiego.

1925 – W Warszawie urodził się Jarema Stępowski, aktor, piosenkarz; wykonawca piosenek m.in. „Jadziem na Bielany”, „O jednej Wiśniewskiej”, „Taksówkarz warszawski”, „Tango andrusowskie”; znany m.in. z serialu „Wojna domowa”.

1928 – W Wilnie uruchomiono rozgłośnię Polskiego Radia.

1929 – W Warszawie urodził się Stefan Amsterdamski, filozof, dyrektor powstałej w 1992 r. Szkoły Nauk Społecznych przy IFiS PAN; prowadził badania m.in. w zakresie metodologii filozofii i historii nauki, a także socjologii wiedzy.

1930 – Zainaugurowała działalność rozgłośnia Polskiego Radia we Lwowie.

1931 – W Warszawie urodził się Jan Błoński, historyk literatury, krytyk literacki, tłumacz, uznanie w świecie literackim przyniosły mu jego interpretacje dzieł klasyków XX wieku: Prousta, Becketta, Stanisława Ignacego Witkiewicza. Pisał też o Gombrowiczu, Miłoszu i Mrożku; w 1987 r. w „Tygodniku Powszechnym” ukazał się jego tekst „Biedni Polacy patrzą na getto”, oceniany jako niezwykle ważny dla stosunków polsko-żydowskich.

1935 – Dokonano oblotu samolotu turystycznego RWD-13.

1938 – W holenderskiej stoczni we Vlissingen zwodowano okręt podwodny ORP „Orzeł”.

1938 – W Warszawie urodziła się Barbara Wrzesińska, aktorka filmowa i teatralna; zagrała m.in. w serialu telewizyjnym „Lalka” w reż. Ryszarda Bera; znana z telewizyjnego kabaretu Olgi Lipińskiej.

1940 – We Francji rozpoczęto tworzenie Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich, jej dowódcą został gen. Zygmunt Szyszko-Bohusz.

1944 – Armia Krajowa rozpoczęła realizację planu Akcji „Burza” na Wołyniu.

1945 – Armia Czerwona, po bitwie pancernej z Niemcami w rejonie Daleszyc i nad Czarną Nidą, zajęła Kielce.

1945 – W ostatniej niemieckiej egzekucji na terenie Krakowa zginęło 79 mieszkańców miasta.

1945 – Dekretem Rady Ministrów powołany został Narodowy Bank Polski.

1949 – Urodził się Wiesław Komasa, aktor związany m.in. z Teatrem Nowym w Poznaniu (1973-1988), od 1988 wykładowca w Akademii Teatralnej w Warszawie.

1961 – W Warszawie zmarł Andrzej Pronaszko, malarz, scenograf teatralny.

1969 – Zakończył się proces Jacka Kuronia i Karola Modzelewskiego, których uznano za głównych inspiratorów studenckich protestów z marca 1968 r. – obaj zostali skazani na 3,5 roku więzienia.

1978 – Zmarł Teofil Ociepka, malarz – samouk, górnik z Katowic, reprezentant sztuki naiwnej.

1979 – Zmarła Olga Drahonowska-Małkowska, pedagog, harcmistrzyni, współzałożycielka polskiego skautingu.

1980 – W Toruniu zmarł Leszek Herdegen, aktor, literat; uczestnik Powstania Warszawskiego; występował w Teatrze im. Słowackiego w Krakowie, a następnie w warszawskich teatrach Studio i Powszechnym; zagrał m.in. w filmach „Kwiecień”, „Mansarda”, „Faraon”, „Potop”, a także w serialu „Stawka większa niż życie”.

1990 – W Krakowie rozpoczęła działalność pierwsza w Polsce komercyjna stacja radiowa RMF FM.

2000 – W Warszawie zmarł Eugeniusz Szyr, wicepremier i minister różnych gospodarczych resortów od czasów Józefa Cyrankiewicza (w 1954 r.) aż po Wojciecha Jaruzelskiego (w 1981 r.). W czasie wojny domowej w Hiszpanii walczył przeciwko gen. Franco, a podczas II wojny światowej był oficerem politycznym w dywizji kościuszkowskiej.

2001 – Powstała Wikipedia – największa encyklopedia internetowa, redagowana przez samych internautów.

2002 – W Warszawie zmarł Hieronim Przybył, reżyser filmowy, autor m.in. filmów „Rzeczpospolita babska” i „Milion za Laurę”.

2004 – W Radomiu zmarł Antoni Czortek, bokser, uczestnik igrzysk olimpijskich w Berlinie (1936); wicemistrz Europy z Dublina (1939), czterokrotny mistrz Polski; podczas II wojny światowej więzień niemieckich obozów Auschwitz i Mauthausen.

2014 – W wieku prawie 97 lat zmarł Eugeniusz Haneman, nestor polskich fotografików; podczas II wojny światowej dokumentował Powstanie Warszawskie, a później przez ponad pół wieku był wykładowcą w łódzkiej Szkole Filmowej.

2016 – W Warszawie zmarł Andrzej Kotkowski – reżyser, scenarzysta, twórca m.in. filmu „Obywatel Piszczyk”, aktor, pedagog, członek m.in. Stowarzyszenia Filmowców Polskich.

2023 – W Warszawie zmarł dziennikarz i prezenter muzyczny Marek Gaszyński, autor tekstów ponad 150 piosenek, wśród nich „Snu o Warszawie” i „Gdzie się podziały tamte prywatki”, twórca książek o tematyce muzycznej.

16 stycznia

1791 – Urodził się gen. Henryk Dembiński, w powstaniu listopadowym przez kilka dni (w sierpniu 1831 r.) gubernator Warszawy; a w czasie rewolucji węgierskiej (1849) wódz naczelny armii węgierskiej.

1811 – W okolicy Kluczborka na Górnym Śląsku urodził się ks. Jan Dzierżon, pionier pszczelarstwa i odkrywca zjawiska dzieworództwa.

1816 – Dekretem namiestnika gen. Józefa Zajączka został wprowadzony nowy podział administracyjny ziem Królestwa Polskiego, dzielący je na województwa, obwody i powiaty.

1826 – urodził się Romuald Traugutt, od jesieni 1863 r. dyktator i generał powstania styczniowego, a wcześniej podpułkownik armii rosyjskiej. Wiosną 1864 r. aresztowany przez rosyjską policję, uwięziony w warszawskiej Cytadeli i tam stracony.

1867 – W Poznaniu zmarła Konstancja Łubieńska, pisarka, publicystka, założycielka „Dziennika Domowego”, przyjaciółka Adama Mickiewicza w ostatnim ćwierćwieczu życia tego poety.

1891 – W Warszawie urodził się gen. Tadeusz Kasprzycki, ostatni minister spraw wojskowych II RP, we wrześniu 1939 r. uciekł do Rumunii, przez gen. Sikorskiego został obarczony odpowiedzialnością za klęskę wrześniową i nie został przyjęty do służby wojskowej. Aż do śmierci pozostał na emigracji.

1919 – Ignacy Jan Paderewski został premierem i ministrem spraw zagranicznych, a także reprezentantem rządu polskiego na konferencji pokojowej w Wersalu.

1919 – We Lwowie zmarł Antoś Petrykiewicz, 13-letni obrońca Lwowa, ciężko ranny w walkach z Ukraińcami; pośmiertnie odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari; jest najmłodszą osobą w ten sposób uhonorowaną.1920 – Powołano Radę Ligi Narodów – najważniejszy stały organ tej organizacji międzynarodowej.

1923 – W Krakowie urodziła się Zofia Artymowska, malarka, graficzka; tworzyła dzieła abstrakcyjne.

1935 – W Morges w Szwajcarii zmarła Helena Paderewska, żona Ignacego Jana Paderewskiego, inicjatorka powstania i działaczka Polskiego Czerwonego Krzyża.

1941 – W Krakowie urodziła się Ewa Demarczyk, piosenkarka, związana m.in. z „Piwnicą pod Baranami”; do najbardziej znanych pieśni wykonywanych przez nią należą: „Karuzela z Madonnami”, „Taki pejzaż”, „Grande Valse Brillante”, „Czarne Anioły”, „Wiersze wojenne”, „Cyganka”, „Skrzypek Hercowicz”.

1942 – Początek deportacji ludności żydowskiej z łódzkiego getta do niemieckiego obozu zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem.

1942 – Z oddziału kobiecego na Pawiaku przy ul. Dzielnej w Warszawie uciekły trzy więźniarki polityczne: Ewa Dreżepolska, Zofia Przybytkowska i Teofila Ull; była to jedyna w czasie niemieckiej okupacji udana ucieczka kobiet z tego więzienia.

1945 – Z niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Plaszow wysłano ostatni transport więźniów do obozu zagłady Auschwitz-Birkenau.

1945 – W ostatnich godzinach niemieckiej okupacji w Warszawie została zamordowana Róża Etkin-Moszkowska, pianistka, laureatka III nagrody na konkursie chopinowskim w 1927 r.

1945 – W obozie koncentracyjnym Neuengamme w Hamburgu zmarł Jerzy Paczkowski, poeta, satyryk, redaktor „Cyrulika Warszawskiego”, dyplomata, żołnierz francuskiego ruchu oporu.

1953 – W Warszawie zmarł Artur Śliwiński, bliski współpracownik Józefa Piłsudskiego; premier RP (1922), senator (1935-1938); dyrektor Polskiego Banku Komunalnego (1932-1939).

1953 – Urodził się Wojciech Wysocki, aktor; wystąpił m.in. w filmach „Godzina W”, „Wierna rzeka”, „Życie wewnętrzne”, „Pismak”, a także serialu „Ranczo”.

1957 – Urodził się Krzysztof Globisz, aktor Starego Teatru w Krakowie, profesor krakowskiej PWST; zagrał m.in. w „Krótkim filmie o zabijaniu” Krzysztofa Kieślowskiego oraz „Wszystko, co najważniejsze” Roberta Glińskiego.

1959 – Utworzono Kampinoski Park Narodowy oraz Karkonoski Park Narodowy.

1961 – Do Polski powróciła z Kanady druga część bezcennych zbiorów wawelskich, wśród nich 132 arrasy i liczne militaria.

1963 – Urodził się Wojciech Malajkat, aktor; dyrektor Teatru Syrena w latach 2009-2014; wystąpił m.in. w filmach „VIP”, „Piękna nieznajoma”, „Wielki Tydzień” oraz „Ogniem i mieczem”.

1968 – Władze zdecydowały o zdjęciu z afisza wystawionych w Teatrze Narodowym przez Kazimierza Dejmka „Dziadów”. Uznały spektakl za „antyrosyjski, antyradziecki i religiancki”.

1984 – W Warszawie zmarł Józef Nowak, aktor teatralny i filmowy; wystąpił m.in. w filmach „Celuloza”, „Drugi brzeg”, „Westerplatte”, „Hasło Korn”, „Hydrozagadka”, „Wiosna panie sierżancie”, a także w serialu „Dom”.

1989 – W Warszawie rozpoczęła się druga część obrad X Plenum KC PZPR; po burzliwych dyskusjach, dotyczących podjęcia rozmów z Solidarnością, przyjęto uchwałę w sprawie pluralizmu politycznego i związkowego.

2002 – Prezydent Rosji Władimir Putin rozpoczął wizytę w Polsce; podczas której poruszono m.in. kwestię weryfikacji umów na dostarczanie rosyjskiego gazu. Putin przekazał dokumenty pochodzące z teczki personalnej gen. Władysława Sikorskiego z lat 1902-1939.

2003 – W Warszawie zmarł Henryk Czyż, dyrygent, kompozytor, pedagog.

2009 – Ze służby w polskim lotnictwie wojskowym wycofany został samolot transportowy An-26.

2016 – W Warszawie zmarł Kazimierz Kąkol, jedna z czołowych postaci obozu władzy w PRL-u. Po marcu 1968 r. był czołowym ideologiem czystek antysemickich w Polsce, za co został nazwany przez jednego z represjonowanych wściekłym psem łańcuchowym komunizmu. W latach 1974-1980 jako minister – kierownik Urzędu do Spraw Wyznań zmierzał do ograniczenia roli Kościoła wyłącznie do sfery sacrum, ale prymas Wyszyński podkreślił że wniósł „ducha rzetelnego poszanowania ludzi Kościoła”. W młodości był żołnierzem AK i walczył w Powstaniu Warszawskim, za co został odznaczony Krzyżem Walecznych.

17 stycznia

1649 – W katedrze wawelskiej odbyła się koronacja królewska Jana II Kazimierza Wazy.

1650 – W Krakowie zmarł Tomasz Dolabella, nadworny malarz Wazów, jeden z głównych twórców malarstwa barokowego w Polsce.

1732 – W Wołczynie na terenie dzisiejszej Białorusi urodził się przyszły król Polski Stanisław August Poniatowski.

1734 – Na Wawelu odbyła się koronacja królewska Augusta III Wettina.

1773 – Urodził się Józef Sułkowski, oficer polski i francuski; jakobin, uczestnik wojny polsko-rosyjskiej 1792 r. i powstania kościuszkowskiego; adiutant Napoleona Bonapartego.

1814 – W Nemours we Francji urodził się Ludwik Mierosławski, uczestnik powstania listopadowego; działacz emigracyjny; wódz naczelny oddziałów powstańczych w Wielkopolsce w 1848 r.; dowódca rewolucyjnych wojsk na Sycylii (1849); dyktator Powstania Styczniowego; historyk wojskowości, pisarz.

1831 – Powstanie listopadowe: gen. Józef Chłopicki złożył rezygnację ze stanowiska dyktatora powstania.

1840 – Urodził się Stefan Bobrowski, członek tajnego Komitetu Centralnego Narodowego; od stycznia 1863 r. właściwy kierownik Powstania Styczniowego, organizator i członek Tymczasowego Rządu Narodowego; zginął w kwietniu 1863 r. w pojedynku sprowokowanym przez jego przeciwników politycznych.

1854 – Urodził się Jan Ludwik Popławski, publicysta, współzałożyciel Ligi Narodowej i Stronnictwa Demokratyczno-Narodowego.

1879 – We Lwowie urodził się Kazimierz Sichulski, malarz, grafik, przedstawiciel nurtu Młodej Polski.

1890 – W Warszawie zmarł Władysław Taczanowski, ornitolog, autor prac opisujących ptaki Królestwa Polskiego, Syberii i Peru.

1895 – W Poznaniu ukazał się pierwszy numer „Przewodnika Katolickiego”.

1918 – W Zakopanem urodziła się Helena Marusarzówna, narciarka, wielokrotna mistrzyni Polski; w czasie II wojny światowej działała w konspiracji niepodległościowej, pełniąc funkcję kuriera tatrzańskiego; rozstrzelana przez Niemców w 1941 r. w Tarnowie.

1920 – Wojsko Polskie rozpoczęło przejmowanie od Niemiec Pomorza Gdańskiego.

1921 – We Lwowie urodził się Jan Gerhard, dziennikarz, pisarz, polityk, żołnierz francuskiego ruchu oporu i Ludowego Wojska Polskiego, uczestnik akcji „Wisła”, autor powieści „Łuny w Bieszczadach”, pierwowzoru scenariusza filmu „Ogniomistrz Kaleń”, redaktor tygodnika „Forum”. Zamordowany w sierpniu 1971 roku.

1924 – W Gnieźnie urodził się Włodzimierz Haupe, reżyser filmowy, autor m.in. filmów „Szczęściarz Antoni”, „Głos ma prokurator” i „Doktor Judym”.

1934 – W Baranowiczach koło Nowogródka urodziła się Lidia Korsakówna, aktorka, znana z filmów „Przygoda na Mariensztacie”, „Klub kawalerów”, „Dziewczęta z Nowolipek”, przez lata związana z warszawskim Teatrem Syrena.

1934 – Urodził się Jerzy Turek, aktor, przez wiele lat związany z warszawskim Teatrem Kwadrat; odtwórca wielu ról filmowych, m.in. trenera Wacława Jarząbka w komedii „Miś” Stanisława Barei; wystąpił również w serialu „Alternatywy 4”.

1936 – W Hollywood zmarł Ryszard Bolesławski (właśc. Srzednicki), reżyser filmowy, aktor i reżyser moskiewskiego teatru MChAT, żołnierz Legionu Puławskiego, po pierwszej wojnie wyemigrował do USA, gdzie wszedł do czołówki reżyserów Hollywood. Jego nazwisko widnieje na gwieździe w Hollywood Walk of Fame.

1941 – W Warszawie zmarła Stanisława Wysocka, aktorka, reżyserka teatralna, pedagog; wystąpiła m.in. w filmach „Jaśnie pan szofer”, „Trędowata”, „Dziewczęta z Nowolipek”, „Granica”, „Ludzie Wisły” i „Wrzos”.

1945 – Do zniszczonej niemal doszczętnie Warszawy wkroczyli żołnierze 1 Armii Wojska Polskiego. Walki o opanowanie miasta trwały zaledwie kilka godzin, gdyż dowództwo niemieckie, obawiając się okrążenia, wycofało większość swoich sił.

1945 – Początek Marszów Śmierci – uciekający przed Armią Czerwoną Niemcy ewakuowali pierwszą grupę więźniów KL Auschwitz do obozów położonych w głębi Rzeszy; podczas całej akcji zginęło co najmniej 9 tys. więźniów, a najprawdopodobniej około 15 tys.

1945 – Rozwiązanie Szarych Szeregów, konspiracyjnej organizacji harcerskiej z okresu okupacji niemieckiej.

1945 – W nocy z 17 na 18 stycznia, na kilkadziesiąt godzin przed wkroczeniem Armii Czerwonej do Łodzi, Niemcy rozpoczęli mordowanie ludzi przetrzymywanych w więzieniu na Radogoszczu; wobec oporu podpalili więzienie; w płomieniach zginęło 1500 osób, z masakry uratowało się tylko 25-30 więźniów.

1946 – W Warszawie pod dyrekcją Arnolda Szyfmana rozpoczął działalność Teatr Polski.

1946 – W Londynie pod przewodnictwem Jana Kwapińskiego utworzona została Rada Polskich Stronnictw Politycznych; w jej skład weszły: PPS, SP, SD, SN i SL „Wolność”.

1947 – Zakończyła działalność Krajowa Rada Narodowa, utworzona przez PPR w nocy z 31 grudnia 1943 na 1 stycznia 1944 r. w Warszawie.

1950 – Utworzono Fabrykę Samochodów Osobowych FSO w Warszawie.

1955 – W Siemianowicach Śląskich urodził się Henryk Średnicki, bokser, złoty medalista mistrzostw świata (1978) i Europy (1977, 1979).

1957 – Premiera filmu „Człowiek na torze” w reżyserii Andrzeja Munka.

1966 – Premiera filmu „Potem nastąpi cisza” w reżyserii Janusza Morgensterna.

1967 – W Ankarze zmarł Michał Sokolnicki, historyk (autor m.in. „Wojny polsko-rosyjskiej 1831”), współpracownik Józefa Piłsudskiego, w czasach II RP dyplomata (od 1936 r. ambasador w Tutcji).

1969 – Premiera filmu „Kierunek Berlin” w reżyserii Jerzego Passendorfera.

1969 – W Warszawie zmarła Grażyna Bacewicz, kompozytorka, skrzypaczka.

1970 – Premiera filmu „Jarzębina czerwona” w reżyserii Ewy i Czesława Petelskich.

1971 – Na antenie Telewizji Polskiej wyemitowano pierwsze wydanie programu przyrodniczego „Z kamerą wśród zwierząt”, prowadzone prowadzony przez małżeństwo Antoniego i Hannę Gucwińskich.

1974 – Z inicjatywy prof. Stanisława Lorentza powstało Towarzystwo Opieki nad Zabytkami.

1974 – W Warszawie zmarł Aleksander Sewruk, aktor teatralny i filmowy, żołnierz kampanii wrześniowej 1939 r., wystąpił m.in. w filmach „Popiół i diament”, „Orzeł”, „Pociąg”.

1975 – W Warszawie zmarł Juliusz Poniatowski, ekonomista i polityk, początkowo związany z PSL „Wyzwolenie”, a potem z Piłsudskim. Był ministrem rolnictwa w pierwszym rządzie Witosa (1920-1921) i zajmował to stanowisko również za sanacji aż do wybuchu wojny. W 1957 r., po kilkunastu latach na emigracji wrócił do kraju, pracował m.in. w PAN i Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego.

1976 – Sejm uchwalił nową ordynację wyborczą, zgodnie z którą jedynie Front Jedności Narodowej uprawniony był do ustalania list kandydatów na posłów i radnych rad narodowych.

1976 – W Warszawie rozpoczął działalność Teatr na Woli.

1976 – W Warszawie zginął śmiercią samobójczą Adam Pawlikowski, aktor, dziennikarz, muzykolog; wystąpił m.in. w filmach Andrzeja Wajdy „Popiół i diament” oraz „Lotna” i „Rękopisie znalezionym w Saragossie” Wojciecha Jerzego Hasa.

1980 – Powstała Komisja Helsińska KSS KOR; w jej skład weszli: Ludwik Cohn, Edward Lipiński, Zbigniew Romaszewski i Aniela Steinsbergowa.

1982 – W Warszawie odbyło się pierwsze po ogłoszeniu stanu wojennego posiedzenie Komisji Wspólnej Rządu i Episkopatu.

1982 – Polskie Radio wznowiło nadawanie II Programu po przerwie spowodowanej wprowadzeniem stanu wojennego.

1985 – W Warszawie na Wybrzeżu Helskim odsłonięto pomnik „Kościuszkowców”. Jego autor, Andrzej Kasten, podczas II wojny światowej był żołnierzem AK.

1985 – W Warszawie zmarł prof. Ludwik Bazylow, badacz dziejów Europy Wschodniej, autor wielu książek poświęconych historii Rosji.

1986 – W Warszawie rozpoczął obrady Światowy Kongres Intelektualistów „W obronie przyszłości pokoju”.

1996 – W Łodzi zmarł Aleksander Fogiel, aktor, reżyser, scenograf, dyrektor teatrów; zagrał m.in. w filmach „Baza ludzi umarłych”, „Krzyż walecznych”, „Krzyżacy”, „Sami swoi”, „Nie ma mocnych”, „Kochaj albo rzuć”.

2004 – W Warszawie zmarł Czesław Niemen, jeden z najważniejszych wokalistów i muzyków polskich XX wieku; do jego największych przebojów należą „Sen o Warszawie”, „Pod papugami” i „Dziwny jest ten świat”.

2013 – W Warszawie zmarła Jadwiga Kaczyńska, żołnierz Szarych Szeregów, historyk literatury, matka prezydenta Lecha Kaczyńskiego i premiera Jarosława Kaczyńskiego.

2025 – Zmarła prof. Barbara Szacka, wybitna socjolożka, autorka pionierskich w skali światowej prac nad pamięcią zbiorową, a także opracowań dotyczących Stanisława Staszica.

18 stycznia

1654 – W Perejasławiu Kozacy podpisali ugodę z Rosją, uznając zwierzchnictwo cara.

1849 – Urodził się Aleksander Świętochowski, pisarz, publicysta, filozof i historyk, główny ideolog polskiego pozytywizmu.

1878 – Zmarł Józef Dietl, w latach 1866-1875 prezydent Krakowa, a także lekarz, pionier balneologii w Polsce, Był też profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego i rektorem tej uczelni oraz posłem na galicyjski Sejm Krajowy.

1902 – W „Tygodniku Ilustrowanym” opublikowano pierwszy odcinek powieści „Chłopi” Władysława Reymonta.

1908 – Urodził się Stanisław Stomma, publicysta, działacz katolicki; redaktor naczelny miesięcznika „Znak” (1946-1953), członek redakcji „Tygodnika Powszechnego”; prezes krakowskiego Klubu Inteligencji Katolickiej (1958-1964); poseł na Sejm (1957-1976); jeden z inicjatorów polsko-niemieckiego pojednania; przewodniczący Prymasowskiej Rady Społecznej (1981-1985); uczestnik obrad Okrągłego Stołu; senator RP (1989-1991).

1915 – Początek walk II Brygady Legionów Polskich i wojsk austro-węgierskich z armią rosyjską pod Kirlibabą na Bukowinie.

1915 – W Poznaniu urodził się Kazimierz Wichniarz, aktor; niezapomniany Zagłoba z filmowego „Potopu”.

1919 – W Wersalu z udziałem delegacji polskiej rozpoczęły się obrady konferencji pokojowej.

1919 – Założono Polski Czerwony Krzyż.

1926 – Pierwszy polski oddział przybył do Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte.

1928 – Urodził się Franciszek Pieczka, jeden z najbardziej cenionych i lubianych polskich aktorów, przez wiele lat związany z Teatrem Powszechnym w Warszawie; odtwórca głównych ról m.in. w filmach „Żywot Mateusza”, „Austeria”, „Jańcio Wodnik”, niezapomniany Gustlik z serialu „Czterej pancerni i pies”.

1930 – W Mościcach pod Tarnowem uruchomiono Państwową Fabrykę Związków Azotowych.

1940 – W Warszawie zmarł Kazimierz Przerwa-Tetmajer, poeta, prozaik, dramaturg, publicysta i krytyk sztuki.

1943 – W warszawskim getcie doszło do pierwszego zbrojnego wystąpienia Żydów, które było reakcją na rozpoczęcie przez Niemców kolejnej akcji wysiedleńczej.

1943 – Oddział AK dowodzony przez por. Jana Piwnika przeprowadził brawurową akcję rozbicia niemieckiego więzienia w Pińsku, skąd uwolnił m.in. cichociemnego – Alfreda Paczkowskiego „Wanię”.

1945 – Armia Czerwona wyparła z Krakowa oddziały niemieckie.

1946 – W Poznaniu zmarł Feliks Nowowiejski, kompozytor, dyrygent, organista, pedagog; autor opery „Legenda Bałtyku” oraz melodii do wiersza Marii Konopnickiej „Rota”.

1946 – W Warszawie urodził się Jan Lityński, w czasach PRL-u działacz opozycji demokratycznej, organizator studenckich protestów w marcu 1968 r., członek „KOR-u”, w stanie wojennym internowany, w 1989 r. uczestnik obrad Okrągłego Stołu, do 2001 . był posłem.

1946 – W Warszawie urodziła się Helena Łuczywo, dziennikarka, w PRL-u działaczka opozycji demokratycznej; współzałożycielka i redaktorka niezależnego pisma „Robotnik”; współpracowniczka KOR i KSS „KOR”; redaktor naczelna powstałej w 1981 r. Agencji Prasowej „Solidarność”; w latach 1982-1989 kierowała zespołem podziemnego „Tygodnika Mazowsze”; uczestniczka obrad Okrągłego Stołu; w latach 1989-2009 zastępca redaktora naczelnego „Gazety Wyborczej”.

1951 – Ogłoszono ustawę znoszącą święto 3 Maja oraz niektóre święta kościelne jako dni wolne od pracy.

1956 – Urodził się Janusz Panasewicz, wokalista, autor tekstów, członek zespołu Lady Pank.

1963 – Urodził się Wojciech Smarzowski, reżyser i scenarzysta; autor m.in. filmów „Wesele”, „Dom zły”, „Róża”, „Drogówka”, „Pod Mocnym Aniołem”, „Wołyń” oraz „Kler”.

2002 – Zmarła Helena Majdaniec, jedna z najpopularniejszych piosenkarek w latach 60., znana z przebojów „Jutro będzie dobry dzień”, „Wesoły twist”, „Czarny Ali-Baba”, „Rudy rydz” oraz „Zakochani są wśród nas”.

2006 – W Warszawie zmarł ksiądz Jan Twardowski, poeta, autor ponad 20 tomików wierszy, m.in. „Znaki ufności”, „Niebieskie okulary”, „Który stwarzasz jagody”, „Na osiołku”, „Nie przyszedłem pana nawracać”.

2021 – W Bielsku-Białej zmarła Maria Koterbska, piosenkarka, znana z takich przebojów jak „Karuzela”, „Złoty pierścionek”, „Serduszko puka w rytmie cza-cza”, „Augustowskie noce” i „Parasolki”.

Jak opowiadać polską historię?

Z Niemcami nie ma fundamentalnych sporów co do faktów, polscy historycy dobrze współpracują z niemieckimi. Ale są, niestety, niemieckie podręczniki i filmy, w których polska historia niemal nie istnieje. Owszem, dostrzegany jest w nich 1939 r., ale już zbrodnie na ludności cywilnej czy powstanie warszawskie nie są zauważane – twierdzi Robert KOSTRO w rozmowie z Piotrem KOŚCIŃSKIM

Piotr KOŚCIŃSKI: W 1941 r. powstał propagandowy niemiecki film „Kampfgeschwader Lützow” o wrześniu 1939 r., w którym m.in. pokazano rzekomy atak polskiej kawalerii na niemieckie czołgi. Jak to się dzieje, że fragmenty tego filmu wciąż można obejrzeć w brytyjskich czy amerykańskich filmach dokumentalnych jako prawdziwe zdjęcia?

Robert KOSTRO: Trzeba powiedzieć jasno: filmowcy całego świata idą na łatwiznę. Ci zagraniczni mają niewielką wiedzę historyczną o naszym kraju, a także słaby dostęp do polskich historyków. Trzeba działać tak, jak w przypadku pisania czy mówienia o „polskich obozach śmierci”, kiedy to reagują polskie placówki dyplomatyczne i organizacje polonijne. Musimy podkreślać, że fragmentów niemieckich filmów propagandowych można używać jedynie z komentarzem, że to antypolska propaganda, a sceny były inscenizowane.

– Sowiecki film „Wietier s wostoka” z 1940 r. o tym, jak źli Polacy gnębili Ukraińców, ale na szczęście 17 września 1939 r. do Polski wkroczyła Armia Czerwona, można bez problemu obejrzeć na YouTube. Czy tu mamy szanse na przeciwdziałanie?

– Na wschodzie nasze możliwości reagowania są minimalne. Rosyjska propaganda była i jest organizowana przez państwo, a nasiliła się po inwazji na Ukrainę. Najważniejszym tego objawem jest dopuszczenie do powtarzania kłamstwa katyńskiego. W mediach rosyjskich mnożą się wystąpienia pseudohistoryków, wracających do sowieckiej tezy, że ta zbrodnia została dokonana przez Niemcy. A przecież dokumenty jej dotyczące przekazał do Polski sam prezydent Borys Jelcyn. Są zresztą inne, liczne dowody świadczące, że winni są Sowieci.

Ale oczywiście na sprawę trzeba patrzeć szerzej, nie tylko w kontekście Niemiec i Rosji. Dobre efekty przynosi wymiana akademicka. Są zresztą na Zachodzie tacy znani historycy, jak: Norman Davies, Richard Butterwick czy Timothy Snyder, którzy przecież posługują się językiem polskim, a więc korzystają z polskich źródeł; czytelnicy książek im ufają. Są jednak i tacy zachodni historycy, którzy zajmują się wiekiem XIX czy np. II wojną światową i w ogóle nie korzystają z literatury i źródeł polskich, lecz rosyjskich, niemieckich czy francuskich. Jeszcze gorzej jest w sferze popkultury. Wiele stereotypów kształtowało się wtedy, kiedy mieliśmy niewielki wpływ na zachodnią naukę czy prasę.

LINK DO TEKSTU: https://wszystkoconajwazniejsze.pl/robert-kostro-jak-opowiadac-polska-historie/

PAP/ LW