Rzymskie narzędzie chirurgiczne z Bułgarii. Było wykorzystywane do usuwania kamieni nerkowych

Podczas wykopalisk prowadzonych na terenie ruin starożytnego miasta Heraclea Sintica w południowo-zachodniej Bułgarii zostało odkryte unikatowe rzymskie narzędzie chirurgiczne, które służyło do usuwania kamieni nerkowych. Przedmiot datowano na III wiek n.e. oraz jest przykładem jednych z dwóch znanych takich rzymskich narzędzi medycznych na świecie.

Rzymskie narzędzie chirurgiczne z Bułgarii

Odkryty na terenie stanowiska Heraclea Sintica przedmiot o medycznym zastosowaniu został opisany przez archeologów jako nie tylko wyjątkowo rzadkie znalezisko, ale również jako jedno z najważniejszych tego typu odkryć związanych z historią medycyny na świecie. Rzymskie narzędzie chirurgiczne znajdowało się w pomieszczeniu przylegającym do Świątyni Herkulesa w mieście Heraclea Sintica.  

W trakcie rozmowy z mediami, stojący na czele zespołu archeologów prowadzących wykopaliska w Heraclea Sintica prof. Ludmił Wagalinski, stwierdził, że odkryte w tym miejscu rzymskie narzędzie chirurgiczne jest  dopiero drugim znanym egzemplarzem tego typu przedmiotów na świecie. Wcześniejsze podobne rzymskie narzędzie chirurgiczne ujawniono we Włoszech.

Zidentyfikowany przedmiot chirurgiczny to dokładnie lithulkos i stanowił on część specjalistycznego zestawu chirurgicznego, który był wykorzystywany przez starożytnych lekarzy do wykonywania litotomii – skomplikowanego i często bardzo ryzykownego zabiegu polegającego na usuwaniu kamieni z dróg moczowych.

„To niezwykle rzadkie znalezisko nie tylko w skali Bułgarii, ale również całego świata. Według dostępnej literatury naukowej znany jest tylko jeden podobny egzemplarz, który został odkryty we Włoszech” – stwierdził prof. Ludmił Wagalinski, podkreślając duże znaczenie najnowszego znaleziska dokonanego w Heraclea Sintica.

Heraclea Sintica – starożytny ośrodek chirurgiczny

Ujawnione podczas ostatnich wykopalisk w Heraclea Sintica rzymskie narzędzie chirurgiczne wykonano z brązu. Chociaż zakrzywione końcówki dwuhakowego narzędzia nie zachowały się, archeolodzy odnaleźli jego bogato zdobiony uchwyt z szeregiem tłoczonych pierścieni, który przetrwał do naszych czasów w bardzo dobrym stanie.

Lekarze starożytnego greko-rzymskiego świata posługiwali się wieloma narzędziami chirurgicznymi, takimi jak skalpele, igły, kiurety czy łyżeczki chirurgiczne. Jednak tak wyspecjalizowane przedmioty medyczne jak lithulkos należą do wyjątkowych rzadkości w znanym nam zapisie archeologicznym. Zdaniem archeologów znalezisko to świadczy o tym, że w okresie największego rozkwitu rzymskiego miasta Heraclea Sintica była miejscem działalności doskonale wykwalifikowanych medyków.

Archeolodzy datowali odkryte rzymskie narzędzie chirurgiczne na III wiek n.e., kiedy to miasto przeżywało okres prosperity gospodarczego pod rządami Imperium Rzymskiego.

Pliniusz Starszy i Ammoniusz z Aleksandrii o kamieniach nerkowych

Rzymski uczony, historyk, pisarz opisywał kamienie pęcherza moczowego jako jedną z najbardziej bolesnych dolegliwości. Z kolei żyjący w III wieku p.n.e. grecki lekarz Ammoniusz z Aleksandrii zasłynął z opracowania technik operacyjnych i specjalistycznych narzędzi do leczenia tego schorzenia, dzięki czemu zyskał przydomek „Lithotomos” („Kamieniarz” lub „Wycinający kamienie”). To właśnie jemu można przypisywać początki medycznej walki z kamieniami pęcherza.

Zdaniem archeologów, miejsce, gdzie odkryto narzędzie chirurgiczne mogą służyć za punkt do którego przybywali pielgrzymi poszukujący boskiego uzdrowienia. W miejscu tym oprócz modlitwy i błogosławieństwa mogli oni także sięgnąć po pomoc medyczną. „Fakt, że znaleźliśmy ten instrument w pomieszczeniu obok Świątyni Herkulesa, sugeruje, że być może leczono tam chorych, którzy zwracali się o pomoc do mitycznego herosa” – powiedział prof. Ludmił Wagalinski, podkreślając jednocześnie, że potrzeba dalszych badań, zanim będzie można wyciągnąć ostateczne wnioski.

Marcin Jarzębski