Wolność i bezpieczeństwo, gotówka na trudne czasy. Nowy numer „Obserwatora Finansowego” już dostępny
W świecie, w którym płatności cyfrowe stały się codziennością, gotówka nie znika z pola widzenia. Co więcej – awarie, kryzysy i napięcia geopolityczne przypominają o jej znaczeniu dla bezpieczeństwa i swobody wyboru. Temu właśnie poświęcony jest najnowszy, 26. numer kwartalnika „Obserwator Finansowy”, który trafił do sprzedaży.
.Płatność kartą lub telefonem jest szybka i wygodna, ale jej sprawne działanie zależy od infrastruktury, której na co dzień niemal nie zauważamy. Przerwy w dostawach energii, problemy z łącznością czy inne sytuacje kryzysowe mogą jednak sprawić, że dostęp do fizycznego pieniądza nabiera zupełnie innego znaczenia. Dlatego w kolejnych państwach powraca pytanie nie o to, czy zatrzymać cyfryzację płatności, lecz jak zachować gotówkę jako realną i dostępną alternatywę. To właśnie relacja między wolnością wyboru a bezpieczeństwem jest głównym tematem najnowszego wydania „Obserwatora Finansowego”. Redakcja poświęca numer gotówce, ale równie ważnym wątkiem jest stabilność finansowa – pieniądz stanowi wspólny mianownik obu tych obszarów.
Gotówka na zwykły dzień i na czas kryzysu
.Blok poświęcony gotówce otwiera tekst dr. Radosława Kotkowskiego „Obrona przed potopem: jak Szwecja, Polska i inne kraje chronią gotówkę”. Autor pokazuje, że nawet państwa bardzo zaawansowane w cyfryzacji płatności zaczynają prawnie chronić możliwość posługiwania się banknotami i monetami. Szwecja, przez lata symbol społeczeństwa zmierzającego ku bezgotówkowości, od 1 lipca 2026 r. zobowiązała m.in. sklepy spożywcze i apteki do przyjmowania gotówki. Polska podobne, a zarazem szersze rozwiązanie wprowadziła już w 2021 r.
Dlaczego jednak sami konsumenci nie chcą całkowicie rezygnować z banknotów? Anna Słabosz-Pawłowska w artykule „Co nas trzyma przy gotówce” przygląda się psychologii płacenia, kontroli domowego budżetu, potrzebie prywatności i samodzielności oraz traktowaniu gotówki jako rezerwy na wypadek awarii. Gotówka może tygodniami nie opuszczać portfela, a mimo to pełnić ważną funkcję.
O funkcjonowaniu systemu gotówkowego w czasie kryzysu Marek Pielach rozmawia z Barbarą Jaroszek, dyrektor Departamentu Emisyjno-Skarbcowego NBP. We wrześniu 2026 r. wartość gotówki poza kasami NBP wynosiła około 513 mld zł, a 77 proc. badanych deklarowało, że trzyma te środki „na wszelki wypadek”. Rozmowa pokazuje jednak, że sama obecność banknotów w skarbcach nie wystarczy. W sytuacji kryzysowej muszą działać również bankomaty, placówki bankowe, firmy transportujące i sortujące pieniądze oraz punkty handlowe.
Tę kwestię rozwija drugi tekst Anny Słabosz-Pawłowskiej „Rachunek za gotówkę przychodzi przed kryzysem”. Utrzymywanie bankomatów, transportu, zapasów i zdolności do obsłużenia nagłego wzrostu popytu kosztuje również wtedy, gdy większość klientów płaci telefonem. Pytanie o przyszłość gotówki coraz częściej sprowadza się więc do tego, kto powinien finansować infrastrukturę zapewniającą jej dostępność także w sytuacjach kryzysowych.
Od ratingów do cyfrowego pieniądza
.Drugim dużym blokiem numeru jest stabilność finansowa. Dr Piotr Arak pokazuje, jak pozornie niewielka zmiana ratingu może przełożyć się na wyższe koszty obsługi długu oraz dlaczego w ocenie wiarygodności państwa liczą się nie tylko dług i deficyt, ale również jakość instytucji, stabilność polityki i zaufanie inwestorów.
W tym wydaniu czytelnicy znajdą także analizę dr. Mirosława Ciesielskiego dotyczącą zbliżania się fintechów do tradycyjnych banków oraz tekst prof. Krzysztofa Borowskiego porównujący złoto z innymi metalami szlachetnymi. Srebro, platyna i pallad mogą być cennymi aktywami inwestycyjnymi, ale królewski kruszec zachowuje szczególną pozycję dzięki statusowi rezerwowemu, popytowi banków centralnych i rozwiniętej infrastrukturze rynku.
Dużo miejsca poświęcono również cyfrowej przyszłości pieniądza. Dr Piotr Arak opisuje europejski projekt stablecoina denominowanego w euro, przygotowywany przez 37 banków z 15 państw. Marek Pielach przygląda się z kolei niekiedy karkołomnym metodom wyceny bitcoina, a dr Mirosław Ciesielski analizuje rosnącą skalę i profesjonalizację oszustw kryptowalutowych. Dr Jakub Rybacki sprawdza natomiast, czy bessa na rynku kryptoaktywów może zagrozić stabilności finansowej w Europie.
Islandzkie dorsze, chińska strategia i lekcje historii
.„Obserwator Finansowy” jak zwykle wykracza także poza główny temat numeru. Jan Cipiur opisuje, dlaczego w Islandii po raz kolejny dorsze okazały się ważniejsze od perspektywy zbliżenia z Unią Europejską. Dr Andrzej Raczko analizuje gospodarczy model Chin i zdolność Państwa Środka do utrzymywania ekspansji eksportowej mimo amerykańskich i europejskich barier handlowych. Artur Adamski przygląda się kapitalizmowi platform, a dr Sabina Baraniewicz-Kotasińska temu, jak samochody autonomiczne mogą zmienić współczesne miasta.
W części poświęconej historii i myśli ekonomicznej czytelnicy znajdą tekst dr. Dominika Skopca o mechanizmach hiperinflacji oraz spojrzenie Piotra Rosika na dziedzictwo Adama Smitha w 250. rocznicę wydania „Badań nad naturą i przyczynami bogactwa narodów”. Profesorowie Jacek Gołębiowski i Piotr Rachwał opowiadają o emigracji Polaków do Brazylii i losach tamtejszej Polonii, dr Eliza Walczak przybliża zaś historię chińskiego pieniądza, a dr Grzegorz Jeż pisze o sukcesach i społecznych kosztach budowy portu i rozwoju międzywojennej Gdyni.
Wszystkie materiały składają się na 100-stronicowe wydanie łączące współczesną gospodarkę z historią pieniądza i instytucji.
Wydanie „Obserwatora Finansowego” jest już dostępne w salonach Empik, wybranych punktach sieci Kolporter, Relay, InMedio, 1-Minute, Świat Prasy, Tabak Polska oraz na stacjach paliw ORLEN, BP, Shell i Circle K.
NBP
